محمدرضا منصوریدانشور در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه مهمترین شاخصهایی که نشان میدهند کشور وارد دوره ترسالی یا خشکسالی شده مربوط به مقایسه بارش با میانگین بلندمدت آن در هر منطقه است، اظهار کرد: وقتی ما در یک منطقه بارش داریم و میزان بارش را با میانگین بلندمدت آن منطقه مقایسه میکنیم اگر از حد استاندارد کمتر باشد دچار کم بارشی و خشکسالی است و اگر بیشتر باشد با ترسالی مواجه است که به طور نرمال در تمام دنیا این موضوع قابل استفاده است.
وی با بیان اینکه وقتی منطقهای، پدیده خشکسالی t از خشکسالی ضعیف تا شدید و خیلی شدید را پشت سر بگذارد؛ آن منطقه به طور عموم دچار خشکسالی هواشناسی میشود؛ افزود: خشکسالی هواشناسی بدین گونه است که ما در یک منطقه چندین سال متوالی نسبت به میانگین بلندمدت کسری بارش را شاهد باشیم.
خطرناکترین مرحله خشکسالی، خشکسالی اجتماعی است
این کارشناس ادارهکل هواشناسی خراسان رضوی درباره تفاوت میان خشکسالی هواشناسی، خشکسالی هیدرولوژیکی و خشکسالی کشاورزی، تصریح کرد: وقتیکه ورودی بارندگی کم میشود منابع آبهای سطحی مثل رودخانهها و چاهها و منابع آبهای سطحی و آبخوانها هم دچار کاهش ورودی میشوند و تراز آنها منفی میشود.
وی با بیان اینکه میزان ورودی آب به این منابع با میزان برداشت آب برای استفادههای شرب و صنعت و کشاورزی کمتر است؛ اظهار کرد: در این وضعیت خشکسالی هیدرولوژیکی رخ میدهد و به تدریج رودخانهها کم آبتر و خشکتر میشوند و منابع آبهای زیرزمینی دچار کاهش سطح شده و در ادامه فرونشست دشتها و ... رخ میدهد.
منصوری با اشاره اینکه بعد از خشکسالی هیدرولوژیکی، راندمان تولید محصولات به دلیل کم آبی، دچار کاهش و آفت شده و خشکسالی کشاورزی تحمیل میشود؛ گفت: خطرناکترین مرحله خشکسالی، خشکسالی اجتماعی است که باعث پریشانی جمعیت و مهاجرت میشود که در برخی مناطق جهان و ایران وجود دارد در این وضعیت خشکسالی از مرحله کشاورزی عبور کرده و شاهد خشکسالی اجتماعی خواهیم بود.
نقش پدیدههایی مثل النینو و لانینو در افزایش یا کاهش بارشها
این کارشناس ادارهکل هواشناسی خراسان رضوی درباره با اشاره به نقش پدیدههایی مثل النینو و لانینو در افزایش یا کاهش بارشها، اظهار کرد: شاخص نوسان اطلس شمالی و شاخص النینو و لانینو ونائو در اقلیم کشور مؤثر هستند. البته تحقیقات محققان در طول دو دهه اخیر نشان داده برخی از مناطق کشور در دورههای النینو دچار بارش بیشتر و در دوره لانینو دچار کم بارشی میشوند اما همیشه این طوری نیست.
وی ادامه داد: در خراسان رضوی گاه در دورههای النینو بارش بیشتر نشده و حتی در برخی از ایستگاهها بارش کاهش هم یافته است. مسئله مهم این است که النینو و لانیو الزاماً آن شکل مربوطه را از خود نشان نمیدهند و گاه در دروههای النینو با موجهای گرمایی شدیدی در برخی مناطق کشور مواجه میشویم که ارتباط آن اثبات نشده ولی بیارتباط هم نیستند.
منصوری خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی کمکم از فاز لانینو به سمت فاز النینو حرکت میکنیم و براساس دادههای ایستگاهی دیدهایم، در زمانهایی که تغییر فاز از لانینو به النینو و برعکس اتفاق میافتد معمولاً بارش در ایستگاههای استان میزان معنادارتری پیدا میکند هرچند باید در این زمینه بیشتر تحقیق شود.
