به گزارش ایسنا، سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی (Corporate Venture Capital یا CVC) یکی از ابزارهای مهم تأمین مالی در زیست‌بوم نوآوری محسوب می‌شود که در آن شرکت‌های بزرگ با هدف توسعه فناوری، ایجاد هم‌افزایی صنعتی و دسترسی به بازارهای جدید، در استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناور سرمایه‌گذاری می‌کنند. در اقتصادهای پیشرفته، این مدل سرمایه‌گذاری معمولاً در محیط‌های نسبتاً باثبات اقتصادی شکل می‌گیرد و تمرکز آن بر توسعه فناوری‌های نوظهور و مقیاس‌پذیر است. با این حال، در اقتصادهایی که با محدودیت‌های ساختاری، تحریم‌های بین‌المللی و نوسانات اقتصادی مواجه هستند، کارکرد این ابزار مالی می‌تواند تغییر کند و از تمرکز صرف بر نوآوری‌های لبه دانش به سمت تأمین نیازهای راهبردی کشور و کاهش وابستگی‌های صنعتی حرکت کند. در چنین شرایطی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی علاوه بر نقش توسعه فناوری، به ابزاری برای تقویت تولید داخلی، ارتقای زنجیره تأمین و پاسخ به نیازهای حیاتی حوزه‌هایی مانند سلامت و دارو تبدیل می‌شوند.

طی میزگردی که در ایسنا با حضور فعالان این حوزه برگزار شد، امین اسفندیار، رئیس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر (CVC)، احمدرضا صادقی، دبیر کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی و سجاد زوار، دبیر انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر کشور نقطه نظرات خود را در این باره مطرح کردند.

آنچه که در پی می‌آید بخش چهارم و پایانی این میزگرد است که در آن به انعکاس صحبتهای امین پیرایش، نائب رئیس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی (CVC) پرداخته‌ایم. وی در این بخش با تاکید بر فاصله میان «روح قانون جهش دانش‌بنیان» و اجرای آن به دلیل شرایط پیچیده تحریم و جنگ اقتصادی یادآور شده است که قانون جهش تولید دانش‌بنیان بر مبنای شرایط با ثبات‌تری نوشته شده است، اما اکنون زمان آن رسیده که در نحوه اجرای آن تغییر رویکرد صورت گیرد.

تغییر استراتژی سرمایه‌گذاری خطرپذیر از صنایع  با فناوری‌های پیچیده و پیشرفته به نیازهای استراتژیک دارویی

امین پیرایش، نائب رئیس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی (CVC) و مدیرعامل صندوق سرمایه‌گذاری آریوژن، با اشاره به تغییر رویکرد این مجموعه در مواجهه با شرایط اقتصادی، اظهار کرد: ما به عنوان بازوی سرمایه‌گذاری شرکت‌های بالادستی، راهبرد خود را متناسب با نیازهای کشور تغییر داده‌ایم؛ به‌ طوری که اگر در سال ۱۴۰۲ تمرکز ما بر حوزه‌هایی نظیر هوش مصنوعی و داروهای نوین بود، اکنون بر اساس ضرورت‌های ملی، اولویت‌های خود را بازتعریف کرده‌ایم.

وی با بیان اینکه سال ۱۴۰۵ سالی متفاوت برای صنعت دارو است، افزود: در سال جاری بسیاری از رویکردهای سرمایه‌گذاری خود را به سمت «مشارکت مدنی» سوق داده‌ایم. در این مدل، به ‌جای تمرکز صرف بر دریافت سهام، از طریق انعقاد قرارداد بر روی تولید محصولات و فروش آن‌ها در بازار با شرکت‌های دانش‌بنیان تعامل می‌کنیم. با وجود این تغییر رویکرد، صندوق آریوژن سال گذشته بر روی تولید «انسولین» که یکی از نیازهای حیاتی و واقعی کشور است، سرمایه‌گذاری کرد و هم ‌اکنون با جدیت در تلاش هستیم تا خط تولید این محصول را هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسانیم.

عدم تطابق واژه «سرمایه‌گذاری خطرپذیر» با زیست‌بوم فعلی فناوری ایران

مدیرعامل CVC آریوژن با اصلاح ترجمه تحت‌اللفظی واژه Venture Capital در ایران گفت: واژه «سرمایه‌گذاری خطرپذیر» شاید دیگر برای زیست‌بوم فناوری ایران چندان دقیق نباشد. ما در شرایط پیچیده تحریم و جنگ اقتصادی فعالیت می‌کنیم؛ جایی که نرخ بازدهی صندوق‌های ما با ریسک‌های بزرگی همچون تأمین مواد اولیه، انتقال تکنولوژی و واردات ماشین‌آلات گره خورده است.

