مهدی راستجوی اردکانی، هنرمند ۳۷ ساله و از معدود فعالان این حوزه، در گفتوگو با ایسنا درباره فعالیت خود میگوید: من از حدود ۲۱ سالگی وارد حرفه چلنگری شدم و این هنر را نزد استاد خود مرحوم حاجی رضا غفوری آموختم.
وی که اکنون نزدیک به ۱۶ سال است در زمینه تولید ساج و زنجیر فعالیت میکند، با اشاره به کاربرد ساج در زندگی سنتی مردم، بیان میکند: ساج یکی از ابزارهای مهم در آشپزخانههای سنتی است که هنوز هم برای پخت نان و برخی غذاهای محلی استفاده میشود ولی تولید این وسیله نیازمند مهارت در آهنگری سنتی و کار با ابزارهایی مانند چکش، سنگدان، انبر و کوره است.
راستجوی اردکانی ادامه میدهد: علاوه بر ساج، ابزارهای دیگری مانند سهپایه، انبر، چکش، کلنگ و بیل نیز در کارگاه ما تولید میشود که هر کدام از این ابزارها با روشهای سنتی ساخته میشوند و مراحل ساخت آنها زمان و دقت زیادی میطلبد.
این هنرمند اردکانی که بیش از ۱۲ سال است در بازارچه صنایع دستی اردکان فعالیت دارد، درباره وضعیت هنرهای سنتی در این شهر میگوید: یکی از هنرهایی که امروز کمتر به آن پرداخته میشود، «زنجیر اردکانی» است.
وی ادامه می دهد: ساخت این زنجیر به صورت کاملاً دستی انجام میشود و زمان زیادی میبرد و به همین دلیل از نظر اقتصادی چندان مقرون به صرفه نیست و همین موضوع باعث شده این هنر در معرض فراموشی قرار گیرد.
نادر پیری، محقق و پژوهشگر اردکانی نیز در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به پیشینه این هنر میگوید: زنجیر اردکانی یکی از صنایع دستی قدیمی این منطقه است که در گذشته کاربردهای مختلفی در زندگی مردم داشته است، این زنجیرها به صورت حلقه به حلقه و کاملاً دستی ساخته میشدند و مهارت بالایی را میطلبیدند.
وی میافزاید: در گذشته استادکاران متعددی در اردکان به این حرفه مشغول بودند اما امروز تعداد آنها بسیار محدود شده و اگر برنامهای برای آموزش و انتقال این مهارت به نسل جوان وجود نداشته باشد، احتمال از بین رفتن این هنر وجود دارد.
محسن میرجانی، باستانشناس، پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی و صنایع دستی و رئیس اسبق اداره میراث فرهنگی شهرستان اردکان نیز در گفتوگو با ایسنا راجع به پیشینه این هنر ـ صنعت، اظهار میکند: برای پیشینه هنرصنعت زنجیربافی و ساجسازی در اردکان نمیتوان تاریخ دقیقی مشخص کرد اما موضوع چلنگری با توجه به نیاز صدها سال پیش به ساخت کلنگ بهویژه برای مقنیگری در این منطقه، نشاندهنده سابقه طولانی این حرفه در اردکان است.
وی ادامه میدهد: بخشی از شواهد مربوط به زنجیر اردکانی در اسناد مکتوب دیده میشود و بخشی دیگر نیز برآمده از یافتهها و نتایج مطالعات باستانشناسی است که از وجود و کاربرد زنجیر اردکانی در دورههای مختلف تاریخی در استان یزد حکایت دارد.
میرجانی با اشاره به برخی شواهد تاریخی میگوید: برای نمونه در خانه تاریخی شیخیها در محله فهادان یزد، بر روی گچهای دیواره این خانه که متعلق به دوره پیش از آلمظفر است، نشانههایی از کاربرد زنجیر دیده میشود که میتواند به پیشینه این هنر مرتبط باشد.
این پژوهشگر میراث فرهنگی خاطرنشان میکند: زنجیر اردکانی در میان ابزار برخی اصناف و مشاغل مختلف نیز کاربرد داشته و همین مسئله نشاندهنده گستردگی استفاده از آن در دورههای مختلف تاریخی است.
وی اضافه میکند: حتی در ادبیات معاصر نیز ردپایی از این هنر دیده میشود تا جایی که محمود دولتآبادی در رمان «کلیدر» که در دهه ۴۰ خورشیدی نوشته شده از زنجیر اردکانی نام میبرد و این موضوع نشاندهنده اهمیت و شناختهشده بودن این هنر ـ صنعت در آن دوران است.
میرجانی تصریح میکند: مجموعه این شواهد تاریخی، باستانشناسی و ادبی نشان میدهد که هنر زنجیربافی اردکان میتواند پیشینهای بیش از ۷۰۰ سال داشته باشد؛ هنری که ریشه آن به هنر کهن چلنگری و آهنگری سنتی این منطقه بازمیگردد.
در همین راستا، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان اردکان نیز از برنامهریزی برای احیای این هنر خبر داده است.
مجاهد کرباسی در گفتوگو با ایسنا اظهار میکند: با هدف احیای هنر ارزشمند زنجیربافی اردکان، یک دوره آموزشی رایگان برای علاقهمندان برگزار میشود تا زمینه انتقال این مهارت به نسل جدید فراهم شود.
انتهای پیام
