دکتر مهدی قمشی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه کمبود منابع آبی در استان خوزستان به دو عامل بیرون استانی و درون استانی وابسته است، اظهار کرد: استان خوزستان از نظر منابع آبی تقریباً نزدیک به ۱۰۰ درصد وابسته به منابع آب سطحی است، علیرغم سایر مناطق کشور که چنین وابستگی به منابع آب سطحی ندارند. آبهای سطحی که به صورت رودخانه در استان جاری هستند، از بیرون استان یعنی استانهای بالادست وارد خوزستان میشوند و بخش مولد حوضه آبریز این رودخانهها نیز در بالادست استان قرار گرفته است.
وی افزود: هرگونه فشار غیرمتعارف به این رودخانهها در بالادست و یا انتقال آب به حوضههای دیگر، نتیجهاش در خوزستان نمود مییابد که به صورت کاهش آورد رودخانهها به استان خود را نشان میدهد. از این لحاظ همه رودخانههای مهم استان مثل کارون، دز، کرخه، مارون، جراحی و زهره آسیب دیدهاند و آورد آنها به استان به شدت کاهش یافته است. از این حیث رودخانههای کارون و کرخه بیشترین آسیب را دیدهاند.
این استاد دانشگاه در خصوص عامل درون استانی کمبود آب گفت: در خود استان، توسعه بخش کشاورزی که بیشترین مصرف را به منابع آب تحمیل میکند، باعث فشار به منابع آب شده است. این توسعه بخش کشاورزی در همه کشور و همه استانها رخ داده است و چنانچه از بُعد ملی به مسئله کشاورزی و تامین تولیدات غذایی نگاه کنیم، اتفاقاً استان خوزستان از جهات مختلف(مثل اقلیم، زمین، آب، خاک و سایر پارامترهای جغرافیایی) استحقاق بیشتری برای گسترش بخش کشاورزی دارد، ولی در هر صورت این بخش به منابع آب استان فشار زیادی وارد میکند.
قمشی با اشاره به اینکه چه تدابیری برای مقابله با کمبود منابع آبی باید اندیشیده شود، گفت: وزارت نیرو در مدیریت منابع آب رودخانهها در بالادست استان خوزستان، نقش بسیار مهمی ایفا میکند. هرگونه مجوز برای انتقال بین حوضهای آب از سرشاخههای رودخانههای منتهی به استان خوزستان و توسعه مصرف غیرمعقول در استانهای بالادست، نتیجهاش به استان خوزستان منتقل میشود و مشکلات عدیدهای را سبب میشود. اگر استان خیالش از بابت بالادست کمی راحت شود، آنگاه در استان میتوان کارهای مختلفی را در دستور کار قرار داد تا با بالا بردن راندمان بکارگیری آب در بخشهای مختلف مصرف و بالابردن بهرهوری آب، فشار به منابع آب را کاهش داد.
بهینهسازی مصرف آب در کشاورزی بدون کاهش تولید
قمشی در خصوص چگونگی بهینهسازی مصرف آب در کشاورزی به گونهای که تولیدات کشاورزی حفظ شود، اظهار کرد: روشهای گوناگونی میتوان در پیش گرفت؛ مثلاً با آموزش و بالا بردن اطلاعات آبی کشاورزان، استفاده از کشتهای کمآببر، استفاده از روشهای آبیاری مدرن، توسعه کشتهای گلخانهای و هیدروپونیک، استفاده از روش تحویل حجمی آب به کشاورزان، استفاده از روشهای کمآبیاری و استفاده از آبهای غیرمتعارف و بازیافتی. اینها نکاتی است که اگر بکار گرفته شوند، سطح تناژ تولیدات کاهش نمییابد، ولی فشار به منابع آب شیرین را کاهش خواهد داد.
کاهش مصرف آب در صنایع با بازچرخانی و آبهای غیرمتعارف
عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با بیان اینکه مصرف بخش صنعت آنقدر زیاد نیست که نگرانی را ایجاد کند، گفت: صنایع با استفاده از روشهای بازچرخانی آب و استفاده از آبهای غیرمتعارف و بازیافتی میتوانند در کاهش فشار بر منابع آب شیرین مؤثر باشند.
قمشی در خصوص فناوریهای بازیافت و استفاده مجدد از آب در صنایع استان خوزستان اظهار کرد: در شرایط فعلی در استان خوزستان، بجز بازچرخانی آب که در صنایع کم و بیش بکار گرفته میشود، سایر فناوریها و یا آبهای بازیافتی نقش بارزی در تامین آب آنها ندارد.
