تهمینه تاجی در چهلمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «در میدان» که پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت به صورت مجازی برگزار شد، اظهار کرد: بحران، یک حمله یا دگرگونی ناگهانی نیست، بلکه حالتی است که در آن استانداردها در همه حوزه‌ها به هم می‌ریزد. در دل این بحران، تعارض شکل می‌گیرد.

این روانشناس و زوج‌ درمانگر با بیان اینکه این یک رابطه کاملاً طبیعی است، تصریح‌ کرد: حال، این تعارض می‌تواند اشکال مختلفی به خود بگیرد. یک جنگ، اختلافات درون خانواده، طلاق، یا رفتارهای پرخطر نوجوانان. ریشه این تعارضات، تفاوت‌ در نیازها، اطلاعات و ارزش‌ها و باورهاست.

وی ادامه داد: برای مثال، در یک خانواده ممکن است فرزند نیاز به هزینه دانشگاه داشته باشد، مادر نیاز به هزینه درمان و پدر درگیر اقساط خانواده باشد؛ اینجا نمی‌توان به سادگی گفت اولویت با کدام است. گاهی نیز تعارض از جنس تفاوت در اطلاعات است؛ جایی که افراد با زوایای دید متفاوت به یک مسئله نگاه می‌کنند. 

ناجی بیان کرد: راه حل، محکوم کردن طرف مقابل نیست، بلکه نشستن، گوش دادن و یک بارش فکری برای غنی‌تر کردن اطلاعات و پیدا کردن راه حل است. نکته مهم این است که تعارض ذاتاً یک مسئله خنثی است، مثل چاقویی که هم در اتاق عمل جان می‌بخشد و هم می‌تواند آسیب بزند، همه چیز به نحوه مدیریت آن بستگی دارد.

وی با بیان اینکه برای مدیریت این تعارضات و بحران‌ها، اولین و مهم‌ترین قدم، خودمدیریتی است، گفت: ما تا زمانی که خودمراقبتی را در خود تقویت نکرده و به آرامش نرسیده باشیم، چگونه می‌توانیم به حل بحران دیگران کمک کنیم؟ ابتدا باید خودمان را به صبوری امر کنیم و حال خودمان را خوب کنیم. بخشی از این خودمراقبتی، شناسایی و مدیریت هیجانات است.

ناجی ساده‌ترین و مؤثرترین کار را تمرین تنفس عمیق و ایجاد یک وقفه استراتژیک دانست و افزود: ما باید مراقب تغذیه، خواب و استراحت خود باشیم؛ گاهی در شرایط بحرانی با خود لج می‌کنیم و از خوردن و خوابیدن امتناع می‌کنیم، غافل از اینکه این کار توان ما را برای مدیریت شرایط کمتر می‌کند.

این‌ روانشناس با بیان اینکه پس از خودمدیریتی، نوبت به استراتژی‌های ارتباطی می‌رسد، عنوان کرد: یکی از کلیدی‌ترین این استراتژی‌ها، تغییر دادن زبان گفت‌وگو است. به جای استفاده از ضمیر تو که بار اتهامی دارد، باید از ضمیر من استفاده کنیم. به جای گفتن جمله‌ای مثل تو همیشه بی‌نظمی، می‌توان گفت؛ من متوجه هستم که الان شرایط برای تو چقدر سخت است و این تغییر ساده، همدلی ایجاد می‌کند.

وی گوش دادن فعال را مهم دانست و ادامه داد: باید اجازه دهیم طرف مقابل حرفش را کامل بزند؛ همچنین هنگام بروز مشکل، باید بر روی مسئله تمرکز کنیم، نه بر روی شخصیت فرد. برای مثال، اگر فرزندمان نمره خوبی نگرفته، نباید شخصیت او را زیر سؤال ببریم، بلکه باید بگوییم این یک نمره چیزی از ارزش‌هایت کم نمی‌کند.

ناجی با بیان اینکه مدیریت ساختار خانواده نیز در زمان بحران اهمیت دارد، ادامه داد: مسئولیت‌ها باید توزیع شود و همه اعضا برای کاهش فشار از روی یکدیگر تلاش کنند. ایجاد فضای امن عاطفی برای کسانی که می‌ترسند، بسیار حیاتی است. برگزاری جلسات کوتاه خانوادگی به عنوان اتاق فکر برای مسائل مختلف، به آرامش جمعی کمک می‌کند. 

این روانشناس اظهار کرد: در این جلسات باید سبک ارتباطی ما جرئت‌مند و قاطع باشد و از سبک‌های ناسالم منفعلانه و پرخاشگرانه دوری کنیم. یک نکته کاربردی دیگر، پایین آوردن استانداردها و کاهش انتظارات در زمان بحران است؛ قرار نیست همه چیز مثل دوران عادی مرتب و منظم باشد.

وی با بیان اینکه در زمان بحران، خانواده باید علیه خود بحران متحد شود، نه اینکه اعضای آن به جان هم بیفتند، افزود: ما باید مراقب انفجارهای مخرب باشیم و از تکنیک وقفه استفاده کنیم، این همان کظم غیظ است. باید از قفل‌های کلامی مثل تو هیچ وقت به فکر من نیستی پرهیز کنیم و در عوض نیاز خود را صریح بگوییم. 

ناجی اظهار کرد: همچنین، به تفاوت نیازهای ارتباطی احترام بگذاریم؛ خانم‌ها معمولاً نیاز به صحبت کردن دارند و آقایان تمایل دارند به غار تنهایی خود پناه ببرند. یکی از دشمنان اصلی آرامش خانواده، افکار منفی است که باید با تبدیل خانه به پناهگاهی امن، با آن مقابله کرد.

وی با بیان اینکه سه استراتژی عملی برای رفع تعارض وجود دارد، گفت: اولی استراتژی آتش‌نشانی است؛ لحظه‌ای که تعارض شعله می‌کشد، به جای دنبال مقصر گشتن، باید به فکر خاموش کردن آتش باشیم. با یک مکث، پذیرش احساس طرف مقابل و پرهیز از خشونت، می‌توان از آسیب‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری کرد.

این روانشناس ادامه داد: دومی، پایین آوردن انتظارات و تمرکز بر آرامش به جای کمال‌گرایی است. و سومی، تمرین مداوم خودمراقبتی است. یک لیوان خالی نمی‌تواند به کسی آب بدهد. ما ابتدا باید ظرفیت وجودی خود را پر کنیم تا سپس بتوانیم به خانواده خود کمک کنیم.

وی در پایان اضافه کرد: مسیر حل تعارض و بحران از خود ما شروع می‌شود، با خودمراقبتی ادامه می‌یابد و با گفت‌وگویی سرشار از همدلی، با جایگزین کردن من به جای تو و تمرکز بر مسئله به جای شخصیت، به سرمنزل آرامش و اتحاد خانوادگی می‌رسد.

انتهای پیام