وی افزود: Venture Capitalها (سرمایه‌گذارهای خطرپذیر در شرایط ثبات اقتصادی کارکرد اصلی خود را دارند، اما در شرایط فعلی ایران، این نهادها بیشتر در نقش نهادهای سرمایه‌گذاری در سهام شرکتهای بالغ PE یا نهادهای تأمین مالی از طریق بدهی عمل می‌کنند. سرمایه‌گذارهای خطرپذیر) در واقع نهادهایی هستند که در شرایط ثبات اقتصادی کارکرد اصلی خود را دارند، اما در شرایط فعلی ایران، این نهادها بیشتر در نقش نهادهای سرمایه‌گذاری در سهام شرکتهای بالغ PE یا نهادهای تأمین مالی از طریق بدهی عمل می‌کنند.

نائب رئیس کمیسیون CVC انجمن صنفی سرمایه‌گذاری خطرپذیر، بر لزوم انتقال واقعیت‌های اقتصادی به نهادهای دولتی تأکید کرد و یادآور شد: قانون جهش تولید دانش‌بنیان بر مبنای شرایط با ثبات‌تری نوشته شده است، اما اکنون زمان آن رسیده که در نحوه اجرای آن تغییر  رویکرد صورت گیرد. اگر در سال‌های گذشته معاونت علمی ریاست‌جمهوری تنها به تکنولوژی‌های بسیار خاص موافقت اصولی می‌داد، امروز باید با انعطاف بیشتر، نیازهای فعلی مردم و داروهای پایه‌ای را که احتمال کمبود آنها وجود دارد، در اولویت قرار دهد تا این ابزارهای تأمین مالی بتوانند کارکرد واقعی خود را داشته باشند.

آخرین وضعیت تولید انسولین بومی

پیرایش در پاسخ به سوالی درباره آخرین وضعیت تولید انسولین که پیش‌تر وعده تولید آن تا دو سال آینده داده شده بود، توضیح داد: سرمایه‌گذاری توسط صندوق آریوژن انجام شده و خط تولید در حال توسعه است. امیدواریم با حمایت‌های صندوق نوآوری و شکوفایی و تأمین نقدینگی باقی‌ مانده، در موعد مقرر شاهد راه‌اندازی این خط باشیم.

وی با اشاره به فشار بر سیستم بهداشت و درمان و تأمین دارو، افزود: ما یاد گرفته‌ایم در شرایط تحریم، راهکارهای بومی و ارزان‌قیمت بسازیم. خوشبختانه جذب نخبگان و دانشجویان مستعد به صنعت دارو باعث شده تا راه حل‌هایی ابداع شود که حتی در کمپانی‌های خارجی پیاده‌سازی نمی‌شود؛ لذا امیدواریم با این توانمندی‌های داخلی، از چالش‌های فعلی به سلامت عبور کنیم.

سبد سرمایه‌گذاری باید متناسب با نیازهای کشور تنظیم شود

نائب رئیس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی (CVC)، با اشاره به ماهیت قانون جهش تولید دانش‌بنیان، گفت: قانون جهش دانش‌بنیان در ذات خود قانونی متعالی است که در بخش‌های مختلف آن روح توسعه فناوری و پیشرفت تکنولوژی دیده می‌شود. با این حال زمانی که به مرحله اجرا می‌رسیم، به نظر می‌رسد مجریان تا حدی از روح قانون فاصله گرفته‌اند و در برخی موارد درک دقیقی از اهداف اصلی آن وجود ندارد.

وی افزود: در مجموعه ما و در صنعت دارویی، اساس شکل‌گیری محصولات موفق بر مبنای تحقیق و توسعه و نوآوری است. با این حال معتقدیم در شرایط خاص و پیچیده، سبد سرمایه‌گذاری و توسعه محصول باید متناسب با نیازهای واقعی کشور تنظیم شود.در شرایط خاص و پیچیده، سبد سرمایه‌گذاری و توسعه محصول باید متناسب با نیازهای واقعی کشور تنظیم شود.

پیرایش با اشاره به نمونه‌ای در صنعت دارویی اظهار کرد: در شرایطی که کشور با محدودیت‌ها و تحریم‌ها مواجه است، برخی فیلترهای مورد استفاده در صنعت دارویی، به‌ ویژه در حوزه پالایش پلاسمای خونی و مشتقات آن، اهمیت زیادی پیدا کرده‌اند. در همین راستا برخی از شرکت‌های دانش‌بنیان تولیدی و صندوق آریوژن برای دریافت موافقت اصولی اعتبار مالیاتی  در این حوزه اقدام کردند.

