احمد بهشتی مهر در گفتوگو با ایسنا درباره مفهوم مشروعیت در فقه شیعه اظهار کرد: در فقه شیعه معتقدیم مجموعه فعالیتهای ما زمانی مشروعیت پیدا میکند که در چارچوب ولایت فقیه باشد. البته این موضوع بیشتر در حوزه مسائل اجتماعی مطرح میشود، اما در مسائل فردی نیز همین قاعده برقرار است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه قم ادامه داد: در زندگی شخصی نیز انسان برای تشخیص درست و نادرست، حلال و حرام یا واجب و مستحب باید به فقیه مراجعه کند. فرد ممکن است بخواهد معاملهای انجام دهد، عبادتی به جا آورد یا با دیگران تعامل داشته باشد؛ در چنین مواردی این فقیه است که بر اساس منابع دینی مشخص میکند چه کاری مجاز و چه کاری غیرمجاز است و این همان معنای مشروعیت عمل است.
وی با بیان اینکه در فقه اسلامی دو مسیر برای عمل دینی وجود دارد، گفت: در فقه شیعی گفته میشود انسانها یا باید خودشان مجتهد باشند و بتوانند از آیات، روایات و عقل احکام را استنباط کنند یا اگر چنین توانایی ندارند، باید به یک مجتهد مراجعه کنند. این قاعده در مسائل اجتماعی نیز جاری است؛ یعنی در موضوعاتی که به کلیت جامعه مربوط میشود، باید معیارهای درست و نادرست را از فقیه دریافت کنیم. هر کاری که در فقه به عنوان کار خوب شناخته شده، طبیعتاً کار مطلوب است و هر کاری که در فقه از آن نهی شده، کار نادرست یا نامشروع تلقی میشود.
نقش فقیه در تعیین حدود جنگ
وی درباره نگاه فقه اسلامی به جنگ نیز تصریح کرد: جنگ در اسلام ارزش مطلق ندارد و باید با معیارهای دیگر سنجیده شود. کسی که توان تشخیص این معیارها را دارد، فقیه است؛ یعنی کسی که از طریق قرآن، سنت پیامبر و ائمه(ع) و نیز عقل، میتواند تشخیص دهد چه کاری از نظر خداوند درست یا نادرست است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: فقیه است که محدوده دفاع و جنگ را مشخص میکند. او میداند چه جنگی مجاز است و چه جنگی مجاز نیست و حتی در جنگهای مجاز نیز چه اقداماتی مجاز یا غیرمجاز است. در منابع دینی برخی رفتارها حتی در شرایط جنگ نیز ممنوع شده و تشخیص دقیق این حدود نیازمند تخصص فقهی است.
بهشتی مهر تأکید کرد: مراجعه به فقیه تنها به مسئله جنگ محدود نمیشود؛ در مجموعه رفتارهای دینی، چه فردی و چه اجتماعی، برای جلوگیری از افراط و تفریط باید به فقیه مراجعه کنیم، زیرا او بر احکام الهی اشراف دارد.
وی افزود: هنگامی که انسان اسلام را به عنوان دین خود میپذیرد، در واقع متعهد میشود رفتارهای خود را با تعالیم دینی تطبیق دهد. در این مسیر یا باید خود فرد به دانش اجتهاد برسد و احکام را استخراج کند یا اگر چنین فرصتی ندارد، باید از یک مجتهد بپرسد که در هر مسئله حکم الهی چیست.
ولیفقیه؛ مرجع تصمیمگیری در مسائل کلان اجتماعی
این عضو هیئت علمی دانشگاه قم با اشاره به ساختار رهبری در جامعه اسلامی گفت: در مسائل اجتماعی، بهویژه امور کلان مانند جنگ و صلح که کل جامعه را درگیر میکند، طبیعتاً باید یک نفر در رأس تصمیمگیری قرار داشته باشد. به همین دلیل فقیهی که بر احکام اسلامی تسلط دارد به عنوان رهبر جامعه انتخاب میشود که از او با عنوان ولیفقیه یاد میشود. در چنین موضوعاتی نظر ولیفقیه مبنای عمل قرار میگیرد، زیرا او با توجه به دانش فقهی خود میتواند تشخیص دهد در شرایط مختلف اجتماعی چه اقداماتی مجاز است، چه شرایط و مقدماتی دارد و چه کسانی مکلف به انجام آن هستند.
بهشتی مهر در پایان تأکید کرد: مراجعه به فقیه در واقع همانند رجوع به هر متخصص دیگری است. همانطور که در مسائل تخصصی دیگر به اهل فن مراجعه میکنیم، در حوزه احکام الهی و مسائل دینی نیز متخصص آن فقیه است و مراجعه به او هم کاری عقلانی و هم کاری مشروع به شمار میآید.
اتنهای پیام
