سوم اردیبهشتماه، در تقویم رسمی کشور به نام «روز معمار» نامگذاری شده است؛ روزی برای بزرگداشت هنری که تنِ خاک را به روح پایداری و زیبایی میآراید.
شاید هیچکجای این سرزمین به اندازه پهنه نیلگون کویر و بافتهای تاریخی استان یزد، بازتابدهنده نبوغ مهندسی و ذوق هنری معماران ایرانی نباشد.
یکی از شگفتانگیزترین الگوهای معماری را میتوان در ابنیه قدیمی یزد جستوجو کرد؛ جایی که معماری تنها یک کالبد فیزیکی نیست، بلکه تمدنی است که با تکیه بر ذکاوت نیاکان ما، سختترین شرایط اقلیمی را به بستری برای آرامش و پایداری تبدیل کرده است.
فتحالله رحمتی، در گفتوگو با ایسنا به تشریح جزئیات دقیق و هوشمندانه معماری اصیل این خطه پرداخت.
صندوقهچینی؛ هنر سبکسازی سازههای خشتی
رحمتی با اشاره به اینکه در ساخت دیوارهای خشتی خانههای قدیمی، استراتژی خاصی برای توزیع بار وجود دارد، گفت: پی دیوار در بخش تحتانی با عرضی معادل سه خشت بنا میشود تا استحکام و پایداری لازم تأمین گردد، اما با افزایش ارتفاع و رسیدن به تراز پشتبام، برای جلوگیری از اعمال بار مرده و سنگینی مفرط بر سازه، دیوارها به صورت «صندوقی» یا توخالی چیده میشوند.
وی این رویکرد را در پوشش سقفها نیز مشهود دانست و افزود: هنگام اجرای طاقهای دارای قوس «دُور» یا «شاخبزی»، فضاهای گود در کنارههای سقف با تکنیک «کونو» پر میشوند.
این مهندس معماری اضافه کرد: این کار ضمن سبکسازی بنا، بستر لازم را برای شیببندی و اجرای نهایی کاهگل یا آجرفرش فراهم میکند.
به گفته وی، عملیات آجرفرش پشتبام نیز متناسب با نوع کاربری، به صورت بنددار یا به شیوه «درزچسبان» با ملات نیمچه کاه اجرا میشود تا لایهای مقاوم در برابر عوامل جوی ایجاد گردد.
نظام سرمایش ایستا؛ از بادگیر تا حوض مرکزی
رئیس میراث فرهنگی بهاباد در بخش دیگری از این گفتوگو به سازماندهی فضایی خانهها اشاره کرد و گفت: طراحی اتاقها بر پایه الگوهای «سهدری» و «پنجدری» استوار است که متناسب با زاویه تابش خورشید، در جبهههای زمستاننشین و تابستاننشین سازماندهی میشوند.
وی درباره سیستم سرمایش طبیعی در این ابنیه، ضمن بیان اینکه نظام سرمایش ایستا در این بناها حاصل عملکرد هماهنگ بادگیر، تالار و حوض مرکزی است، تصریح کرد: جریان باد توسط بادگیر به داخل هدایت شده و از طریق پنجرههای چوبی انتهای تالار، به سمت زیرزمینها راه مییابد.
رحمتی گفت: در این فرایند، رطوبت حاصل از حوض با جریان هوای عبوری تلفیق شده و هوایی خنک و مطبوع را به اتاقها منتقل میکند.
«تویزه»؛ نگهبان پایداری کوچه پسکوچهها
رحمتی با تأکید بر پایداری کالبدی در بافت معابر، خاطرنشان کرد: در صورتی که دیوارهای کوچه دچار رانش یا شکمدادگی به سمت بیرون شوند، از سازهای نگهبان تحت عنوان «تویزه» استفاده میشود.
وی در پایان تشریح کرد: این آویزهها که با قوسهای «دُور» یا «شاخبزی» میان دو دیوار کوچه بنا میشوند، با مهار فشارهای جانبی، نقشی حیاتی در حفظ و نگهداری ساختار جرزها در دو طرف معبر ایفا میکنند تا بافت تاریخی، انسجام خود را در برابر فرسایش زمان حفظ کند.
انتهای پیام