وی در پاسخ به این پرسش که کدام مناطق کشور بیشترین حساسیت را نسبت به خشکسالی دارند؛ افزود: از نظر حساسیت، مناطقی که دریافت بارش بیشتری در طول مدت میانگین زمانی داشته باشند و اکولوژی آنها سازگار با بارش بالاتری است وقتی دچار خشکسالی میشوند؛ به شکل شدیدتری آسیب میبینند و اکولوژی حساستری دارند در مقایسه با مناطق خشک که با بارش کمتر سازگار شدهاند و گیاهان شوری پسند در آنها خود را به کمی بارش وفق دادهاند؛ حساسیت آنها نسبت به خشکسالی کمتر است.
تغییرات الگوی بارش در مقیاس جهانی
این کارشناس ادارهکل هواشناسی خراسان رضوی با اشاره به تغییرات الگوی بارش اظهار کرد: ما در دورهای هستیم که تغییرات الگوی بارش در مقیاس جهانی اتفاق افتاده است. البته نمایه اصلی و بنیادین تغییر اقلیم، افزایش روبه رشد دیاکسید کربن و کربن جوی است. خود کربن به دلیل خواص شیمیایی باعث افزایش حرارت در اتمسفر میشود، بنابراین شاخص اصلی تغییر اقلیم، گرمایش جهانی است.
وی تصریح کرد: وقتی هوا گرم میشود و اقلیم رو به گرمتر شدن میرود در خیلی مناطق بارش هم تحت تأثیر قرار میگیرد، در ایران نیز در اثر تغییر اقلیم، بارشها کمتر شده است اما طبق دادههای بلندمدت و تحقیقات انجامشده در جریان اقلیم که در یکی دو دهه اخیر به دلیل فعالیتهای انسانی تحمیلشده، ممکن است اثرات تغییر اقلیم افزایش یابد، در این میان گرما روبه افزایش کاملاً مشهود و غیرقابلانکار است.
وی ادامه داد: اگرچه میزان بارش میانگین بلندمدت تغییر نکرده اما جابجایی در رخداد بارش در فصول اتفاق افتاده و الگوی بارش تغییریافته و بارشهای رگباری ناگهانی و سیلابی را بیشتر از بارشهای تدریجی عادی و نرمال داریم. این نشان میدهد الگوی بارش تغییر کرده و از این بابت دچار نقصان و زیان میشویم زیرا بارشهای سیلابی بارش مفیدی برای کشاورزی و منابع آبی نیستند و باعث شسته شدن خاک و فقر خاک و محصولات کشاورزی میشود و آب بهدستآمده از سیلاب مملو از گلولای است و کیفیت آب کم میشود همچنین تغذیه آبخوانها هم به درستی انجام نمیگیرد.
منصوری افزود: تغییر الگوی بارش و موجهای گرمایی هر دو از اثرات تغییر اقلیم هستند و غیرقابلانکارند. بارشهای سیلابی و ناگهانی، ناشی از تغییر اقلیم هستند و دلیلی بر ترسالی به شمار نمیروند. ترسالی زمانی اتفاق میافتد که در مقایسه میانگین بلندمدت بارش، افزایش معناداری نسبت به استانداردها وجود داشته باشد و چندین سال ترسالی اتفاق بیفتد تا بتوان ادعا کرد وارد ترسالی هواشناسی شدهایم.
این کارشناس ادارهکل هواشناسی خراسان رضوی اعلام کرد: در ادامه ورودی منابع آب در آبخوانها زیاد شده و تراز منفی به حالت متعادل برمیگردد تا ترسالی هیدرولوژیکی رخداده و از خشکسالی هیدرولوژیکی خارج شویم و اثرات آن در حوزههای کشاورزی، اجتماعی و ... هم خود را نشان دهد وگرنه ترسالی با یکی دو بارش سیلابی و ناگهانی قابل تأیید نیست.
کاهش بارش و افزایش دما نتیجه تغییر اقلیم در ایران
وی گفت: تحقیقات انجامشده نشان میدهد؛ منطقه خاورمیانه و ایران دچار کاهش بارش تا ۳۰ درصد در دوره تغییر اقلیم و افزایش دما بین یک تا دو درجه را در آینده تجربه میکنند همانطور که همین الآن هم تا یک درجه و چهبسا بیشتر ایستگاهها در کشور و در خراسان رضوی این مسئله را تجربه کردهاند.
این کارشناس ادارهکل هواشناسی خراسان رضوی با اشاره به اینکه افزایش دما به عنوان نمایه اصلی تغییر اقلیم در خراسان رضوی محسوس است، گفت: به طوری که در سال زراعی جاری در پایان فروردین دو درجه افزایش دما را نسبت به دوره آماری بلندمدت داریم و در مقابل به دلیل سیستمهای بارشی که از انتهای آذرماه وارد استان شدهاند بارش را تا ۲۵ درصد بالاتر مشاهده میکنیم.
