فاطمه سلوکیان جهرمی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: «ماندالا» در زبان سانسکریت به معنای «دوایر کیهاننما» است که درواقع نماد بعد معنوی و درونی انسان تلقی میشود. ریشه تاریخی این هنر به شرق و کشور هندوستان باز میگردد که در ادامه به سایر کشورهای دنیا مثل ایران منتقل شده است. به طورکلی هر چیزی که به روحیات و جنبه غیرجسمانی انسان اشاره داشته باشد با شکل دایره نشان داده میشود بنابراین اکثر آثار ماندالا به شکل یک دایره طراحی و نقاشی نمود پیدا میکنند.
او ادامه داد: با بررسی دقیقتر آثاری که به سبک ماندالا خلق شدهاند با اشکالی مانند مربع و مثلث مواجه میشویم که میتوان گفت در مقایسه با دایره کمی سطحنگر هستند و به بعد جسمانی انسان اشاره دارند. همچنین در ترکیب اشکال هندسی با یکدیگر توسط هنرمند به صورت همزمان به جنبه جسمانی و غیرجسمانی نیز میتوان پرداخت. در موارد پیشرفته هم میتوان از طرح بدن یک حیوان و مواردی از این قبیل بهره برد.
وی با اشاره به اینکه ماندالا ظرفیت همراهی با نقاشی و خطاطی را نیز دارد ، افزود: هنرمندانی که در سایر رشتههای هنرهای تجسمی مانند خوشنویسی یا طراحی و نقاشی توانایی دارند، میتوانند موارد ذکرشده را با ماندالا ترکیب کنند. امروزه به دلیل شباهت ظاهری تذهیب ایرانی با ماندالا شاهد همنشینی و ترکیب این دو با یکدیگر در بسیاری از آثار هنرمندان این حرفه هستیم.
جایگاه هنر ماندالا در روانشناسی از گذشته تا امروز
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه کارل گوستاو یونگ نخستین روانشناسی بود که به هنر ماندالا توجه ویژهای نشان داد، اظهار کرد: یونگ از ماندالا به عنوان یک تکنیک درمانی استفاده میکرد. به گونهای که بیماران او از مرکز شروع به طراحی میکردند و با اضافهشدن هر دایره به تکامل اثر خود نزدیکتر میشدند. وی نیز در طول عمر خود صدها ماندالا را طراحی و رنگآمیزی نمود.
سلوکیان جهرمی ادامه داد: در بحث چگونگی استفاده از رنگها در ماندالا شایسته است که هنرمند معنا و مفهوم هر رنگ را به خوبی بشناسد. برای مثال رنگ بنفش نماد خرد و معنویت است، آبی نماد ارتباط درونی و ایمان است و رنگ سبز معنای تعادل طبیعت و شفا را منتقل میکند. البته لازم به ذکر است که در بحث ماندالاتراپی هیچگونه سختگیری به مراجعان انجام نمیشود و آنان آزادانه نسبت به احوالات درونی خود رنگآمیزی انجام میدهند این درحالیست که هنرمندان باید تئوری رنگ و همچنین رنگشناسی را به خاطر داشته باشند.
وی با تاکید بر اینکه ماندالا جایگاه خود را در روانشناسی مدرن حفظ کرده است، گفت: در حین طراحی و رنگآمیزی ماندالا، نوعی برونریزی توسط شخص صورت میگیرد که از رهایی و دوری از احساسات منفی به وجود میآید. درواقع به جرات میتوان گفت ماندالا نقش مهمی در کاهش اضطراب و کسب آرامش را ایفا میکند. خوشبختانه افرادی که در طراحی و یا نقاشی مهارتی ندارند، میتوانند به کشیدن ماندالا مشغول شوند و از آن انرژی مثبت دریافت کنند.
او افزود: ماندالا به اثر انگشت انسان شباهت دارد و بهتر است که در یک نوبت طراحی شود چرا که احوالات درونی امروز انسان با فردا متفاوت است. این تغییر در انرژی درونی فرد باعث میشود تا طرحها و رنگهای به کار رفته در آن با یکدیگر همخوانی نداشته باشد. به نوعی فلسفه ماندالا نمایان کردن عواطف و افکاری است که ظاهر بیرونی ندارند و از طریق الگوها و رنگهای به کار رفته شکلی بیرونی پیدا میکنند.
