نورالله کریمیان کریمی در گفتوگو با ایسنا با تبیین جایگاه وطندوستی در اسلام اظهار کرد: در منظومه معرفتی دین مبین اسلام، بسیاری از ارزشهای انسانی بر پایه فطرت بنا شدهاند. اسلام اساساً بهعنوان دین فطرت معرفی میشود و هر آنچه ریشه در فطرت انسان داشته باشد، مورد تأیید عقل، شرع و آموزههای وحیانی قرار میگیرد.
وی با بیان اینکه گرایش به زیبایی، پاکیزگی، خیرخواهی، عدالتطلبی و نیز محبت به زادگاه و سرزمین، از جمله تمایلاتی است که در وجود انسان بهصورت طبیعی نهاده شده است، افزود: بنابراین حب وطن نه یک امر تحمیلی یا صرفاً فرهنگی، بلکه یک گرایش درونی و جهانی در میان همه انسانهاست که در اسلام نیز مورد تأیید قرار گرفته است.
هیچ تعارضی میان محبت به وطن و ایمان دینی وجود ندارد
این استاد دانشگاه با اشاره به برخی تعابیر رایج در منابع دینی تصریح کرد: اگرچه جمله مشهور «حب الوطن من الایمان» از نظر سندی مورد اختلاف برخی محققان حدیثی است، اما از نظر معنایی و محتوایی کاملا با روح تعالیم اسلامی همخوانی دارد؛ چراکه هیچ تعارضی میان محبت به وطن و ایمان دینی وجود ندارد و بلکه این دو میتوانند در یک منظومه واحد اخلاقی و انسانی تفسیر شوند.
وی با تاکید بر اینکه انسان بهطور طبیعی نسبت به سرزمین محل تولد و رشد خود احساس تعلق دارد و این احساس، در شرایط مختلف زندگی اجتماعی نیز بروز و ظهور پیدا میکند، تصریح کرد: حتی در میان افرادی که مهاجرت کردهاند، این پیوند عاطفی با وطن همچنان باقی میماند و در بزنگاههای تاریخی خود را نشان میدهد.
دفاع از سرزمین و مقابله با اشغال، در منطق قرآن مشروع و ضروری است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با استناد به آیات قرآن کریم گفت: در برخی آیات مرتبط با جهاد و دفاع، بهویژه در سوره ممتحنه، بهصراحت به موضوع اخراج مسلمانان از سرزمین خود اشاره شده و اجازه مقابله با متجاوزان صادر شده است. این مسئله نشان میدهد که دفاع از سرزمین و مقابله با اشغال و ظلم، در منطق قرآن کریم مشروع و حتی ضروری تلقی میشود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه اراک با اشاره به اینکه قرآن کریم در بیان فلسفه جهاد، صرفاً به جنگ بهعنوان یک امر نظامی نگاه نمیکند، بلکه آن را واکنشی در برابر ظلم، تجاوز، اخراج از دیار و سلب امنیت اجتماعی میداند، افزود: بنابراین یکی از مبانی مهم مشروعیت دفاع در اسلام، حفظ سرزمین و جلوگیری از آوارگی انسانهاست.
وی با تأکید بر اهمیت «دیار» در قرآن خاطرنشان کرد: واژه «دیار» در آیات متعدد قرآن کریم نشاندهنده جایگاه ویژه سرزمین و خانه در هویت انسانی است. اخراج انسان از دیار خود، در منطق قرآن، یک ظلم بزرگ محسوب میشود که مقابله با آن را مشروع میسازد.
کریمیان کریمی در ادامه با اشاره به سیره پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: در منابع تاریخی آمده است که زمانی یکی از اصحاب، وضعیت مکه را برای پیامبر(ص) توصیف میکند، ایشان به شدت متأثر شده و اشک از چشمانشان جاری میشود. این واکنش عاطفی، بیانگر عمق پیوند انسان در عالیترین مراتب معنوی با وطن و سرزمین خویش است.
وی افزود: این واقعه صرفا یک روایت عاطفی نیست، بلکه حامل یک پیام مهم معرفتی است؛ اینکه تعلق به وطن، امری انسانی، طبیعی و حتی مقدس در منظومه ارزشی اسلام تلقی میشود و با ایمان دینی در تعارض نیست.
