پژوهش چندمرحله‌ای که در دانشگاه علوم پزشکی تبریز با هدف ترسیم آینده‌های محتمل و بررسی سناریوهای جایگزین در حوزه ارتقای سلامت انجام شده، بر اهمیت نگاه اکولوژیک و همه‌جانبه به سلامت در سطوح مختلف فردی، خانوادگی، اجتماعی، ملی و حتی جهانی تأکید دارد.

در این مطالعه با تحلیل مؤلفه‌های مؤثر در ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تکنولوژیکی و زیست‌محیطی، چارچوب جامعی از «سلامت اکولوژیک» ترسیم شد؛ مفهومی که ارتقای سلامت را فراتر از مراقبت‌ها و شاخص‌های فیزیکی و روانی، در قالب یک ساختار چندبعدی و متاثر از محیط انسانی و طبیعی تعریف می‌کند. 

تقویت حاکمیت فرابخشی، کلید ارتقای سلامت در دهه‌های آینده

دکتر حیدر ندریان، متخصص آموزش بهداشت و ارتقای سلامت و از پژوهشگران این مطالعه در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهمیت آینده‌نگری در نظام سلامت کشور، تشریح کرد: یکی از چالش‌های اصلی سیاستگذاری در حوزه سلامت، نبود تصویر روشن از آینده است. ما در این مطالعه تلاش کردیم سناریوهایی مستدل، قابل اتکا و مبتنی بر داده برای دهه‌های پیش‌رو طراحی کنیم تا تصمیم‌گیرندگان بتوانند بر اساس یک نقشه راه معتبر، در مسیر ارتقای سلامت جامعه گام بردارند.

وی افزود: نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که اگر حاکمیت رویکرد ارتقای سلامت بر اساس یک مدل اکولوژیک و هماهنگ با نیازهای متغیر جامعه تقویت شود، می‌توان شاهد کاهش نابرابری‌های سلامت، بهبود رفتارهای سالم و افزایش بهره‌وری نظام سلامت بود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ابعاد سیاسی و حکمرانی سلامت گفت: پایداری و اثربخشی رویکرد ارتقای سلامت زمانی تضمین می‌شود که در ساختار حکمرانی کشور به عنوان یک اولویت فرابخشی دیده شود. این بدان معناست که سلامت تنها وظیفه وزارت بهداشت نیست و تمام دستگاه‌ها باید خود را در برابر پیامدهای سلامت‌محور تصمیمات‌شان مسئول بدانند. سناریوهای طراحی‌شده در این پژوهش نشان می‌دهد که مسیر آینده از هم‌افزایی بین‌بخشی و یکپارچگی سیاست‌ها می‌گذرد.

نابرابری‌های سلامت با تقویت مشارکت اجتماعی و نگاه اکولوژیک کاهش می‌یابد

دکتر فاطمه سعادتی، متخصص آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، با اشاره به نقش مؤلفه‌های اجتماعی، فرهنگی و محیطی در شکل‌دهی مدل آینده سلامت کشور اظهار کرد: سلامت محصول عوامل گوناگون است و نمی‌توان آن را تنها در چارچوب خدمات درمانی خلاصه کرد. در این مطالعه نشان دادیم که وضعیت آموزش، فرهنگ سلامت‌محور، سطح سواد سلامت، ساختار محیطی و شاخص‌های توسعه اجتماعی نقشی تعیین‌کننده در حکمرانی ارتقای سلامت دارند. مدل اکولوژیک ارائه‌شده به‌خوبی این پیچیدگی را بازتاب می‌دهد.

وی تأکید کرد: نگاه آینده‌نگرانه، فضای تصمیم‌گیری را از واکنش‌محوری به سمت کنش‌محوری سوق می‌دهد: سناریوهای سه‌گانه استخراج‌شده شامل آینده مطلوب، آینده نامطلوب و آینده ایستا، در حقیقت بازتابی از کیفیت مداخلات امروز ماست. اگر به سمت استانداردسازی سیاست‌ها، تقویت مشارکت اجتماعی و توسعه فناوری‌های نوین سلامت پیش برویم، دستیابی به آینده مطلوب کاملاً امکان‌پذیر است. اما در صورت بی‌توجهی به این مؤلفه‌ها، ممکن است نظام سلامت در وضعیت ایستا یا حتی نامطلوب قرار گیرد.

هم‌افزایی علم، سیاست و اجتماع؛ مؤلفه‌های کلیدی دستیابی به آینده مطلوب سلامت

دکتر محمدحسین تقدیسی، متخصص آموزش بهداشت و ارتقای سلامت در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به جایگاه فناوری و نوآوری در آینده حکمرانی سلامت گفت: تحولات تکنولوژیک، از جمله دیجیتال‌هلث، پرونده الکترونیک سلامت، هوش مصنوعی و سیستم‌های پایش هوشمند، نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود شاخص‌های ارتقای سلامت خواهند داشت. یافته‌های مطالعه ما نشان داد که یکپارچه‌سازی فناوری‌های نوین با سیاست‌های ملی سلامت می‌تواند مسیر دستیابی به آینده مطلوب را بسیار هموارتر کند.

وی در ادامه افزود: یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش، ارائه سناریوهایی است که سیاستگذاران می‌توانند بر اساس آنها، استراتژی‌های واقع‌بینانه و قابل اجرا تدوین کنند. این سناریوها به‌عنوان یک ابزار تحلیلی نشان می‌دهد که چگونه تغییر در هر یک از ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی یا محیطی می‌تواند مسیر سلامت کشور را تغییر دهد. امیدواریم این نتایج بتواند راهنمای عملی مدیران و برنامه‌ریزان در حرکت به سوی آینده‌ای سالم‌تر و پایدارتر باشد.

به گزارش ایسنا، این پژوهش توسط حیدر ندریان، فاطمه سعادتی و محمدحسین تقدیسی در نشریه «آموزش بهداشت و ارتقای سلامت ایران» دوره 13، شماره 2 (بهار 1404) به ثبت رسیده است.

این تحقیق که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه Doi: http://dx.doi.org/10.52547/jhc.24.1.76 منتشر شده است، نتایج مهمی را در زمینه ارزیابی شاخص‌های حاکمیت در نظام سلامت ایران، تحلیل مدل اکولوژیک سلامت و ترسیم سناریوهای آینده ارتقای سلامت (مطلوب، نامطلوب و ایستا) به دست آورده است. این یافته‌ها می‌توانند در سیاست‌گذاری‌های کلان نظام سلامت، تدوین استراتژی‌های ارتقای سلامت مبتنی بر رویکرد اکولوژیک و همچنین هدایت تحقیقات آینده در این حوزه مؤثر باشند.

انتهای پیام