سیدمحمود موسویان با حضور در تحریریه ایسنا و با اشاره به اینکه بیش از سه دهه فعالیت در حوزه تعلیم، تربیت و کار تشکیلاتی دارد، اظهار کرد: پس از پایان تحصیلات متوسطه در هنرستان صنعتی مشهد و اخذ دیپلم معماری، سرباز شده و در قالب سپاه دانش، بهعنوان معلم به روستای دیشدیش در اطراف نیشابور اعزام شدم. نخستین تجربه جدی من در آموزش روستایی از همانجا شکل گرفت و توفیق خدمت در مسیر آموزش، تربیت و فعالیتهای فرهنگی، نعمتی است که آن را از الطاف الهی و عنایت اهلبیت(ع) میدانم.
وی ادامه داد: در این روستا با امکانات محدود، مدرسهای چهار کلاسه راهاندازی کرده و پس از آن، به استخدام آموزش و پرورش درآمدم. در سالهای بعد، در روستاها و مناطق مختلفِ نیشابور، فریمان، طرقبه، تبادکان و ناحیه ۱ مشهد خدمت کردم و مسئولیتهایی مانند معاونت مدرسه را برعهده داشتم.
این معلم پیشکسوت با اشاره به علاقهمندی خود به فعالیتهای سازمانیافته، گفت: همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی، فعالیتهای فرهنگی و انقلابی نیز در کنار کار آموزشی شکل گرفت و در راهاندازی کمیته انقلاب در منطقۀ محل خدمتم، مشارکت داشتم. پس از انقلاب، علاوه بر معلمی و معاونت آموزشی، مسئولیتهایی در حوزه هلال احمر و تشکلهای دانشآموزی و پیشاهنگی را نیز برعهده گرفتم. این تجربهها باعث شد به اهمیت تربیت در قالب تشکیلات، بیش از پیش پی ببرم.
موسویان اضافه کرد: مدتی بعد، به اداره کل آموزش و پرورش خراسان بزرگ منتقل شدم و بهعنوان کارشناس مسئول در فعالیتهای گروهی، اردوها و اردوگاههای آموزش و پرورش خراسان بزرگ، فعالیت کردم. در این دوره، اردوگاههایی مانند گلمکان و باغرود توسعه یافت و تلاش شد در شهرهای مختلف، اردوگاههای کوچک دانشآموزی ایجاد شود.
این پیشکسوت امور تربیتی با اشاره به نقشآفرینی خود در پشتیبانی جنگ تحمیلی در سالهای دفاع مقدس، گفت: همزمان با مسئولیتهای تربیتی، مسئولیت ستاد پشتیبانی جنگ در آموزش و پرورش را نیز برعهده داشتم. کمکهای مردمی و دانشآموزی پس از جمعآوری به جبههها ارسال میشد. این حرکت آنقدر مورد استقبال قرار گرفت که به الگویی در سطح وزارت آموزش و پرورش تبدیل و در آن جا نیز این ستاد تشکیل شد.
وی یکی از ماندگارترین خاطرات خود را حضور در اردوی بینالمللی پیشاهنگان کشورهای اسلامی در لیبی دانست و گفت: در آن اردو، با وجود حضور محدود نمایندگان ایران، تلاش شد با شعارهای انقلابی مثل «لا شرقیةَ ولا غربیةَ، الجمهوریةُ الإسلامیةُ»، پیام انقلاب اسلامی، فرهنگ مقاومت و هویت ایرانی ـ اسلامی به نوجوانان و جوانان مسلمان دیگر کشورها منتقل شود. استقبال گسترده شرکتکنندگان از برنامههای فرهنگی ایران، نشان میداد انقلاب اسلامی چه تأثیر عمیقی بر افکار عمومی جوانان مسلمان داشته است.
این معلم پیشکسوت با بیان اینکه فعالیتهای تربیتی او با بازنشستگی پایان نیافته است، اظهار کرد: پس از بازنشستگی نیز در همکاری با نهادهایی مانند هلال احمر، در حوزه آموزش مربیان تربیتی، تدوین محتوا و اجرای طرحهای فرهنگی در مناطق کمبرخوردار فعالیت داشتهام.
