یک فعال اجتماعی و پژوهشگر حوزه مسائل اجتماعی، با تأکید بر اینکه زنان، حتی در سکوت و دور از هیاهوی رسانهها، ستونهای اصلی تابآوری در روزهای پرتنش محسوب میشوند، گفت: در بسیاری از مواقع، بخش عمده بار روانی و اجتماعی ناپایداریها بر دوش زنانی قرار میگیرد که اگرچه سهم اندکی در رسانهها دارند، اما ستونهای اصلی پیوستگی و آرامش جامعه به شمار میروند.
دکتر زهرا عاصمی، در حاشیه همایش نقش زنان در شرایط سخت در گفت و گو با ایسنا با اشاره به اینکه بحرانها معمولاً ساختارهای اقتصادی، روانی و معیشتی خانوادهها را دچار دگرگونی میکنند، اظهار کرد: وقتی زندگی روزمره تحت تأثیر تنشها قرار میگیرد، اولین حلقهای که برای حفظ ثبات وارد عمل میشود، خانواده است؛ و در این حلقه، نقش زنان نقشی تعیینکننده است.
وی بیان کرد: آنان با وجود فشارهایی که خود متحمل میشوند، تلاش میکنند محیط خانواده را از اضطراب دور نگه دارند و چرخه معمول زندگی را تداوم بخشند.
این فعال اجتماعی، با بیان اینکه زنان در شرایط پرتنش نه تنها مدیریت امور داخلی خانه را بر عهده دارند، بلکه با تأمین نیازهای اولیه، تنظیم روابط خانوادگی، مراقبت از کودکان و حتی رسیدگی به سالمندان، نقش مهمی در کاهش تنشهای روانی ایفا میکنند، ادامه داد: اینکه یک خانواده در شرایط بحران بتواند همچنان عملکرد طبیعی خود را حفظ کند، بیش از هر چیز به مدیریت احساسی و روانی زنان وابسته است. زنان در چنین موقعیتهایی مانند سپری هستند که فشارهای بیرونی را کاهش میدهند و آرامش را به خانه برمیگردانند.
نقش زنان در همبستگی اجتماعی
عاصمی در خصوص نقش همبستگی اجتماعی و ارتباطات محلی در تداوم تابآوری یک جامعه گفت: در روزهایی که جامعه با اضطرابهای جمعی مواجه است، این زنان هستند که اغلب پیگیر وضعیت همسایگان، افراد آسیبپذیر و خانوادههایی با مشکلات معیشتی میشوند. آنان شبکههایی کوچک اما مؤثر از حمایت اجتماعی شکل میدهند که در زمان بحران، نقش بسیار مهمی در آرامسازی فضای عمومی دارد.
وی افزود: زنان معمولاً با ارتباطگیری فعالتر، حساسیت اجتماعی بیشتر و پیگیری وضعیت اطرافیان خود، به صورت طبیعی نوعی امنیت روانی ایجاد میکنند؛ امنیتی که میتواند در مقیاس بزرگتر به تقویت تابآوری جمعی منجر شود.
این فعال اجتماعی با اشاره به اینکه ماهیت بحرانها باعث چند لایه شدن مسئولیتهای زنان میشود، بیان کرد: در بسیاری از مواقع، یک زن در بحبوحه بحران مجبور است همزمان چند نقش جدی را بر عهده بگیرد؛ نقشهایی که هر کدام به تنهایی نیازمند انرژی و زمان زیادی هستند. از مدیریت اقتصادی خانواده گرفته تا مراقبتهای احساسی، رسیدگی به امور کودکان، حفظ آرامش محیط خانه و حتی ایفای نقش پرستار برای اعضای بیمار یا سالمند.
عاصمی تأکید کرد: زنانی که همزمان این مسئولیتها را بر دوش میکشند، خود نیز در معرض فشارهای روانی و جسمی قرار دارند؛ اما به دلیل ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه، کمتر درباره این فشارها صحبت میشود و در بسیاری از موارد دیده نمیشود.
وی ادامه داد: تابآوری زنان تصادفی نیست؛ نتیجه سالها تجربه، تمرین مهارتهای ارتباطی، انعطافپذیری و احساس مسئولیت اجتماعی است. این ویژگیها باعث میشود بتوانند در شرایط سخت نقشی کلیدی ایفا کنند.
