با گسترش شبکههای اجتماعی و فراگیر شدن ابزارهای تولید محتوا، مفهوم خبرنگاری در معرض یک دگرگونی جدی قرار گرفته است؛ دگرگونی که در آن مرزهای حرفهای بهتدریج رنگ میبازند و جای خود را به برداشتهای سطحی و گاه نادرست میدهند.
در چنین فضایی بازخوانی جایگاه واقعی خبرنگار و تأکید بر مسئولیتهای حرفهای او بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر میرسد. در همین راستا، مسعود زارع فارغ التحصیل رشته مدیریت رسانه و خبرنگار، در یادداشتی به بررسی این چالش و پیامدهای آن برای اعتماد عمومی و مرجعیت رسانهای پرداخته است.
در تعریف کلاسیک و مدرن خبرنگاری یک «حرفه» است نه یک سرگرمی یا ژست اجتماعی و همچنین از منظر مدیریت رسانه تبدیل یک رویداد به خبر مستلزم عبور از فیلترهای مشخصی چون دروازهبانی، صحتسنجی و تطبیق با ارزشهای خبری است، فرآیندی که تضمینکننده کیفیت و اعتبار خروجی رسانههاست.
با این حال آنچه امروز در بخشی از فضای عمومی به ویژه در شبکههای اجتماعی مشاهده میشود نوعی تقلیل این حرفه با یک عنوان ظاهری است. افرادی بدون پایبندی به اصول اخلاقی و استانداردهای حرفهای، صرفاً با تکیه بر ابزارهای در دسترس، خود را در جایگاه خبرنگار تعریف میکنند؛ روندی که به گفته کارشناسان، نتیجهای جز تولید «نویز اطلاعاتی» و مخدوش شدن مرز میان خبر و شایعه ندارد.
در این میان، مسئله «نقد» نیز دچار دگرگونی شده است؛ در حالی که نقد به عنوان یکی از ارکان مهم دموکراسی و سواد رسانهای شناخته میشود، تمایز آن با ادعاهای بیپایه و تحلیلهای غیرکارشناسی، بیش از پیش کمرنگ شده است. خبرنگاران حرفهای با آگاهی از بار حقوقی و اجتماعی کلمات، مسئولانه به تحلیل و نقد میپردازند، اما در مقابل برخی افراد بدون دانش تخصصی، با تکیه بر احساسات و هیجان، مطالبی را منتشر میکنند که میتواند به شکلگیری بیاعتمادی عمومی منجر شود.
از سوی دیگر در چارچوب «اقتصاد توجه» معیارهایی چون لایک و بازنشر بهتدریج جایگزین شاخصهایی مانند دقت و صحت شدهاند؛ همین مسئله انگیزهای برای برخی ایجاد کرده تا با استفاده از عنوان خبرنگار به اظهارنظرهای خود اعتبار ظاهری ببخشند، این روند به باور تحلیلگران در نهایت به تضعیف جایگاه خبرنگاران حرفهای و به حاشیه رفتن کارشناسان واقعی منجر خواهد شد.
کارشناسان مدیریت رسانه هشدار میدهند که خبرنگاری پیش از آنکه یک عنوان در شبکههای اجتماعی باشد، تعهدی سنگین به حقیقت و منافع عمومی است، از این رو تداوم روند فعلی میتواند جامعه را در مواجهه با بحرانها با چالش جدی در تشخیص اطلاعات صحیح از نادرست روبهرو کند.
در پایان، تأکید میشود که صیانت از ساحت اطلاعرسانی نیازمند بازگشت به اصول اخلاق حرفهای و بازتعریف مرزهای میان «خبر» و «شایعه» و همچنین «خبرنگار» و «مدعی» است؛ چرا که خبرنگاری، هنر کشف حقیقت است، نه ابزاری برای تولید جنجالهای بیاساس.
انتهای پیام