وی افزود: برمبنای دادههای دور پیوند و مدلسازیهای انجام شده تا یک ماه آینده سیستمهای بارشی ممکن است وارد کشور شوند و جنوب و غرب کشور بارش خوبی دریافت کنند که حتی از میانگین بلندمدت نرمال بالاتر باشد و در بقیه نقاط کشور هم قابل پیشبینی است، اما از نظر دمایی در تمام کشور از میانگین بلندمدت گرمتر خواهد بود و ما وارد فاز النینو میشویم و موجهای گرمایی در طول تابستان ممکن است کشور و استان ما را درگیر کند و باعث شود روزهای گرد و غباری هم افزایش یابد لذا باید از الآن به فکر این مسائل باشیم.
منصوری تصریح کرد: ورود سیستمهای بارش به منطقه خاورمیانه به طور کل کشور ما و خراسان رضوی مرتبط هستند با ترازهای انرژی که در سطوح مختلف جوی فعالیت میکنند و عوامل سینوپتیکی متعددی که با چرخندگی این سیستمها مرتبط است و به صورت نرمال معمولاً بارش را در خاورمیانه و ایران در فصول بارشی در پاییز و زمستان و اوایل بهار انتظار داریم.
افزایش بارندگی لزوماً به معنای خروج از خشکسالی بلندمدت نیست
وی با تأکید بر اینکه افزایش بارندگی لزوماً به معنای خروج از خشکسالی بلندمدت نیست، یادآور شد: شرایط تغییر اقلیم باعث شده امواج اتمسفری دچار تحول شده و گاهی از جریان عادی مداری خارج شوند و به جریانهای نصفالنهاری تغییر شکل بدهند و گاهاَ سردچالههایی شکل میگیرد و بارشهای شدیدی رخ میدهد که همه آنومالیهای سیستمی و بارشی بوده و الزاماً سیستمهای عادی نیستند و پیشبینی این موارد در ایران و جهان با توجه به آنومالیهای سیستمهای بارشی به صورت کوتاه مدت سخت است، البته مرکز پیشبینی هواشناسی کشور با اطلاعات راداری و مدلسازی و ... با دقت زیادی ورود این سیستمها را پیشبینی میکنند.
منصوری با بیان اینکه در جنگ اخیر تعدادی از رادارهای هواشناسی مورد هدف قرار گرفت، خاطرنشان کرد: زیرساخت رادارهای هواشناسی یکی از دقیقترین زیرساختهای پیشبینی هوا هستند و در خراسان رضوی رادار هواشناسی شرق کشور در منطقه خواجه مراد به زودی احداث و به بهرهبرداری میرسد و تا آن موقع از دادههای ماهوارهای و مدلسازیهای بومی استفاده میکنیم اگرچه خطاهایی دارد و معمولاً پیشبینی آنها تا دو سه روز آینده بالای ۸۰ درصد است البته هرچند روزهای پیشبینی بیشتر شود احتمال صحت کاهش مییابد و پیشبینیهای فصلی هم کمتر امکان دارد که فقط در ایران نیست بلکه در کل دادههای جهانی قابل مشاهده است. با این حال در ایران، پیشبینیهای کوتاه مدت دقیقتر و پیشبینیها بلندمدت به صحت نزدیک تر انجام میشود.
وی با بیان اینکه کاهش منابع آب زیرزمینی مستقیماً به مدیریت ناصحیح مرتبط است، گفت: در دشت مشهد ۶۰ درصد مصرف آب مربوط به کشاورزی است و بخشهای صنعت و شرب باقی منابع آبی را مصرف میکنند لذا باید مدیریت مصرف منابع آبی به ویژه در بخش کشاورزی داشته باشیم.
منصوری تصریح کرد: منابع آبی دریاچههای سدی ما هم متأثر از بارشها هستند اما چون فشار برداشت ما بیشتر بوده و تراز آنها منفی بوده با ترسالیهای متعدد اگر اتفاق بیفتد شاید میزان آب آنها به سطح قابل قبولی برسد، اما اگر مدیریت منابع آبی در حوزه کشاورزی به صورت جامع رخ دهد در حوزه تأمین آب شرب شهری و روستایی نگرانی نخواهیم داشت البته انتقال آب از منابع اقیانوسی مثل دریای عمان هم روش خوبی است و میتواند به مدیریت مصارف منابع آبی کمک کند.
انتهای پیام
