مهمترین ویژگی رشت تا اواخر دوره قاجار، وجود باغهای متعددی بود که خانههای مسکونی را در دل خود جای میداد. «ویلیام هولمز» در سال ۱۸۴۴ میلادی و در زمان محمد شاه قاجار از سواحل دریای کاسپین دیدن میکند. توصیف او از مسیر حرکت انزلی به سمت رشت اینگونه است: «در هنگام ورود به رشت بهواسطه انبوه درختان چیزی از آن نمیدیدیم» محل سکونت وی هم در یک باغ کوچک پرتقال بود.
در قدیمیترین نقشه شهر رشت که در سال ۱۲۴۹ خورشیدی و دوره ناصرالدین شاه کشیده شده است، شهر رشت بهصورت خطی از شرق به غرب بین دو رودخانه زرجوب و گوهر رود توسعه یافته و اطراف رشت تماما باغهای چای، توت و شالیزار بود. واحدهای مسکونی عموما خانه باغهای وسیعی بودند و در مجموع حتی شهر رشت نیز چهره روستاواری داشت.
در خاطرات «یان کولارژ»، تکنسین چک تباری که در سال آخر نهضت جنگل به میرزا کوچکخان پیوست هم میتوان ردپای باغهای رشت را یافت. اول بار که رشت را میبیند، غرق کشتزارها و باغهایی میشود که خانههای مسکونی را به صورت پراکنده و تکی در خود جای داده است. او در طول نهضت و بعد از اسارت به خانه «یوسف خان شفتی» رفت و آمد دارد. عمارتی که در میانه یک باغ بزرگ و زیبا قرار گرفته است. حتی بعد از پایان جنبش جنگل و زمانی که اسیر میشود، زندانش در یک باغ بزرگ است. توصیفات یان کولارژ، از «باغ سبزه میدان» به عنوان تنها فضای سبز مورد استفاده عموم در وسط شهر نیز خواندنی است.
در نقشه دهه ۳۰ از شهر رشت، همچنان ۸۴ باغ را میتوان شمرد. اما در ادوار بعد با توسعه شتابزده شهر، باغهای شهر آرام آرام توسط آپارتمانها بلعیده شدند و بهصورت محدود مساحت بسیار کوچکی از آنها در برخی محلات تبدیل به بوستانهای شهری شد. بوستانهای کسمایی، کشاورز، اندیشه، سالارمشکات، پارک شهر، بوستان ملت و پارک گیاه شناسی، بقایای باغهای شخصی هستند که اکنون کاربری فضای سبز دارند.
تنها باغ شخصی، باغ شادروان الله وردی وطن آبادی است که متاسفانه بخش زیادی از آن در تعریض خیابان معلم به بیستون از بین رفت و وسعت کمی از آن هنوز به عنوان محل پرورش گل و گیاه، به حیات خود ادامه میدهد.
اگر از بقایای باغهای قدیمی بگذریم، فضاسازی حریم و حاشیه رودخانههای زرجوب و گوهر رود تنها فضاهای سبزی ایجاد شده در سالهای اخیر است. در بخشهای متراکم که ساخت و ساز تا حریم رودخانه هم امتداد داشته، شهرداری ناچار است با خرید املاک و تخریب آن، حریم رودخانه را آزاد و آن را به فضای سبز عمومی تبدیل نماید.
در غربیترین نقطه رشت بهجز باغ بزرگ سالارمشکات، باغ داودی را داشتیم که تا دهه ۳۰ هم پابرجا بود. باغ داودی که بخش بزرگی از حاشیه غربی رودخانه گوهررود در محله چمارسرا را در برمیگرفت، بعدها آپارتمان سازی شد و تنها بخش کوچکی از آن در حاشیه رودخانه، بهعنوان «پارک گیاه شناسی» تغییرکاربری یافت.
تنها نشانه از باغ داودی، تابلوی بسیار کوچکی است که بر پست برق محله چمارسرا با متن زیر «پست برق داودی» نصب شده است. اگر داخل کوچه عظیمزاده در محله چمارسرا بروید، بنبستی با نام «داودی» ردی از وسعت آن باغ قدیمی ارائه میدهد.
در کتاب «رشت شهر باران» درباره باغ داودی میخوانیم: «در منطقه چمارسرا باغ دیگری در جوار رودخانه گوهر رود بنام باغ داودی متعلق به مهدی داودی وجود داشت، که بعد از درگذشت وی معلوم نیست که به چه سرنوشتی دچار شده است.» (ص:۱۱۱)
اکنون سرنوشت این باغ نیز معلوم شده و مساحت وسیعی از آن زیر پی و بتن ساختمانهای جدید دفن شده است. بخش بسیار کوچکی از آن در حاشیه رودخانه از سال ۱۳۹۰ بهسازی و به نام «پارک گیاه شناسی» نامگذاری شد. از همان سال موضوع کاشت گونههای متنوع گیاهی در این بوستان، در مدیریت شهری مطرح بود ولی از حد جلسات فراتر نرفت.
در نخستین سال فعالیت شورای ششم، اعضای شورای شهر رشت از پارک گیاه شناسی بازدید کردند و طرح ۱۵ سال پیش دوباره بر سر زبانها افتاد. در آخرین سال فعالیت و با وقت اضافه برای شورای فعلی، هنوز هم هیچ اتفاقی برای توسعه پارک گیاه شناسی نیفتاده است.
با این وجود بقایای باغ داودی در حاشیه رودخانه گوهررود، تنها فضای سبز محله است. درختان سوزنی کاج، در تمام فصول سبز هستند و دانههای مخروطی کاج بر برگهای سوزنی ثمره سالها حیات را روایت میکنند.
انتهای پیام
