نصیر کوشکی، در سی و سومین نشست از سلسله نشستهای تخصصی در میدان با عنوان «راهکارهای علمی حفظ آرامش در شرایط بحرانی» که امروز ۳۰ فروردین به همت جهاددانشگاهی قم به صورت مجازی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت «پذیرش واقعیت» به عنوان نخستین گام در مدیریت شرایط بحرانی گفت: دانش صرف، تضمینکننده رفتار نیست، اقدام عملی حتی در مقیاس کوچک توسط مخاطبان باعث میشود تا مغز تحریک به تغییر الگوی رفتاری شود.
این روانشناس بالینی افزود: چالش و ناهمواری مسیر زندگی، امری طبیعی است و نباید آن را انکار کرد یا در دام روایتهای منفی گرفتار شد بلکه نیازمند پذیرش وضعیتی جدید و اتخاذ رویکردی متفاوت نسبت به گذشته و جامعه است. مغز انسان ذاتاً در برابر تغییر مقاومت میکند و تمایل دارد شرایط عادی پیشین را بازسازی کند و پذیرش آگاهانه تفاوت شرایط فعلی و تنظیم مجدد انتظارات نسبت به خانواده و محیط پیرامون راه حل این چالش است.
وی استرس ناشی از مرور مکرر حوادث گذشته یا نگرانی درباره آینده را علت فرسایش روانی دانست و اظهار کرد: توصیه اکید بر تمرکز کامل بر «حال» و پرهیز از بازگو کردن حوادث تلخ در جمعهای خانوادگی یا حتی گفتوگو با خود است.
کوشکی بر لزوم بازگشت به واقعیتهای ملموس و پرهیز از غرق شدن در فضای مجازی تأکید کرد و گفت: کارشناسان اعلام کردند که جستوجوی بیهدف در شبکههای اجتماعی با ایجاد وقفههای مکرر در تمرکز (هر چند ثانیه)، مغز را دچار خستگی روانی کرد و تعادل طبیعی آن را برهم میزند. درمقابل، حضور فیزیکی و تعاملات چهرهبهچهره در کانون خانواده، بهترین بستر برای ترمیم روحیه و تقویت پیوندهای عاطفی شناخته شده است.
کوشکی قطع ارتباط با شایعات را یکی از اصول مهم در کنترل شرایط دانست و بیان کرد: تحقیقات روانشناسی اجتماعی نشان میدهد که انتشار شایعات در گروههای کوچک باعث تشدید اضطراب جمعی میشود و گوش سپردن به اخبار منفی و پیشبینی بدترین سناریوها برای آینده، بدون داشتن کنترل واقعی بر اوضاع نیز اضطراب را افزایش میدهد.
وی با تبیین تفاوت «پیشبینی» با «برنامهریزی» گفت: برنامهریزی به آرامش کمک میکند اما پیشبینی حوادث منفی مانند نگرانی درباره قبول نشدن فرزندان یا مشکلات شغلی که ۹۰ درصد آنها هرگز رخ نمیدهند، بار روانی را سنگینتر میکند بنابراین تلاش برای پیشبینی آینده براساس ترسهای شخصی، فاقد ارزش علمی و عملی است.
کوشکی احترام به احساسات و پذیرش ترس را مهم دانست و افزود: ترسهای کودکان و سالمندان را انکار یا کوچک تلقی نکنیم و به جای ایجاد رقابت در ترس یا نادیده گرفتن آن، باید به احساسات آنها احترام گذاشت و فضایی امن برای بیان اضطراب فراهم کرد. شنیدن فعالانه و نامگذاری دقیق احساسات به جای سرکوب، راهکاری مؤثر برای کاهش تنش است.
وی اظهار کرد: استرس و چالشها دریچهای برای کشف تواناییهای پنهان انسان هستند. تجربه عبور از بحرانها، نه تنها فرد را ضعیف نمیکند بلکه اثبات میکند که او قادر به مدیریت شرایط سخت بوده است؛ تجربهای که در مسیرهای زندگی به عنوان منبع قدرت و اعتمادبهنفس عمل خواهد کرد.