عدم توجه به آموزش هنر ماندالا در مراکز آموزشی و دانشگاهها
این طراح و نقاش، اظهار کرد: متاسفانه با وجود اینکه ماندالا از دیرباز در کشور وجود داشته است، آنگونه که باید به شکل آکادمیک به دانشجویان آموزش داده نمیشود. بخشی از این ضعف به جامعه اساتید و مدرسین دانشگاه باز میگردد که یا این هنر را نمیشناسند و یا دغدغه و تمایلی برای تدریس آن ندارند. این در حالی است که با توجه به شباهت بین تذهیب و ماندالا، تذهیب از جایگاه ویژهتری در بحث آموزش آکادمیک برخوردار است.
او با اشاره به اینکه عدم حمایت نهادها و سازمانهای هنری مربوطه باعث میشود تا هنر ماندالا گسترش پیدا نکرده و به جامعه هنری و حتی مخاطب عام معرفی و عرضه نشود، یادآور شد: در ایران جشنوارهای با محوریت ماندالا همچنان وجود ندارد و در مقایسه با کشورهایی مانند اندونزی که با برگزاری کارگاههای آموزشی متعدد و اعطای مدارک معتبر هنرمندان حرفهای زیادی را پرورش میدهد ایران با ضعف در پرداخت به این هنر دیرینه مواجه است. تبلیغات نیز یکی دیگر از راههایی است که میتوان به بیشتر شناختهشدن این هنر کمک کرد.
سلوکیان جهرمی درباره پیوند معماری و ماندالا، توضیح داد: ماندالا امروزه در هنر مدرن به عنوان سبکی از طراحی خلاقانه در دکوراسیون داخلی نیز کاربرد دارد. همچنین به عنوان سبکی از طراحی در معماری معابد هندی، نقش الگوها و طرحهای آن بسیار پررنگ است؛ به طورکلی بهرهگیری از طرحهای ماندالا در محیط کار و یا اتاق خواب موجب تولید و افزایش انرژی فضا خواهد شد.
وی افزود: اگر به آثار ماندالای هنرمندان از گذشته تا به امروز نگاهی داشته باشیم، در کنار حفظ اصالت شاهد جسارت و خلاقیت بیشتر از صوی صاحبان اثر خواهیم بود. سنت و اصالت را نمیتوان به شکل تئوری تدریس کرد و یا توضیح داد اما با وجود تغییراتی که از خلاقیت هنرمند در طی طراحی ماندالا شکل میگیرد میتوان گفت همچنان این هنر ریشه خود را حفظ کرده و این موضوع از طریق حسی که مخاطب آن را دریافت میکند قابل درک و فهم است.
بهکارگیری هنر ماندالا؛ از هوش مصنوعی تا حوزه نشر
این مدرس ماندالا با تاکید بر اینکه این هنر قابلیت این را دارد تا بر سطوح مختلفی به جز شیشه و آینه نقش ببندد، توضیح داد: امروزه هنرمندان، ماندالا را در فضایی فراتر از کاغذ به کار میگیرند و برخی از آنان در تلاش هستند تا بر روی ابزار کاربردی مانند میز نهارخوری و یا بخشی از دیوار خانه از الگوهای ماندالا بهره ببرند. این نکته نیز حائز اهمیت است که هوش مصنوعی و ابزار دیجیتال هنوز قادر نیستند در چنین فضایی، طرحها را منتقل کنند. به طورکلی خروجی نهایی هوش مصنوعی از اصالت احساس و سنت برخوردار نیست و مخاطب به سرعت متوجه این موضوع خواهد شد.
سلوکیان ادامه داد: در حوزه نشر کتاب نمیتوان گفت که به صورت اختصاصی آثاری درمورد هنر ماندالا و معرفی آن تالیف یا ترجمه شده است اما وجود تعداد بالایی از کتابهای رنگآمیزی آن در کتابفروشیها نشان میهد که این هنر به فراموشی سپرده نشده است. هرچند که بحث فراگیری این هنر یک موضوع کاملا مجزا است.
وی افزود: شناخت خانوادهها از هنر ماندالا و تشویق برای یادگیری توسط فرزندانشان باعث رشد و توسعه این حرفه میشود. متاسفانه برخی از والدین تنها به یادگیری سبکها و تکنیکهایی مانند سیاه قلم، رنگ روغن، چهره و منظره تمایل نشان میدهند. در حالی که با توجه به هزینه پایین ابزار ماندالا میتوان به عنوان یک گزینه جدی و موثر به آن نگاه کرد. البته که در سطح پیشرفته هزینهها کمی سنگینتر خواهد شد.
انتهای پیام