چالشهای استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن و گرانی تجهیزات
این استاد دانشگاه، در مورد چالشهای استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن گفت: سیستمهای آبیاری مدرن هم گران قیمت هستند و هم نگهداری آنها هزینهبر است. کمک دولت در این زمینه و آموزش کشاورزان برای بکارگیری و نگهداری از این سیستمها میتواند بسیار موثر باشد.
قمشی در خصوص دسترسی کشاورزان به تکنولوژیهای نوین برای مدیریت بهینه مصرف آب، بیان کرد: تکنولوژیهای نوین و مدرن ممکن است برای برخی زراعتها قابل استفاده و بکارگیری نباشند، ولی در برخی دیگر که قابل استفاده هستند، مشکل کشاورزان در واقع اقتصادی است که معمولا کشاورزان از عهده تامین آنها برنمیآیند و کمک دولت را میطلبد.
تاثیر چشمگیر کشت محصولات کمآببر بر کاهش مصرف آب
وی با اشاره به تاثیر بسیار زیاد کشت محصولات کمآببر بر کاهش مصرف آب بیان کرد: آب مصرفی یک هکتار برنج یا نیشکر تقریباً سه برابر محصول مشابه آنهاست. البته تصمیم به کشت جایگزین هم به این سادگی نیست. مساله امنیت غذایی و سودآوری واحد کشت نیز بسیار مهم است. در هر صورت هرجا که بشود کشتهای پرمصرف را با کشت کمآببر جایگزین کرد، باید انجام شود. در حوضه کارون اگر این دو محصول آببر جایگزین شوند، مصرف بخش کشاورزی به نصف کاهش پیدا خواهد کرد، هرچند جایگزینی کشت ملاحظات دیگری دارد که بحثهای دیگری را میطلبد و مساله سادهای نیست.
ضرورت افزایش سواد آبی و آموزش عملی به کشاورزان
قمشی در خصوص آگاهی مردم و کشاورزان خوزستان از اهمیت مصرف بهینه آب اظهار کرد: بخش زیادی از آنها سواد آبی کافی ندارند، ولی به نظر میرسد با تحویل حجمی آب و آموزش میتوان در این زمینه به پیشرفت خوبی رسید.
وی در مورد چالشهای آموزش و آگاهیبخشی در مناطق روستایی در بحث مصرف بهینه آب گفت: کشاورزی باید از حالت سنتی خود خارج شود و افراد با سواد کشاورزی و آب، باید به این عرصه ورود کنند. توسط اداره کشاورزی و یا انجمنهای صنفی باید در بخشهای مختلف استان عرصههایی به صورت پایلوت ایجاد کرد و در آنها کشاورزان مناطق مختلف عملاً آموزش ببینند و با کشتهای مختلف و روشهای مختلف آبیاری آشنا شوند. مطمئناً این روشها نتیجه خواهد داد.
استفاده از ظرفیت پسابهای کشاورزی و تصفیه فاضلابهای شهری
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز، در مورد استفاده بهینه از ظرفیت منابع آبی غیرمتعارف مانند پسابها اظهار کرد: این کار بسیار مفید است. در استان ما حجم پسابهای کشاورزی زیاد است. توسعه کشتهای شورورزی و انجام کارهای شیلاتی در این آبها، تولیدات را افزایش خواهد داد. همچنین تصفیه فاضلابهای شهری و بکارگیری آنها در صنایع میتواند فشار به منابع آب شیرین را کم کند و بهرهوری را بالا ببرد.
تاثیر مسائل اقتصادی بر پیادهسازی سیاستهای مصرف بهینه آب
قمشی با اشاره به موانع پیادهسازی سیاستهای مصرف بهینه آب در خوزستان، گفت: ۱۰۰ در صد مسائل اقتصادی مؤثر است. وقتی آب شیرین بدون محدودیت در دسترس باشد، کسی به خودش زحمت نمیدهد که مصرف را کاهش دهد و یا آبهای بازیافتی را بکار گیرد و یا بازچرخانی آب را انجام دهد. بنابراین باید بخشهای مختلف دست به دست هم بدهند و قوانینی نیز وضع شود تا مصرف بهینه و معقول دستیافتنی باشد.
انتهای پیام