وطندوستی عامل مؤثر در توسعه و پیشرفت اجتماعی است
این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به جایگاه امام علی(ع) در تبیین مفاهیم اجتماعی اسلام گفت: در اندیشه علوی، آبادانی سرزمین و پیشرفت جوامع انسانی با مفاهیمی همچون عدالت، مسئولیتپذیری و محبت به وطن پیوند خورده است. از این منظر، وطندوستی نهتنها یک احساس فردی، بلکه یک عامل مؤثر در توسعه و پیشرفت اجتماعی است.
وی ادامه داد: هنگامی که افراد یک جامعه نسبت به سرزمین خود احساس تعلق و مسئولیت داشته باشند، این امر بهصورت طبیعی در افزایش مشارکت اجتماعی، حفظ منابع، ارتقای امنیت و توسعه پایدار اثرگذار خواهد بود.
ترکیب هویت دینی و ملی زمینهساز سرمایه فرهنگی ارزشمند در جامعه ایرانی
کریمیان کریمی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به فرهنگ ایرانی-اسلامی اظهار کرد: در تاریخ و ادبیات فارسی، مفاهیم وطندوستی جایگاه برجستهای دارند. آثار شاعرانی همچون فردوسی، سعدی و حافظ سرشار از مضامین حماسی و ملی است و این میراث فرهنگی با آموزههای دینی همچون جهاد و شهادت درهم تنیده شده است.
وی افزود: ترکیب هویت دینی و هویت ملی در جامعه ایرانی موجب شکلگیری یک سرمایه فرهنگی ارزشمند شده است که در شرایط مختلف تاریخی، نقش مهمی در حفظ انسجام و مقاومت اجتماعی ایفا کرده است.
جهاد دفاعی یک مسئولیت فراگیر اجتماعی است
این عضو هیأت علمی دانشگاه اراک همچنین با تشریح مفهوم جهاد در فقه اسلامی گفت: در منطق فقه شیعه، هنگامی که سرزمین اسلامی مورد هجوم قرار گیرد، دفاع از آن یک تکلیف همگانی است و انجام این وظیفه نیازمند پیچیدگیهای اداری یا صدور مجوزهای خاص نیست. اصل بر این است که هر فرد به اندازه توان خود در این مسئولیت مشارکت کند.
وی ادامه داد: این مشارکت میتواند اشکال مختلفی داشته باشد؛ از حضور مستقیم در میدان دفاعی گرفته تا حمایتهای پشتیبانی، رسانهای، اجتماعی و اقتصادی. در واقع، جهاد دفاعی یک مسئولیت فراگیر اجتماعی است که همه اقشار جامعه را در بر میگیرد.
کریمیان کریمی با اشاره به مفهوم «احدالحسنیین» تصریح کرد: در منطق دینی، مجاهد در راه خدا یا به پیروزی و حیات دنیوی دست مییابد یا به مقام شهادت نائل میشود که در قرآن کریم از آن تحت عنوان «حیات عندالله» یاد شده است؛ حیاتی که فراتر از مرگ ظاهری و مادی است.
وی افزود: در این نگاه، شهادت پایان زندگی نیست، بلکه آغاز یک حیات برتر و جاودانه است که در نظام ارزشی اسلام جایگاه والایی دارد. از این منظر، مجاهدت در راه وطن و دین، همواره با پاداشی الهی همراه است.
راهکارهای تقویت همبستگی اجتماعی
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به راهکارهای تقویت همبستگی اجتماعی گفت: یکی از مهمترین عوامل انسجام ملی، حضور آگاهانه و مستمر مردم در صحنههای اجتماعی و سیاسی است. تجربه تاریخی نشان داده که هر زمان مردم با بصیرت در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند، کشور توانسته از بحرانهای جدی عبور کند.
وی افزود: تقویت رابطه میان مردم و حاکمیت و نیز پایبندی به اصول وحدتبخش همچون ولایت، از عوامل کلیدی در حفظ انسجام اجتماعی محسوب میشود و این موضوع در ادبیات سیاسی و دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
کریمیان کریمی در پایان تأکید کرد: در شرایط کنونی، حفظ سرمایه اجتماعی، تقویت همبستگی ملی، پرهیز از اختلافافکنی و مقابله با جنگ روانی و رسانهای دشمن، از مهمترین ضرورتهای جامعه است که میتواند مسیر پیشرفت و ثبات کشور را هموار سازد.
انتهای پیام
