دکتر مریم قائمی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به اهمیت نامگذاری روز ملی خلیج فارس اظهار کرد: نامگذاری ۱۰ اردیبهشت به عنوان روز ملی خلیج فارس نمیتواند صرفاً یک اقدام نمادین باشد، بلکه تأکیدی بر هویت تاریخی، جایگاه ژئوپولیتیکی و اهمیت علمی این پهنه آبی در مقیاس جهانی است.
وی گفت: خلیج فارس نه تنها یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهانی محسوب میشود، بلکه به عنوان شاهراه انرژی جهان نیز نقش مهمی در امنیت انرژی دارد و بخش قابل توجهی از ذخایر نفت و گاز جهان را در خود جای داده است.
قائمی با بیان اینکه در عین حال نامگذاری این روز فرصتی برای یادآوری مسئولیت ما در قبال حفاظت از این اکوسیستم بسیار حساس است، ادامه داد: خلیج فارس به دلیل نیمهبسته بودن، عمق کم و تبادل محدود آب، ظرفیت خودپالایی پایینی دارد و همین ویژگی آن را در برابر فشارهای انسانی و تغییرات اقلیمی بسیار آسیب صپذیر کرده است. بنابراین این روز میتواند بستری برای پیوند هویت علمی با مسئولیتهای زیستمحیطی باشد.
وی به اهمیت این حوضه و چالشهای زیست محیطی آن اشاره کرد و یاداور شد: خلیج فارس یک دریای نیمهبسته و کمعمق با شرایط اقلیمی خاص است که از طریق تنگه هرمز با آبهای آزاد در ارتباط قرار دارد. از سوی دیگر این منطقه به دلیل بارش کم و ورودی محدود آب شیرین، نرخ تبخیر بالایی دارد و در واقع تنها در سواحل شمالی خلیج فارس ورود رودخانهها و آب شیرین مشاهده میشود.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی خلیجفارس بوشهر ادامه داد: زمان ماندگاری آب در خلیج فارس نسبتاً طولانی و حدود ۲.۵ سال است و همین موضوع این پهنه آبی را به یکی از آسیب پذیرترین دریاهای جهان تبدیل کرده است.
وی با تاکید بر اینکه در سالهای اخیر خلیج فارس با فشارهای بیسابقهای از جمله گرمایش مواجه شده است، خاطر نشان کرد: دادههای حاصل از مطالعات و تحقیقات ما در پژوهشگاه اقیانوسشناسی نشان میدهد که گرمایش خلیج فارس سریعتر از میانگین جهانی در حال وقوع است که این مسئله بسیار نگرانکننده است.
قائمی افزود: افزایش شوری آب خلیج فارس و کاهش ورودی آب شیرین نیز از دیگر چالشهای مهم این منطقه است که بخشی از آن به دلیل سدسازی در بالادست رودخانههای منتهی به خلیج فارس رخ داده است.
وی الودگیهای نفتی را از دیگر چالشهای محیط زیستی خلیج فارس ذکر کرد و ادامه داد: آلودگیهای نفتی نیز بهویژه با توجه به حجم بالای حملونقل نفتی در این منطقه، یکی از مهمترین تهدیدها برای محیط زیست خلیج فارس به شمار میرود.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی خلیجفارس بوشهر گفت: علاوه بر اینها ورود فاضلابهای شهری و صنعتی به سواحل خلیج فارس نیز موجب افزایش بار مواد مغذی در آب شده و تهدیدات زیستمحیطی متعددی را به همراه دارد. همچنین ورود میکروپلاستیکها و فلزات سنگین به آبهای خلیج فارس از دیگر چالشهای جدی این اکوسیستم است.
قائمی اضافه کرد: از سوی دیگر اسیدیتر شدن آب دریا و کاهش اکسیژن محلول در آب که به آن «هایپوکسی» گفته میشود نیز در حال افزایش است و مجموعه این عوامل باعث تغییر در ساختار اکوسیستم خلیج فارس شده و پایداری منابع شیلاتی را تهدید میکند.
وی درباره وضعیت صخرههای مرجانی خلیج فارس نیز گفت: مرجانهای این منطقه با وجود سازگاری نسبی با دمای بالای آب، در سالهای اخیر تحت فشار شدید گرمایش، اسیدی شدن آب و آلودگیهای نفتی و صنعتی قرار گرفتهاند. افزایش دمای سطح دریا و اسیدی شدن آب موجب تشدید پدیده سفیدشدگی مرجانها و کاهش توان بازسازی آنها شده است.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی خلیجفارس بوشهر افزود: در کنار این عوامل، فشارهای انسانی نیز در برخی مناطق ساحلی ایران باعث تخریب بیشتر این زیستگاهها شده است؛ به طوری که در مناطقی مانند خارک و نایبند، علاوه بر اثرات تغییرات اقلیمی، فعالیتهای نفت و گاز نیز بر این اکوسیستمها تأثیر گذاشته است.
قائمی در ادامه درباره جنگلهای حرا اظهار کرد: این اکوسیستمها نقش بسیار مهمی در جذب کربن، کاهش فرسایش ساحلی و حفظ تنوع زیستی دارند و از مهمترین ذخایر کربن آبی یا «بلو کربن» محسوب میشوند.
وی افزود: با این حال توسعه سواحل، آلودگیها و تغییرات هیدرولوژیکی از جمله عواملی هستند که این زیستگاههای ارزشمند را تهدید میکنند، هرچند در سالهای اخیر اقداماتی برای احیا و حفاظت از آنها در برخی مناطق در حال انجام است.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی خلیجفارس بوشهر در ادامه درباره اثرات ریزگردها بر حوضه خلیج فارس گفت: با توجه به اینکه باد غالب منطقه «باد شمال» است که از سمت شمال غرب میوزد، سالانه حجم قابل توجهی از گرد و غبار وارد خلیج فارس میشود.
وی افزود: این ریزگردها موجب افزایش کدورت آب، کاهش نفوذ نور و انتقال آلایندهها میشوند و میتوانند بر فرآیند فتوسنتز و در نتیجه بر کل زنجیره غذایی تأثیر منفی بگذارند.
قائمی گفت: همچنین این پدیده میتواند سلامت مرجانها و زیستگاههای حساس دریایی را نیز با اختلال مواجه کند.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی خلیجفارس بوشهر، با اشاره به اهمیت راهبردی خلیج فارس اظهار کرد: همانطور که پیشتر اشاره شد، هرگونه تنش یا درگیری در این منطقه میتواند پیامدهای زیستمحیطی جدی به همراه داشته باشد. این تنشها بهویژه از طریق بروز نشتهای نفتی، منجر به تخریب زیستگاهها و آسیب گسترده به اکوسیستم خلیج فارس میشود و علاوه بر آن، متأسفانه باعث ایجاد اختلال در انجام پایشهای علمی و مأموریتهای تحقیقاتی در این حوزه شده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این شرایط نشان میدهد که حفاظت از محیطزیست خلیج فارس بدون همکاری منطقهای و تقویت دیپلماسی علمی امکانپذیر نیست.
انتهای پیام
