به گزارش ایسنا، روند رو به افزایش دمای متوسط جو و سطح زمین که عمدتاً ناشی از انتشار بیرویه گازهای گلخانهای است، به عنوان گرمایش جهانی شناخته میشود. این پدیده تنها به افزایش دما محدود نیست، بلکه ساختار رطوبت جو، الگوهای بارش و گردش سامانههای جوی را نیز دستخوش تغییر میکند. با افزایش دما، توانایی جو برای نگهداری بخار آب بیشتر میشود و همین موضوع میتواند به بارشهای شدیدتر و ناگهانی منجر شود. تغییر در چرخه طبیعی آب، افزایش رواناب و دگرگونی زمان و شدت بارندگی از پیامدهای مهم این فرآیند هستند؛ پیامدهایی که مستقیماً بر زندگی روزمره انسان، کشاورزی، منابع آب و ایمنی سکونتگاهها اثر میگذارند.
از سوی دیگر، فعالیتهای انسانی مانند جنگلزدایی، بیابانزایی، تغییر کاربری زمین و توسعه مناطق مسکونی بدون توجه به ظرفیتهای طبیعی، نقش مهمی در تشدید گرمایش جهانی داشتهاند. حذف پوشش گیاهی باعث میشود خاک بدون محافظ باقی بماند، رواناب افزایش یابد و ذخیره آب در زمین کاهش پیدا کند. این شرایط به افزایش دمای سطح زمین و تغییر توازن انرژی منجر میشود. در قرن بیستویکم، تغییر اقلیم به عنوان یکی از جدیترین تهدیدها برای بشر شناخته میشود، بهویژه به این دلیل که فراوانی و شدت رویدادهای حدی اقلیمی، مانند بارشهای سیلآسا، در حال افزایش است و میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به طبیعت و جوامع انسانی وارد کند.
به منظور بررسی بیشتر این موضوع، مرضیه غیاثالحسینی از گروه جغرافیای دانشگاه یزد به همراه دو پژوهشگر همدانشگاهی و با همکاری دانشگاه تهران، پژوهشی را در زمینه بررسی اثرات گرمایش جهانی بر ویژگیهای بارش انجام دادهاند. این مطالعه که بهطور خاص به تغییرات شدت بارندگی در استان گیلان میپردازد، تلاش دارد با نگاهی آیندهنگر، نشان دهد که الگوهای بارش چگونه ممکن است در دهههای آینده دگرگون شوند و چه پیامدهایی برای این منطقه به همراه داشته باشند.
محققان برای انجام این پژوهش، دادههای بارش روزانه از ایستگاههای هواشناسی رشت، انزلی، ماسوله، آستارا، منجیل، جیرنده، دیلمان و رودسر گردآوری کردند. سپس با استفاده از دو مدل اقلیمی معتبر جهانی و چند سناریوی مختلف انتشار گازهای گلخانهای، وضعیت بارش در دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۶۰ شبیهسازی شد. بهمنظور سنجش شدت بارندگی، شاخصهایی مانند بیشترین بارش یکروزه، شدت متوسط بارش و میزان بارش در روزهای بسیار مرطوب و فوقالعاده مرطوب به کار رفت؛ شاخصهایی که به زبان ساده، نشان میدهند بارانها تا چه اندازه شدید و متمرکز خواهند بود.
یافتههای این پژوهش نشان دادند که شدت بارش بهطور کلی در مقیاس سالانه افزایش مییابد. این افزایش در برخی ایستگاههای کوهستانی مانند جیرنده و دیلمان بیشتر از مناطق ساحلی مشاهده شده است. همچنین بیشترین بارش یکروزه در آینده با افزایشی قابل توجه همراه خواهد بود. الگوی زمانی این تغییرات نیز یکسان نیست و بسته به موقعیت جغرافیایی، ماهها و فصلهای مختلف رفتار متفاوتی از خود نشان میدهند.
بر اساس این نتایج، اگرچه تعداد روزهای بسیار مرطوب در برخی ایستگاهها کاهش مییابد، اما بارشهای فوقالعاده شدید روند افزایشی خواهند داشت. این موضوع به معنای تمرکز بارش در تعداد روزهای کمتر اما با شدت بالاتر است؛ شرایطی که احتمال وقوع سیلابهای ناگهانی را افزایش میدهد، بهویژه در نوار ساحلی استان و در فصلهای پاییز و تابستان.
در این پژوهش تأکید شده است که شناخت تغییرات بارشهای حدی میتواند پایهای برای برنامهریزی و سازگاری با تغییر اقلیم باشد. نتایج نشان میدهند مدلهای اقلیمی مورد استفاده، دقت قابل قبولی در شبیهسازی بارش داشتهاند و افزایش شدت بارندگی با بسیاری از مطالعات پیشین در ایران همخوانی دارد. کاهش تعداد روزهای بارانی در کنار افزایش شدت بارش، زنگ خطری برای مدیریت منابع آب و کنترل سیلابها به شمار میرود.
این یافتهها که در فصلنامه «هواشناسی و علوم جو» وابسته به انجمن علمی هواشناسی ایران منتشر شدهاند، میتوانند به تصمیمگیران کمک کنند تا در طراحی زیرساختها، بازنگری استانداردهای ساختوساز، لایروبی رودخانهها، توسعه آبخیزداری و حفظ پوشش گیاهی، نگاه دقیقتری به آینده داشته باشند. چنین اقداماتی میتواند از خسارتهای ناشی از سیلاب بکاهد و همزمان به ذخیره آب برای دورههای خشکسالی کمک کند.
انتهای پیام