نائب رییس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی ادامه داد: این فیلترها در پالایش  و فرآوری پلاسمای خونی کاربرد دارند و فناوری آن نیز پیچیده است. دانش فنی این فناوری در این شرکت بومی‌سازی شده است، اما در مرحله اول فرآیند ارزیابی، کارگزار ارزیابی معاونت علمی ریاست‌جمهوری این فناوری را فاقد سطح فناوری لازم برای بهره‌مندی از اعتبار مالیاتی ذیل بند «ت» ماده ۱۱ قانون جهش دانش‌بنیان دانسته‌ است.

پیرایش با تاکید بر اینکه این در حالی است که چنین فیلترهایی پیش از این در کشور وجود نداشت و اکنون به دانش فنی آن دست یافته‌ایم، ادامه داد: به نظر می‌رسد فاصله میان نگاه کارگزاران و روح اصلی قانون باعث شده در برخی موارد صرفا کارکرد حداقلی  برای این ظرفیت قانونی در دسترس باشد.

در اجرای قانون جهش دانش‌بنیان، فاصله‌ای میان روح قانون و نگاه مجریان وجود دارد.

وی با اشاره به راهبردهای سرمایه‌گذاری در صنعت دارو خاطر نشان کرد: اگرچه تحقیق و توسعه همچنان یکی از محورهای اصلی فعالیت ماست، اما در شرایط فعلی به داروهایی توجه بیشتری داریم که پوشش جمعیتی گسترده‌تری دارند و می‌توانند نیاز بخش بیشتری از جامعه را برطرف کنند، نه صرفاً داروهایی که در لبه دانش قرار دارند و برای بیماری‌های بسیار خاص تولید می‌شوند.در شرایط فعلی به داروهایی توجه بیشتری داریم که پوشش جمعیتی گسترده‌تری دارند و می‌توانند نیاز بخش بیشتری از جامعه را برطرف کنند، نه صرفاً داروهایی که در لبه دانش قرار دارند و برای بیماری‌های بسیار خاص تولید می‌شوند.

نائب رییس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی با بیان اینکه البته داروهای پیشرفته و خاص نیز در سبد سرمایه‌گذاری ما قرار دارند و به عنوان حوزه‌ای استراتژیک همچنان مورد توجه هستند، اضافه کرد: از ابتدای شکل‌گیری صندوق نیز سرمایه‌گذاری در این حوزه در دستور کار بوده است. در سال‌های نخست فعالیت صندوق، حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد سرمایه‌گذاری‌ها به سمت فناوری‌های لبه دانش هدایت می‌شد، اما اکنون این سهم به حدود ۳۰ درصد از ظرفیت سرمایه‌گذاری صندوق رسیده است.

پیرایش با اشاره به شرایط اقتصادی و محیطی کشور با بیان اینکه ترجیح می‌دهیم در ادبیات خود کمتر از واژه «بحران» استفاده کنیم، هرچند این واژه تا حدی وضعیت فعلی را توصیف می‌کند، گفت: با این حال معتقدیم در چنین شرایطی باید میان مسئله و راه‌حل تناسب وجود داشته باشد و سیاست‌ها نیز با واقعیت‌های محیطی هماهنگ شوند.

وی بر ضرورت حضور نمایندگان بخش خصوصی در فرآیندهای تصمیم‌گیری تأکید کرد و گفت: در برخی جلسات کم‌اهمیت شاید حضور نماینده صنف چندان تعیین‌کننده نباشد، اما در جلساتی که درباره تصمیم‌های اقتصادی بزرگ و اعداد قابل توجه صحبت می‌شود، حضور فردی که در میدان فعالیت اقتصادی حضور دارد و با واقعیت‌های کسب‌وکار آشناست، اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

نائب رییس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی با بیان اینکه صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی و اجرای قانون جهش دانش‌بنیان از سال ۱۴۰۲ به شکل جدی آغاز شده‌اند و هنوز مسیر طولانی برای تکامل این سازوکارها وجود دارد، یادآور شد: هم دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های قانون جهش تولید دانش بنیان نیاز به اصلاح دارند و هم ممکن است در آینده خود قانون نیز نیازمند بازنگری باشد.هم دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های قانون جهش تولید دانش بنیان نیاز به اصلاح دارند و هم ممکن است در آینده خود قانون نیز نیازمند بازنگری باشد. علاوه بر این، باید زمینه افزایش فعالیت‌های اقتصادی و رشد حجم سرمایه‌گذاری‌ها در این حوزه فراهم شود. متأسفانه رخدادهای سال ۱۴۰۴ باعث شد روند توسعه زیرساخت‌ها تا حدی کندتر شود و میزان استقبال سرمایه‌گذاران برای ورود به این حوزه کاهش یابد.

