طاهره میرزایی، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور بیرجند، در گفتوگو با ایسنا به تشریح ابعاد مختلف زندگی و آثار سیمین دانشور پرداخت و ویژگیهای منحصربفرد این نویسنده برجسته را تبیین کرد.
وی با اشاره به اهمیت سیمین دانشور در تاریخ ادبیات معاصر اظهار کرد: اگرچه پیش از ایشان بانو امینه پاکروان داستانی به زبان فرانسه منتشر کرده بود، اما اهمیت ویژه دانشور از آن روست که نخستین نویسنده زنی است که داستان بلند خود را به زبان فارسی نگاشته و جریان زنانهنویسی در داستان معاصر ایران را شکل داده است.
میرزایی ادامه داد: آثار دانشور، بهویژه مجموعه داستان «آتش خاموش» که نگارش آن بین سنین بیست تا بیستوهفت سالگی نویسنده صورت گرفته، نشاندهنده ظهور نویسندهای توانمند در جامعهای مردسالار است. او با خلق شخصیتهای زن و پرداختن به مسائل آنان، الگویی برای نویسندگان زن پس از خود شد.
ویژگیهای داستاننویسی مدرن
این استاد دانشگاه درباره دلایل شناخته شدن دانشور به عنوان یکی از پیشگامان داستاننویسی مدرن ایران بیان کرد: درجه هنری آثار، نحوه پرداخت به موضوعات اجتماعی و توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمانه، از جمله عواملی است که او را به چهرهای شاخص تبدیل کرده است.
وی افزود: سیمین دانشور پیش از آنکه یک زن نویسنده باشد، نویسندهای حرفهای است که با تسلط علمی و ادبی، جامعهای واقعی را به تصویر میکشد؛ از همین رو آثار او، بهویژه «سووشون»، همچنان خواندنی و اثرگذار باقی ماندهاند.
میرزایی با اشاره به مضامین آثار دانشور گفت: دغدغههای اجتماعی در تمامی آثار او دیده میشود. در «سووشون» مفاهیمی چون شهادت و پیوند آن با اسطوره سیاوش، هویت ملی، مبارزه با استعمار و حرکت زنان از انفعال به کنشگری برجسته است.
وی افزود: تقابل سنت و مدرنیته و همچنین بحرانهای انسان معاصر از دیگر محورهای مهم آثار دانشور به شمار میرود.
تقابل سنت و مدرنیته در سووشون
این پژوهشگر ادبیات «سووشون» را تمثیلی از جامعه ایران در حال گذار دانست و اظهار کرد: در این رمان، تیپهای مختلف اجتماعی از جمله روشنفکران، مردم عادی، طبقات وابسته و زنان سنتی و مدرن به تصویر کشیده شدهاند که نشاندهنده جامعهای در حال تغییر است.
وی درباره نسبت فکری سیمین دانشور و جلال آل احمد تصریح کرد: هر دو در نقد غربزدگی اشتراک نظر داشتند، اما جلال با لحنی تند و ایدئولوژیک به این مسئله میپرداخت، در حالی که دانشور با نگاهی انسانیتر و روایتی نرمتر، این واقعیت اجتماعی را به تصویر میکشید.
میرزایی در پاسخ به این پرسش که چرا «سووشون» همچنان مخاطب دارد، گفت: پرداختن به مسائل روزمره، شخصیتپردازی واقعگرایانه، روایت از زاویه دید زن و زبان ساده و صمیمی از جمله عواملی است که موجب ماندگاری این اثر شده است.
وی ادامه داد: نگاه انسانی به مسائل اجتماعی، تأکید بر خودآگاهی و استقلال زنان، پرهیز از افراطگرایی و توجه به هویت بومی از جمله پیامهایی است که این اثر برای جامعه امروز نیز دارد.
این استاد دانشگاه سادگی زبان را مهمترین ویژگی سبک دانشور دانست و افزود: در دورهای که بسیاری از نویسندگان به پیچیدگیهای فرمی گرایش داشتند، او با زبانی شفاف و صمیمی به انتقال تجربه انسانی پرداخت و قضاوت را به مخاطب واگذار کرد.
میرزایی در پایان گفت: «سووشون» علاوه بر ارزش ادبی، سندی تاریخی از فضای اجتماعی ایران پس از شهریور ۱۳۲۰ و تأثیرات جنگ جهانی دوم است. این رمان با به تصویر کشیدن حضور بیگانگان، فضای خفقان و فشارهای اجتماعی، و نیز برجستهسازی نقش زنان، به اثری ماندگار در ادبیات ایران تبدیل شده است.
انتهای پیام