بازگرداندن امید، درک ادراکی و مدیریت رفتار در خانواده
این استاد دانشگاه بر اهمیت امیدواری روزانه از طریق انجام کارهای کوچک و عادیسازی زندگی اشاره کرد و گفت: هدف اصلی این است که با انجام فعالیتهای ساده مانند بازی با اسباببازی یا دوچرخهسواری، به کودکان و بزرگسالان القا شود که زندگی روتین خود را حفظ کند و اتفاق خاصی رخ نداده است. این رویکرد برای جلوگیری از فعال شدن سیستم هشدار مغز در برابر تهدیدات احتمالی حیاتی است.
وی با اشاره به تأثیر فیلتر ادراکی افزود: تحقیقات علمی نشان داد که وقتی نیازهای اساسی (مانند گرسنگی) برطرف نشوند، ادراک انسان تغییر میکند. این پدیده نشان میدهد که ذهن ما تحت تأثیر نیازها و ترسها، واقعیت را از یک «فیلتر باریک» عبور میدهد بنابراین، برای بازگرداندن آرامش باید با عملهای کوچک، این فیلتر را اصلاح کرد تا ذهن بتواند واقعیت را شفافتر ببیند، اصل کلیدی این است قبل از فکر کردن عمیق، ابتدا یک اقدام کوچک انجام دهید تا چرخه ذهنی متوقف شود.
کوشکی با بیان اینکه در مدیریت بحران خانوادگی، باید تفاوتهای فردی را شناخت، گفت: برخی اعضا آسیبپذیرتر و برخی دیگر قدرتمندتر هستند، والدین باید بدانند که تحمل و سطح اضطراب هر فرد متفاوت است و اگر همسر یا فرزندشان اضطراب بیشتری دارد، نباید آن را کماهمیت جلوه بدهند بلکه باید با درک شرایط، بار مسئولیت را متناسب با تواناییهای هرکس تقسیم کنند.
وی به راهکارهای عملی برای کنترل جریان افکار منفی و تغییر رابطه با ذهن اشاره و تاکید کرد: اولین گام در آرامش، «نامگذاری» دقیق احساسات است. ذهن انسان تمایل دارد مدام گذشته را مرور کند یا آیندهای سیاه پیشبینی کند که باعث خستگی روحی میشود. راهکار پیشنهادی، تغییر فیزیکی محیط (مثلاً حمام کردن یا تغییر مکان نشستن) است تا چرخه افکار شکسته شود.
تقویت همدلی و تمرکز بر واقعیتهای مثبت
کوشکی افزود: اضطراب و ترسها ذاتاً توسط خداوند برای محافظت از انسان طراحی شدهاند و مشکل زمانی ایجاد میشود که این احساسات را فراتر از حد واقعی آنها گسترش میدهیم، باید پذیرفت که این نگرانیها طبیعیاند اما نباید اجازه داد بر تصمیمگیریها یا ارتباطات خانوادگی حاکم شوند.
وی بین «خوشبینی کاذب» و «خوشبینی واقعگرایانه» تفاوت قائل شد و بیان کرد: خوشبینی واقعی یعنی دیدن نقاط قوت و فرصتها در دلِ شرایط سخت، بدون انکار واقعیت، درواقع باید به جای تمرکز بر منفیها، آگاهانه روی «مثبتهای مبتنی بر واقعیت» تمرکز کنیم زیرا توجه به جنبههای مثبت، رشد روانی را تسهیل میکند.
کوشکی در پایان با بیان اینکه در شرایط بحرانی، بهترین کار دور هم جمع شدن و استفاده از ظرفیتهای یکدیگر است، اظهار کرد: هر فردی توانایی متفاوتی دارد، مهمترین اصل، پرهیز از انتشار اخبار تأیید نشده یا شایعات است و به جای اشتراکگذاری اخبار منفی و ناامیدکننده، باید سعی کرد با گفتگوهای مثبت و واقعگرایانه، روحیه یکدیگر را تقویت کرد.
انتهای پیام
