علی محمدی امروز یکشنبه ۲۰ اردیبهشت در حاشیه بازدید استاندار خراسان رضوی از پروژه بازسازی کاروانسرای رباط کامه و مجموعه فرهنگی-تاریخی قطبالدین حیدر در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: کاروانسراهای تربتحیدریه بخش مهمی از هویت تاریخی، فرهنگی و معماری این شهرستان را تشکیل میدهند و حفاظت از آنها در واقع صیانت از بخشی از تاریخ راههای ارتباطی، زیارتی و تجاری کشور است.
وی خاطرنشان کرد: این بناها در دورههایی ساخته شدهاند که تربتحیدریه به واسطه قرار گرفتن در مسیر منتهی به مشهد مقدس، یکی از نقاط مهم توقف و استقرار زائران و کاروانها بوده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه افزود: قدمت بخش قابل توجهی از کاروانسراهای این منطقه به دوره صفویه و قاجاریه بازمیگردد و تعدد این بناها نشان از جایگاه مهم شهرستان در شبکه راههای تاریخی ایران است. قرار گرفتن تربتحیدریه در دروازه ورودی مشهد مقدس و اهمیت این منطقه سبب شده بود از دیرباز نیاز به ایجاد رباطها و کاروانسراهای متعدد برای اسکان موقت زائران، مسافران و کاروانهای تجاری احساس شود.
محمدی با اشاره به ویژگیهای معماری کاروانسراهای شهرستان اظهار کرد: این بناها با بهرهگیری از مصالح بومی و متناسب با شرایط اقلیمی منطقه ساخته شدهاند و هر یک بخشی از دانش معماری سنتی خراسان را به نمایش میگذارند. نوع طراحی فضاها، فرم ورودیها، حیاطهای مرکزی، حجرهها و سازگاری با شرایط آبوهوایی نشان از تجربه و نبوغ معماران سنتی این منطقه است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه ادامه داد: از شاخصترین کاروانسراهای این شهرستان میتوان به رباط لاری، رباط طبسی و رباط علیا در داخل شهر و همچنین رباطهای کامه، تروسک، کسکک، شورحصار، میاندشت و اسدآباد در روستاهای محور مشهد اشاره کرد.
وی با اشاره به جایگاه رباط کامه به عنوان یکی از مهمترین این مکانها گفت: رباط تاریخی کامه یکی از ۱۱ رباط مهم شهرستان تربتحیدریه است که در کیلومتر ۲۰ جاده مشهد - تربتحیدریه و در حاشیه روستای کامه سفلی واقع شده و به دلیل قرار گرفتن در موقعیتی مناسب، از چشماندازی زیبا و ظرفیت مطلوب برای جذب گردشگر برخوردار است.
محمدی با اعلام اینکه این بنا در سال ۱۳۸۴ با شماره ۱۳۸۶۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از این منظر نیز دارای اهمیت ویژهای است، تصریح کرد: ساختار معماری رباط کامه با وجود نیمهتمام ماندن، از تناسب و نظم قابل توجهی برخوردار است و این ویژگی، ارزش مطالعاتی و حفاظتی آن را افزایش داده است.
قابلیت تبدیل شدن کاروانسراها به اقامتگاههای سنتی، مراکز فرهنگی، بازارچههای صنایع دستی
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه با تأکید بر ضرورت مرمت اصولی بناهای تاریخی افزود: مرمت کاروانسراها باید بر پایه ضوابط فنی، مطالعات کارشناسی و با استفاده از مصالح همگون با ساختار اصلی بنا انجام شود. هرگونه مداخله غیرتخصصی میتواند به اصالت و ارزش تاریخی اثر آسیب وارد کند. از این رو، نظارت مستمر کارشناسان میراث فرهنگی در تمام مراحل مرمت ضروری است.
محمدی خاطرنشان کرد: در صورت مرمت، احیا و تعریف کاربری متناسب، کاروانسراها قابلیت تبدیل شدن به اقامتگاههای سنتی، مراکز فرهنگی، بازارچههای صنایع دستی، فضاهای معرفی تاریخ منطقه و حتی مراکز پذیرایی گردشگران را دارند.
وی ادامه داد: در شرایطی که بسیاری از مناطق کشور برای ایجاد جاذبه گردشگری نیازمند سرمایهگذاری سنگین در زیرساختهای جدید هستند، تربتحیدریه از این مزیت برخوردار است که مجموعهای از آثار تاریخی ارزشمند را در اختیار دارد و با حفاظت و بهرهبرداری صحیح از آنها میتوان زمینه رونق گردشگری را فراهم کرد. این موضوع هم به حفظ میراث فرهنگی کمک میکند و هم در ایجاد اشتغال و درآمدزایی برای جوامع محلی مؤثر است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه با اشاره به تعداد بالای آثار تاریخی شهرستان گفت: مجموعه تاریخی و فرهنگی قطبالدین حیدر، کاروانسرای طبسی، کاروانسرای لاری، حمام حاجی رئیس، مقبره و مسجد شیخ حیدر کدکنی، رباط کامه، رباط کسکک، مزار بوریآباد، مزار شیخ ابوالقاسم گورکانی، چندین آبانبار، سرا، بازار سنتی و بیش از ۴۰ خانه تاریخی در بافت تاریخی شهر از مهمترین ابنیه تاریخی تربتحیدریه هستند.
