دوچرخه به عنوان ابزاری چندوجهی از یک سو در قامت وسیلهای برای گذران اوقات فراغت و از سوی دیگر به عنوان مرکبی پاک در نظام حملونقل نوین شهری شناخته میشود. در ایران، اگرچه پژوهشهای علمی پیرامون دوچرخه به عنوان یک وسیله نقلیه استراتژیک هنوز در گامهای نخستین است، اما شهر تاریخی یزد به دلیل توپوگرافی مسطح و سنت دیرپای دوچرخهسواری، مستعدترین نقطه برای تبلور این نظام جابهجایی است. یزد، نخستین بافت تاریخی زنده جهان که در فهرست یونسکو به ثبت رسیده، این روزها میان دو راهی «سنت پاک» و «مدرنیته پرصدا» ایستاده است.
از ویسکنسول انگلیس تا کتاب «روزها»؛ ریشههای یک نام
لقب «شهر دوچرخهها» برای یزد نه یک شعار تبلیغاتی بلکه ریشه در ژنتیک معماری و اخلاق این دیار دارد. روایات تاریخی ورود این مرکب دوپا به یزد را به دوران حضور کارکنان سفارت بریتانیا یا بازرگانان بنام یزدی همچون خاندان «رشتی» نسبت میدهند.
مرحوم دکتر اسلامی ندوشن در کتاب ارزشمند «روزها»، از دورانی یاد میکند که صدای موسیقی زنگ دوچرخهها در کوچههای کاهگلی، زیباترین سمفونی شهر بود؛ زمانی که هنوز آسفالت سیاه جایگزین خشتهای گرم نشده بود.
یغماگری موتورها در قلمرو دوچرخه؛ بهای سنگین تغییر سبک زندگیبا گذشت زمان و هجوم تکنولوژی
خیابانهای یزد که روزگاری شاهد رکابزنیهای آرام بود، اکنون به جولانگاه موتورسیکلتهای پرسروصدا تبدیل شد. این تغییر الگو، هزینههای سنگینی بر دوش شهر گذاشت، از جمله افزایش آلودگی هوا، کاهش نشاط اجتماعی ناشی از تحرک فیزیکی و متأسفانه تبدیل شدن موتورسیکلت به اصلیترین عامل مرگومیر در تصادفات درونشهری. یزد که روزی مظهر پاکزیستی بود، در دهههای اخیر با چالش جدی سلامت و ایمنی مواجه شده است.
«آسمان آبی، رکاب سبز»؛ استقامت ۱۲ سال ه برای یک تغییر بزرگ
در تقابل با این وضعیت، تلاشهای نمادین و مستمری برای احیای هویت شهر صورت گرفته است؛ در همین راستا سیدع ربی، رئیس هیأت ورزشهای همگانی شهرستان یزد، در گفتوگو با ایسنا از تداوم ۱۲ ساله همایشهای دوچرخهسواری با عنوان «آسمان آبی، رکاب سبز» خبر داد و گفت: این رویداد که حالا به ایستگاه ۴۸۵ خود رسیده، جز در ایام کرونا و وقفههای کوتاه مدت به دلیل جنگ، هیچگاه متوقف نشده است. این همایشها که صبحهای پنجشنبه از میدان آزادی آغاز میشود، تلاش دارد تا با جلب مشارکت اقشار مختلف (از کارگران تا مدیران)، دوچرخه را دوباره به متن زندگی روزمره بازگرداند.
میراثی که در انتظار همت ملی است
دوچرخهسواری در یزد تنها یک ورزش نیست؛ بلکه میراثی است که از روزگار صدای «دلنگدلنگ» زنگهای قدیمی در کوچههای کاهگلی به ارث رسیده است. با این حال، امروز این ورزش در یزد با پارادوکس عجیبی روبروست؛ از یک سو حضور رکابزنان یزدی در تیم ملی و تداوم ۱۲ ساله همایشهای شهری، و از سوی دیگر زیرساختهای نیمهتمامی که گرد پیری بر آنها نشسته و ایستگاههایی که چراغشان خاموش شده است.
از قهرمانی در جاده تا رکود در پیست، طلسم ۱۵ ساله زیرساختها
در حالی که «عباس زارعزاده» به عنوان نماینده یزد در تیم ملی دوچرخهسواری میدرخشد، زیرساختهای تخصصی این استان وضعیت چندان مساعدی ندارد. محمدرضا خوانین، معاون توسعه ورزش قهرمانی اداره کل ورزش و جوانان استان، از برنامههای اداره کل برای تقویت بُعد حرفهای سخن میگوید، اما واقعیت میدانی حکایت دیگری دارد؛ عملیات اجرایی اولین پیست دوچرخهسواری یزد که از سال ۱۳۸۷ آغاز شده، اکنون به یک «پروژه تاریخی» تبدیل شده است.
محمدحسین سنجیده رئیس هیات دوچرخه سواری استان یزد در این باره به ایسنا میگوید: در این ۱۷ سال، سهم مسئولان تنها بازدیدهای تشریفاتی بوده است؛ تکمیل این پیست نه تنها یک مطالبه استانی، بلکه یک ضرورت ملی برای نجات استعدادهایی است که در پیچ و خم وعدهها رها شدهاند.
بانوان و دوچرخهسواری؛ عبور از سدهای سلیقهای
یکی از چالشهای جدی در مسیر توسعه این ورزش پایدار، وضعیت دوچرخهسواری بانوان است. با وجود اینکه هیچ منع قانونی در این زمینه وجود ندارد، اما به گفته فعالان این حوزه، رفتارهای سلیقهای برخی نهادها مانع از استعدادیابی و برگزاری مسابقات میشود؛ سنجیده با انتقاد از پاک کردن صورت مسئله توسط برخی دستگاهها، تاکید میکند که نمیتوان نیمی از جمعیت شهر را از این ورزش محروم کرد. راهحل منطقی، نه حذف بانوان، بلکه ایجاد فضاها و پیستهای اختصاصی است که هم امنیت و هم الزامات فرهنگی را پوشش دهد.
ایستگاههایی که به مقصد نرسیدند؛ سرنوشت مبهم دوچرخههای اشتراکی
ایستگاههای دوچرخه شهری که قرار بود باری از دوش حملونقل عمومی بردارند، این روزها حال و روز خوشی ندارند. رضا ربانی، معاون اداره ورزشی شهرداری، علت کاهش فعالیت این ایستگاهها را پایان قرارداد با پیمانکار بخش خصوصی عنوان میکند؛قراردادی که بر پایه مبادله فضای تبلیغاتی و خدمات دوچرخه بنا شده بود، حالا به پایان رسیده و وضعیت تمدید یا تغییر الگوی مدیریتی آن در هالهای از ابهام است.
به هرحال این گزارش قصد فرافکنی ندارد، بلکه لزوم گذار از «نماد» به «ساختار» یزد برای آنکه دوباره واقعاً «شهر دوچرخهها» باشد، به چیزی بیش از همایشهایی از جمله «آسمان آبی، رکاب سبز» پنجشنبه نیاز دارد. احیای این برند جهانی مستلزم سه گام اساسی از جمله تکمیل پیست نیمهتمام با عزم ملی، شفافسازی زیرساختهای حملونقل شهری و ایستگاههای اشتراکی و ایجاد فضای امن و بدون تبعیض برای تمام شهروندان، اعم از زن و مرد است.
طنین زنگ دوچرخه در بافت جهانی یونسکو، زمانی تداوم خواهد یافت که مدیریت شهری از برخوردهای سلیقهای فاصله گرفته و به سمت «حملونقل انسانمحور» حرکت کند.
انتهای پیام