تابآوری زنان؛ از خانه تا جامعه
این پژوهشگر حوزه مسائل اجتماعی در ادامه به مفهوم تابآوری و ارتباط آن با نقش زنان اشاره کرد و افزود: تابآوری اجتماعی مجموعهای از مهارتها و سازوکارهای درونی است که باعث میشود جامعه بتواند در برابر تنشها مقاومت کند و مسیر خود را ادامه دهد. در این میان، زنان با توجه به مسئولیتهایی که در ساختار خانواده و اجتماع دارند، مهمترین نیروهای شکل دهنده تابآوری هستند.
وی اظهار کرد: نگاه عاطفی، توانایی حل مسئله، قدرت مدیریت احساسات، مراقبتگری و مهارت در ایجاد ارتباطات انسانی، ویژگیهایی هستند که تابآوری را در سطح خرد و کلان تقویت میکنند.
عاصمی با اشاره به اینکه این ظرفیتها کمتر در رسانهها بازتاب مییابد، گفت: در بسیاری از پوششهای خبری یا تحلیلی، تمرکز بر جنبههای رسمی بحرانهاست؛ در حالی که بخش مهمی از مدیریت بحران در پشت صحنه و در دل خانوادهها انجام میشود. زنان در این میان بیشترین سهم را دارند، اما کمترین توجه رسانهای نصیب آنها میشود.
نقش زنان در انتقال ارزشهای اجتماعی در شرایط بحرانی
عاصمی، یکی دیگر از کارکردهای مهم زنان در شرایط بحرانی را انتقال ارزشها و الگوهای رفتاری به نسلهای بعد دانست و گفت: کودکان در فضای خانه، تحت تأثیر مستقیم رفتار مادران خود قرار دارند. در زمان بحران، وقتی کودک شاهد آرامش مادر، مدیریت مناسب شرایط و رفتار منطقی اوست، همین الگو در ذهن کودک به عنوان روش مواجهه با سختیها ثبت میشود. این یعنی زنان در بحرانها نه تنها خانواده را حفظ میکنند، بلکه شیوههای تابآوری را نیز به نسل بعد منتقل میکنند.
وی افزود: شکلگیری فرهنگ مقاومت روانی و سازگاری با شرایط دشوار، بیش از آنکه از طریق آموزش رسمی ایجاد شود، در بستر خانواده و توسط زنان شکل میگیرد. مهارتهایی مانند صبر، مدیریت هیجان، کنترل خشم و امید به آینده، در بسیاری از موارد از مادران به فرزندان منتقل میشود و همین مهارتها در آینده در سطح جامعه خود را نشان میدهد.
زنانی که بار بحران را بیصدا به دوش میکشند
این پژوهشگر حوزه مسائل اجتماعی اظهار کرد: بخش مهمی از نقش زنان در بحرانها خاموش است؛ یعنی دیده نمیشود و درباره آن صحبت نمیشود، اما نبود آن میتواند آثار بسیار مخربی بر جامعه داشته باشد.
وی توضیح داد: هر بحرانی، فارغ از ماهیتش، خانواده را دستخوش آسیب میکند؛ اما اگر زنان در این میان مدیریت احساسی و روانی خانواده را برعهده نگیرند، اثرات بحران میتواند تا سالها ادامه پیدا کند و حتی ساختار اجتماعی را دچار گسست کند.
این فعال اجتماعی همچنین بر ضرورت توجه سیاستگذاران به ظرفیتهای زنان در مدیریت بحرانهای اجتماعی تأکید کرد و گفت: سرمایهگذاری بر سلامت روانی و اجتماعی زنان، به معنای سرمایهگذاری بر پایداری جامعه است. اگر زنان توانمندتر، آموزشدیدهتر و مورد حمایت بیشتری قرار گیرند، تابآوری جمعی در برابر تنشها به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
وی بیان کرد: نقش زنان در شرایط بحرانی نه یک نقش فرعی، بلکه بخش اصلی سازوکار پایداری جامعه است. از مدیریت خانه و خانواده گرفته تا ایجاد همبستگی اجتماعی، از مراقبتهای روانی تا انتقال ارزشهای سازگارانه به نسل بعد، همه و همه نشان میدهد که زنان در خط مقدم حفظ ثبات اجتماعی قرار دارند.
عاصمی تأکید کرد: توجه به این نقشها، قدردانی از آنها و حمایت از زنان در شرایط دشوار، میتواند آیندهای مقاومتر، آرامتر و پایدارتر برای جامعه رقم بزند.
انتهای پیام