وی افزود: بنای تاریخی زمانی بهتر حفظ میشود که علاوه بر مرمت، دارای کاربری مشخص و پایدار باشد. اگر یک کاروانسرا پس از احیا به فضای فرهنگی یا گردشگری تبدیل شود، حضور مداوم مردم و فعالان اقتصادی در آن به حفظ و مراقبت بیشتر از بنا کمک خواهد کرد. در مقابل، بناهایی که بدون استفاده باقی میمانند، بیشتر در معرض تخریب و آسیب قرار میگیرند.
محمدی درباره ضرورت توجه دستگاههای مختلف به این حوزه گفت: حفاظت از کاروانسراهای تاریخی تنها وظیفه یک دستگاه نیست و نیازمند همکاری میان دستگاههای اجرایی، شهرداریها، دهیاریها، بخش خصوصی و جوامع محلی است. میراث فرهنگی مسئولیت تخصصی حفاظت را برعهده دارد، اما موفقیت در این مسیر بدون همراهی سایر بخشها امکانپذیر نخواهد بود.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه تأکید کرد: کاروانسراهای تربتحیدریه از مهمترین داراییهای تاریخی شهرستان هستند و حفاظت از آنها یک ضرورت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. هر میزان که در مرمت، نگهداری و احیای این بناها سرمایهگذاری شود، در واقع برای حفظ هویت منطقه و ایجاد بستر توسعه پایدار هزینه شده است.
وی بیان کرد: اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه با جدیت پیگیر مرمت و ساماندهی این آثار است و تلاش میکند با استفاده از ظرفیتهای دولتی و خصوصی، شرایط لازم برای صیانت و بهرهبرداری شایسته از این بناهای ارزشمند فراهم شود.
ثبت جهانی مزار قطبالدین حیدر میتواند هویت این شهر را متحول کند
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه در ادامه از بازدید استاندار خراسان رضوی از مزار قطبالدین حیدر خبر داد و اظهار کرد: با توجه به جایگاه تاریخی و معنوی مزار قطبالدین حیدر، ثبت جهانی این اثر ارزشمند در فهرست یونسکو میتواند هویت فرهنگی و گردشگری تربتحیدریه را متحول کند و بزرگترین اتفاق تاریخی برای این شهر رقم بخورد.
وی با بیان اینکه مزار قطبالدین حیدر یکی از شاخصترین بناهای تاریخی شرق کشور به شمار میرود، اظهار کرد: قطبالدین حیدر از مشاهیر و عارفان نامدار اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری قمری است که در سال ۶۱۸ هجری قمری درگذشت و به عنوان سرسلسله طریقت حیدریه شناخته میشود. جایگاه عرفانی و معنوی این شخصیت برجسته سبب شده تا مزار وی همواره مورد توجه علاقهمندان، پژوهشگران و زائران قرار گیرد.
محمدی با اشاره به ویژگیهای معماری این بنا افزود: مقبره قطبالدین حیدر مشتمل بر ایوانی مرتفع، ورودی شاخص و محوطهای زیر گنبد است. این بنا همچون دیگر بناهای شاخص اسلامی به صورت دو گنبده ساخته شده و از نظر ساختار معماری، نمونهای ارزشمند از هنر و مهندسی دورههای مختلف تاریخی به شمار میآید.
وی ادامه داد: بنای قطبالدین حیدر در دوره شاه عباس صفوی و در سال ۱۰۲۳ هجری قمری به همت خواجه سلطان محمود تربتی، حاکم وقت تربت، با مصالح سنگ و گچ بسیار مستحکم مرمت و بازسازی شد. این مرمت اصولی موجب استحکام بنا و حفظ آن تا امروز شده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربت حیدریه خاطرنشان کرد: مزار و مسجد قطبالدین حیدر مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی و در مرکز شهر واقع شده است، ضمن اینکه این اثر در ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۱۷۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
وی افزود: در صورت ثبت این بنا در فهرست میراث جهانی یونسکو، میتواند نام تربتحیدریه را در سطح بینالمللی مطرح کرده و زمینه جذب گردشگران داخلی و خارجی بیشتری را فراهم کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی تربتحیدریه در ادامه گفت: تربتحیدریه در دالان ارتباطی شرق کشور قرار دارد و حلقه اصلی اتصال استانهای جنوبی و جنوب شرقی کشور محسوب میشود. این موقعیت ویژه، ظرفیت بسیار مهمی برای توسعه گردشگری ایجاد کرده است.
وی خاطرنشان کرد: تربتحیدریه به عنوان یکی از شهرستانهای مهم و بزرگ خراسان رضوی و به عنوان معبر اصلی گردشگری شرق کشور، دارای حدود ۴۰۰ اثر تاریخی و جاذبه گردشگری شناساییشده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تربتحیدریه با اشاره به اهمیت معرفی هرچه بیشتر این آثار گفت: تمرکز بر معرفی صحیح و علمی بناهای تاریخی، به ویژه مزار قطبالدین حیدر، میتواند نقش مؤثری در افزایش ماندگاری گردشگران در شهرستان داشته باشد.
استاندار خراسان رضوی در جریان سفر به شهرستان تربتحیدریه، با حضور در محل پروژه بازسازی کاروانسرای رباط کامه، در جریان آخرین وضعیت مرمت، احیا و بهرهبرداری از این بنای تاریخی قرار گرفت.
مظفری همچنین در ادامه برنامههای سفر خود به شهرستان تربتحیدریه با حضور در مجموعه فرهنگی-تاریخی قطبالدین حیدر، از بخشهای مختلف این اثر تاریخی بازدید و در جریان وضعیت نگهداری، مرمت و ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری آن قرار گرفت.
انتهای پیام
