بهرام پناهی در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: حمله به مراکز علمی و دانشگاهی بر اساس کنوانسیونهای ژنو و اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی، ذیل جنایات جنگی تعریف میشود؛ مگر اینکه آن مرکز به طور لحظهای به یک هدف نظامی تبدیل شده باشد. حالا سؤال این است: آیا آزمایشگاه لیزر دانشگاه شهید بهشتی یا مرکز مواد پیشرفته دانشگاه مالک اشتر در لحظه حمله داشتند موشک پرتاب میکردند؟ نه. آنها داشتند علم تولید میکردند.
وی با بیان اینکه علم سلاح نیست، بلکه چشمبینی ملت برای دیدن آینده است، افزود: حمله به دانشگاه یعنی حمله به آینده یک کشور. این دقیقاً مشابه بمباران مدارس یا بیمارستانهاست. متأسفانه رژیم صهیونیستی و آمریکا سابقه طولانی در این جنایت دارند؛ از بمباران دانشگاه غزه در سال ۲۰۰۸ و ۲۰۱۴ تا ترور هدفمند دانشمندان هستهای ایران در سالهای اخیر. این اقدامات نشان میدهد که یک الگوی مشخص برای حذف نخبگان و نابودی زیرساختهای علمی کشورهای مستقل وجود دارد.
پناهی خاطرنشان کرد: نکته جدید این است که حالا حوزههای فناوری فضایی، الکترونیک و لیزر مستقیماً در حملات ترکیبی خود هدف گرفته شدهاند. این دیگر فقط یک حمله نظامی ساده نیست؛ یک جنگ تمامعرضه علیه مغزافزار توسعه ملی است.
تبیین قوانین بینالمللی؛ رد منطق نظامیسازی مراکز علمی
این مدرس دانشگاه در تشریح توجیهات اشغالگران برای حمله به مراکز علمی اظهار کرد: این همان توجیهی است که اشغالگران همیشه میآورند. ببینید، بر اساس قوانین بینالملل، صِرف ارتباط غیرمستقیم یک مرکز علمی با صنعت دفاعی، آن را به هدف نظامی مشروع تبدیل نمیکند. اگر این منطق را بپذیریم، پس هر دانشگاهی که مهندس برق تربیت میکند، چون برق بیمارستان و پادگان یکی است، هدف نظامی است! این استدلال باطل است. قوانین جنگی میگوید: تا زمانی که از آن مرکز برای انجام عملیات نظامیِ خصمانه در همان لحظه استفاده نمیشود، مصون است. جنایتکاران جنگی برای پوشاندن جنایت خود، مدام خط قرمزها را جابهجا میکنند.
وی اضافه کرد: متأسفانه شاهدیم که برخی از رسانههای غربی تلاش میکنند با القای «ارتباط دوپهلو» میان پژوهشهای بنیادین و کاربردهای دفاعی، حملات به دانشگاهها را توجیه کنند. این یک سفسطه خطرناک است. اگر این منطق را بپذیریم، دیگر هیچ مرکز علمی در هیچ جای دنیا امن نخواهد بود؛ چون هر پیشرفت علمی بالقوه میتواند در خدمت دفاع یا حتی حمله قرار گیرد. اما قوانین بینالملل حقوق بشردوستانه، به وضوح بر «لحظه اقدام نظامی» تأکید دارد، نه «قابلیت بالقوه».
پناهی با اشاره به تفاوت بنیادین نگاه ایران و دشمنان به علم تصریح کرد: من به عنوان یک مدرس دانشگاه میگویم: حمله به دانشگاه علم و صنعت در حوزه فناوری فضایی، یعنی حمله به حق یک ملت برای پیشرفت علمی. این تفاوت ما با آنهاست؛ آنها به علم به چشم تهدید نگاه میکنند، ما به چشم هویت. آنها میخواهند ملتها را در سطح مصرفکننده فناوری نگه دارند، در حالی که ما به دنبال تولیدکننده بودن هستیم.
دشمن اشتباه راهبردی کرده است
پناهی با بیان اینکه دشمن خیال میکند با زدن چند مرکز، میتواند چرخه تولید علم را در ایران متوقف کند، گفت: اما او یک اشتباه راهبردی کرده است: علم، انبار که نیست، چشمه است. شما میتوانید یک انبار را بمباران کنید، اما چشمه را نه. تجربه ما در این چهل سال نشان داده است که هر فشار خارجی، ما را به خودکفایی علمی نزدیکتر کرده است. این چیزی است که در ادبیات توسعه از آن به «نوآوری در فشار» یاد میشود.
وی افزود: مصداق بارز آن صنعت موشکی است، روزی که تحریم شدیم، گفتند دیگر موشک ندارید. امروز ما جزو معدود کشورهای صاحب فناوری موشکهای دقیق نقطه زنی در جهان هستیم. همین الگو در صنعت هستهای، نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی نیز تکرار شده است. هر تحریمی، یک جهش بومیسازی را به دنبال داشته است.