لزوم بهکار گیری ابزارهای غیرمستقیم تربیتی، جهت اثرگذاری هرچه بیشتر
این فعال آموزشی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری در اهمیت امر تربیت، بیان کرد: از منظر این معلم بزرگ، انسان دارای ۵ گرایش اساسی، شامل گرایش به زیبایی، پرستش، خلاقیت، نیکی و آگاهی است که اگر بهصورت متوازن رشد کنند، تربیت واقعی محقق خواهد شد. در امور تربیتی بهویژه در اردوها، میتوان این پنج بُعد را بهصورت عملی تقویت کرد.
این پیشکسوت امور تربیتی و آموزش و پرورش با تأکید بر لزوم تغییر شیوههای تربیتی متناسب با تحولات نسلی گفت: نسل امروز، بهویژه کودکان و نوجوانان، دیگر با نصیحت مستقیم ارتباط برقرار نمیکند و تربیت مؤثر تنها از مسیرهای غیرمستقیم، جذاب و مشارکتی امکانپذیر خواهد بود.
موسویان تأکید کرد: امور تربیتی زمانی موفق خواهند بود که به نیازها، علایق و دنیای واقعی کودک و نوجوان توجه کند و تربیت را از جایی آغاز کند که مخاطب آماده پذیرش آن است.
وی افزود: بازی، سرود، قصهگویی، کار هنری و گردشهای علمی و فرهنگی، ابزارهای مؤثر در تربیت غیرمستقیم نوجوانان هستند و برخلاف تصور رایج صرفاً سرگرمی نیستند بلکه از عمیقترین ابزارهای تربیتی هستند. برای مثال بسیاری از اهداف اخلاقی، اجتماعی و تربیتی را میتوان در قالب بازی به نوجوان منتقل کرد؛ رویکردی که حتی در جوامع پیشرفته نیز مورد توجه قرار دارد.
این پیشکسوت امور تربیتی درباره اهمیت تشکلهای دانشآموزی گفت: تربیت تشکیلاتی، بهجای تربیت دستوری، یکی از مؤثرترین روشها برای نسل جدید است. در این مدل، تربیت از پایین به بالا شکل میگیرد و خواستههای دانشآموزان مبنای برنامهریزیها قرار میگیرد. در تشکیلات، دانشآموزان در قالب گروههای کوچک، مسئولیت میپذیرند، مشارکت میکنند و مفاهیم دینی، اخلاقی و اجتماعی را در عمل تجربه میکنند. این روش، پذیرش درونی ایجاد میکند و اثر آن حتی از محیط مدرسه فراتر میرود.
وی با اشاره به تجربههای میدانی خود در اردوها و دورههای آموزشی مربیان و اهمیت کار تشکیلاتی، افزود: همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد، یکی از بسترهای اصلی تحقق تربیت غیرمستقیم، فعالیتهای گروهی و کار تشکیلاتی است و نمونه بارز آن، تأثیرگذاری سرودهایی است که متناسب با گروههای سنی مختلف بازآفرینی میشوند.
این فعال فرهنگی با بیان پر شور یکی از اشعار دوران کودکی خود که بر اساس آن سرودی انقلابی را سروده بود، به نقش سرود به عنوان ابزاری موثر در انتقال غیرمستقیم امور تربیتی پرداخت و اظهار کرد: در امور تربیتی، سرود فقط یک برنامه هنری نیست؛ بلکه ابزاری تربیتی است که اگر درست انتخاب و اجرا شود، میتواند پیامهای انقلابی، اخلاقی و اجتماعی را به شکلی ماندگار منتقل کند. سرودهایی مانند سلام فرمانده نشان دادند که چگونه میتوان پیامهای عمیق هویتی و ارزشی را بدون اجبار و نصیحت، در روح و جان کودکان و نوجوانان نهادینه کرد.