صندوق‌های پژوهش و فناوری ایران، مسیر بلوغ صنعت سرمایه‌گذاری خطرپذیر را طی می‌کنند

پیرایش با اشاره به سابقه فعالیت صندوق‌های پژوهش و فناوری در ایران، گفت: اولین صندوق پژوهش و فناوری کشور در سال ۱۳۸۶ موفق به اخذ مجوز شد و فعالیت خود را با رویکرد ارائه تسهیلات و تأمین مالی آغاز کرد.

وی نقطه آغاز سرمایه‌گذاری خطرپذیر در ایران را مربوط به سال ۱۳۹۲ دانست و افزود: زمانی که شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر پا به ایران گذاشتند و فرصتی برای شکل‌گیری سرمایه‌گذاری‌های جدید فراهم شد که خروجی آن، شرکت‌هایی هستند که امروز فعالیت می‌کنند و خدمات ارائه می‌دهند.

پیرایش ادامه داد: اگر به بازه زمانی شکل‌گیری این صنعت توجه کنیم، از سال ۹۲ تا ۱۴۰۵ در مجموع ۱۳ سال، مدت زمان توسعه‌ صنعت سی‌وی‌سی‌ها (صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی) بوده است. به واسطه اینکه بسیاری از شرکت‌ها امکان تزریق پول هوشمند به کسب‌وکارها را نداشتند، صندوق‌های سی‌وی‌سی توسعه یافتند و این صندوق‌ها تنها سه سال است که فعالیت جدی خود را آغاز کرده‌اند.

وی گفت: بررسی منحنی توسعه هر صنعتی نشان می‌دهد که ۱۳ سال فرصت بسیار کمی برای رسیدن به بلوغ است و همانطور که دکتر امین اسفندیار، رئیس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر (CVC) اشاره کردند، زیرساخت‌های فرهنگی، تعاملی و حتی قانونی این حوزه نیز هنوز در حال شکل‌گیری است.

پیرایش با اشاره به پیشرفت‌های قانونی در این بخش، بیان کرد: نمونه‌هایی که در حوزه قراردادهای سرمایه‌گذاری خطرپذیر وجود دارد، برخی موارد حتی جلوتر از قانون تجارت هستند؛ برای مثال، موضوعاتی مانند ماندگاری کارآفرین به عنوان لوکوموتیو اصلی شرکت در پنج سال اول، در عرف تجاری کشور دیده نمی‌شود، اما در قراردادهای سرمایه‌گذاری خطرپذیر این موضوع به شدت مورد تاکید است .

وی افزود: البته، زمانی که به مشکل حقوقی برمی‌خوریم، اجرایی کردن این بندهای قراردادی با چالش مواجه می‌شود و دیدگاه موجود از نظر تمامیت‌خواهی هر دو سمت کارآفرین و سرمایه‌گذار در این سال‌ها اصلاح و بهبود یافته است.

پیرایش با اشاره به تغییر رویکرد هلدینگ‌های مادر، گفت: هلدینگ‌های بزرگ دیگر به دنبال سهام حداکثری نیستند و بیشتر به دنبال ارزش‌آفرینی و بازده اقتصادی هستند؛ در نتیجه، تلاش برای اخذ مجوز سی‌وی‌سی در میان شرکت‌ها و هلدینگ‌ها افزایش یافته است.هلدینگ‌های بزرگ دیگر به دنبال سهام حداکثری نیستند و بیشتر به دنبال ارزش‌آفرینی و بازده اقتصادی هستند؛ در نتیجه، تلاش برای اخذ مجوز سی‌وی‌سی در میان شرکت‌ها و هلدینگ‌ها افزایش یافته است. کارآفرینان نیز به این نتیجه رسیده‌اند که حضور سرمایه‌گذار هوشمند و سهامداری هوشمند بسیار موثرتر از دریافت تسهیلات یا تأمین مالی مقطعی است که چندان جذابیتی ندارد.

نائب رییس کمیسیون صندوق‌های پژوهش و فناوری شرکتی، یادآور شد: منحنی توسعه سی‌وی‌سی‌ها و گروه‌های مشابه هنوز به بلوغ نرسیده است و جالب اینکه همین روند در بسیاری از کشورهای دنیا تازه در حال شکل‌گیری است. اگر دریچه زمانی این صنعت در ایران ۱۳ سال بوده، در خارج از کشور کمتر از ۵۰ سال است و این اتفاقی است که هنوز ادامه دارد.

انتهای پیام