پناهی در ادامه با تأکید بر توانایی ایران در بومیسازی فناوریهای راهبردی و پراکندگی مراکز علمی اظهار کرد: حذف فیزیکی چند مرکز، نمیتواند ستون فقرات علمی کشور را بشکند. این را حملات سایبری اخیر به تأسیسات هستهای ما نشان داد؛ هر بار که زدند، ما جهش کردیم. دانشگاههای ایران یاد گرفتهاند که در شرایط جنگی هم پژوهش کنند. امروز دیگر بسیاری از طرحهای کلان ملی به گونهای طراحی میشوند که حتی در صورت تخریب فیزیکی یک قطب، سایر قطبها بتوانند بلافاصله جایگزین شوند.
وی خاطرنشان کرد: اتفاقاً یکی از دستاوردهای پنهان این حملات، افزایش انگیزه برای طراحی زیرساختهای امن پژوهشی و شبکهسازی علمی غیرمتمرکز بوده است. ما دیگر همه تخممرغهای علمیمان را در یک سبد نمیگذاریم. این پراکندگی هوشمندانه، حاصل همان فشار هوشمندانه دشمن است.
خودکفایی علمی محصول نوآوری در فشار است
پناهی با تأکید بر لزوم پرهیز از تعبیر غلطِ «خوب بودن حملات» گفت: دقیقاً. اما مراقب باشیم این حرف را بد تعبیر نکنیم. من نمیگویم حملات خوب است. میگویم اراده علمی ما قویتر از آن است که با چند بمب یا هک سایبری بشکند. خودکفایی علمی یعنی این که ما وابسته به هیچ مرجع خارجی برای طراحی، تولید و نگهداری فناوریهای راهبردی خود نیستیم. این همان معنای واقعی «اقتصاد مقاومتی» در عرصه علم و فناوری است.
وی افزود: نمونه عینی آن را در حوزه پهپاد ببینید. با وجود شدیدترین تحریمها و تهدیدها، امروز ایران جزو پنج قدرت برتر دنیا در فناوری پهپادی است. این خودکفایی، حاصل همان نوآوری در فشار است. دشمن فکر میکرد با قطع دسترسی ما به قطعات خارجی، صنعت پهپادی ایران متوقف میشود، اما غافل از اینکه مهندسان جوان ایرانی نه تنها آن قطعات را بومیسازی کردند، بلکه نسلهای جدیدی از پهپادها را طراحی نمودند که در برخی شاخصها از نمونههای خارجی هم پیشی گرفته است.
این مدرس دانشگاه با اشاره به تجربه چهار دهه مقاومت علمی در برابر فشارهای خارجی تصریح کرد: دشمنان هر بار تصور کردند با ضربه زدن به نقاط خاصی از زیرساخت علمی ایران، میتوانند اراده ملی برای پیشرفت را متوقف کنند، اما هر بار با جهشی بزرگتر از قبل مواجه شدند. از صنعت هستهای گرفته تا بیوتکنولوژی، نانو، لیزر و فناوری فضایی، همه جا ردپای این الگو دیده میشود: فشار خارجی، محرک نوآوری داخلی. حمله به دانشگاهها نه تنها خلأ علمی ایجاد نکرده، بلکه باعث تمرکز بر روی پروژههای امنتر، غیرمتمرکزتر و بومیتر شده است.
پناهی اظهار کرد: به همین دلیل است که میگویم علم در ایران به نقطهای رسیده که دیگر نمیتوان آن را با بمب متوقف کرد. علم، یک جریان زنده است، نه یک شیء فیزیکی. شما میتوانید یک ساختمان را ویران کنید، اما نمیتوانید ایده را بمباران کنید. دشمن اگر واقعبین باشد، باید بداند که مسیر مقابله با ایران علمی، از مقاومت علمی خود ایران میگذرد، نه از تخریب فیزیکی. و این بزرگترین شکست راهبردی آنهاست.
پناهی در پاسخ به این پرسش که آیا حملات اخیر تأثیری بر روند جذب دانشجو در رشتههای راهبردی داشته است، خاطرنشان کرد: برعکس، تجربه میدانی ما نشان میدهد که هر بار فضای تهدید نظامی علیه دانشگاهها بیشتر شده، استقبال دانشجویان مستعد از رشتههایی مثل فیزیک لیزر، مهندسی فضایی و اپتیک افزایش یافته است. این نوعی اثر واکنشی معکوس است؛ دشمن با حمله به نمادهای علمی، عملاً آنها را به نمادهای مقاومت ملی تبدیل میکند. جوان ایرانی به خوبی دریافته که فردای این کشور توسط همین مراکز ساخته میشود و به همین دلیل، حاضر نیست دشمن را در تعیین مسیر علمی خود پیروز بگذارد.
انتهای پیام