الگوپذیری از سیرۀ اولیای الهی، مهمترین مهارت یک مربی پرورشی خوب است
این پیشکسوت آموزش و پرورش درباره مهارتهای لازم برای مربیان پرورشی گفت: پیش از هر چیز، مربی باید با روش تربیتی اولیای الهی و پیامبران آشنا باشد. مهمترین ویژگی این روش، تطابق گفتار و عمل است؛ اگر مربی به آنچه میگوید عمل نکند، اثر تربیتی از بین میرود. آشنایی عمیق با مبانی دینی، تسلط بر ابزارهای تربیتی و همچنین داشتن روحیه هنرمندانه و خلاق، از الزامات موفقیت در کار تربیتی است.
موسویان با اشاره به تنوع فرهنگی و تربیتی دانشآموزان در کلاسها، از تاثیر محبت در اثرگذاری یک مربی تربیتی گفت و افزود: هر کلاس، مجموعهای از دانشآموزان با پیشینههای خانوادگی متفاوت است و مهمترین ابزار یک مربی برای ارتباط با این تنوع، محبت صمیمانه و نگاه پدرانه و مادرانه به دانشآموز است.
وی اضافه کرد: علاقه و عشق به کار شرط اصلی ماندگاری و اثرگذاری یک مربی تربیتی است و بدون این انگیزه، هیچ روش و مهارتی نتیجهبخش نخواهد بود زیرا دانشآموزی که با مشکلات خانوادگی یا ضعفهای تربیتی وارد مدرسه میشود، بیش از هر چیز به درک، صبوری و محبت نیاز دارد.
موسویان با ابراز نگرانی از تأثیر فضای مجازی بر نسل جدید گفت: یکی از مهمترین چالشهای پیشروی تربیت امروز، مسئله فضای مجازی است و واقعیت آن است که بسیاری از والدین، معلمان و مربیان، از نظر شناخت فضای مجازی از دانشآموزان عقبتر هستند. این فاصله، تربیت را با چالش جدی مواجه کرده است. در این راستا آموزش و پرورش باید آموزش مهارتهای سواد رسانهای و فعالیت در فضای مجازی را برای معلمان و مربیان جدیتر از گذشته دنبال کند تا بتوانند نقش هدایتگری موثر را ایفا کنند.
موسویان با اشاره به تفاوت تربیت دختران و پسران و تأکید بر توجه به تفاوتهای روحی آنها اظهار کرد: افزون بر تحولات فضای مجازی، توجه به تفاوتهای روحی و روانی دختران و پسران نیز در تربیت امروز اهمیت بیشتری یافته است. در تربیت دختران، لطافت، ظرافت و توجه به روحیه خاص آنها اهمیت ویژهای دارد.
وی ادامه داد: روشهای امر و نهی مستقیم، معمولاً نتیجه مطلوب نمیدهد و باید از شیوههای هنرمندانه و متناسب استفاده شود. امروز دختران و زنان ایرانی در عرصههای علمی و اجتماعی پیشرفتهای قابل توجهی داشتهاند و نظام تعلیم و تربیت باید متناسب با این ظرفیتها، برنامهریزی دقیقتری داشته باشد.
این پیشکسوت آموزش و پرورش با انتقاد از غلبه نگاه آموزشی بر پرورشی در مدارس گفت: تجربۀ سالها خدمت نشان میدهد که اگر مدرسه در مسیر انسانسازی حرکت کند، آموزش نیز معنا و جهت واقعی خود را خواهد یافت. متأسفانه در انتخاب مدارس، بیشتر به کیفیت آموزش و موفقیتهای کنکوری توجه میشود و بُعد پرورشی نادیده گرفته میشود.
موسویان اضافه کرد: شخصیت و انسانیت دانشآموز، بیش از هر چیز، محصول تربیت معلم و کادر مدرسه است. بر همین اساس بیش از امکانات و عناوین یک مدرسه باید به منش، رفتار و اثر تربیتی معلمان آن توجه کرد؛ چراکه انسانسازی، مهمتر از صرفاً علمآموزی است.
انتهای پیام
