روز ملی اهدای عضو یادآور این حقیقت است که پایان زندگی یک انسان میتواند سرآغازی برای زندگی دوباره دیگران باشد. شعار امسال برای این روز «ایران دیار نفس-اهدای عضو، اهدای زندگی» است. اهدای عضو در ایران روندی فزاینده دارد.
امید قبادی، نایب رئیس انجمن اهدای عضو با بیان اینکه هماکنون حدود ۹.۵ درصد از جمعیت کشور برای اهدای عضو اعلام رضایت کردهاند، اظهار کرد که این رقم در گذشته بسیار پایینتر بوده است. کتایون نجفیزاده رئیس انجمن اهدای عضو ایران نیز با اشاره به فتوای تاریخی امام خمینی(ره) در سال ۱۳۶۸، از کسب رتبه اول آسیا توسط کشورمان در زمینه پیوند عضو خبر داده است.
روند اهدای عضو در کشور با وجود رشد از ۵ درصد در سال ۱۳۸۴ به ۷۰ درصد در زمان حاضر، بهدلیل نبود زیرساختهای فرهنگی و آموزشی هنوز با میزان ایدهآل فاصله دارد. بر اساس آمارهای موجود، هماکنون ۲۷ هزار بیمار ایرانی در لیست انتظار دریافت عضو هستند و از این تعداد، سهم استان قزوین ۲۳۲ بیمار نیازمند پیوند عضو است.
عدم اطلاع خانوادهها از تفاوتهای کما و مرگ مغزی
شایعترین علت مرگ مغزی در ایران، تصادفات جادهای بوده و سن رایج مرگ مغزی در کشور ۲۰ تا ۴۰ سال است. علیرغم پیشرفتهای پزشکی، موانع عمدهای بر سر راه اهدای عضو وجود دارد که بیشتر آنها ریشه در باورها و احساسات خانوادهها دارد که در ادامه به آنها اشاره میشود. یکی از اصلیترین موانع، مسائل عاطفی، فشار روانی، عشق و علاقه شدید خانوادهها نسبت به بیمار مرگ مغزی و عدم پذیرش واقعیت مرگ مغزی است. جامعهشناسان این وضعیت را مانع عاطفی مینامند که قوه تفکر منطقی را از خانوادهها سلب میکند. افزون بر این، بسیاری از خانوادهها بهدلیل ناآشنایی با تعریف علمی مرگ مغزی و باور به احتمال بازگشت بیمار، پذیرش این واقعیت را برای خود دشوار میدانند.
سعید مظفری، مدیرعامل انجمن اهدای عضو استان قزوین در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: یکی از چالشهای ما عدم اطلاع خانوادهها از تفاوت «کما» با «مرگ مغزی» است. در شرایط کما، سطح هوشیاری بیمار کاهش یافته اما بیمار علائم حیاتی داشته و امکان بازگشت دارد، اما در شرایط مرگ مغزی، عملکردهای مغز بهطور کامل از بین میروند و امکان بازگشت وجود ندارد. سالیانه ۵۰۰۰ تا ۸۰۰۰ هزار مرگ مغزی در کشور اتفاق میافتد که از این تعداد ۳۰۰۰ نفر قابلیت اهدای عضو دارند، اما فقط ۱۰۰۰ نفر به اهدای عضو رضایت میدهند و بهعلت عدم رضایت خانوادهها، هزاران عضو قابل پیوند به خاک سپرده میشود. علت اصلی عدم پذیرش نیز نپذیرفتن مرگ مغزی توسط خانوادههاست.
وی ادامه داد: روزانه در کشور ۱۰ تا ۱۲ نفر بهعلت نرسیدن عضو پیوندی فوت میکنند، اما خوشبختانه با اقدامات فرهنگی که از سوی دانشگاه علوم پزشکی، انجمن اهدای عضو و رسانهها صورت میگیرد، این آمار هر سال کاهش پیدا میکند.
موانعی که بر سر راه اهدای عضو قرار دارد
یکی دیگر از موانعی که بر سر راه اهدای عضو قرار دارد، موانع شناختی و فرهنگی است. ضعف اطلاعات عمومی درباره شرایط پزشکی اهداکنندگان و دریافتکنندگان عضو و نیز فراهم نبودن بستر فرهنگی مناسب، مانع مهمی در مسیر جلب رضایت خانوادههاست. در این میان، عدم آگاهی خانواده از خواست واقعی فرد نیز نقش بسزایی دارد، آمارها نشان میدهد در صورت اطلاع از رضایت بیمار مرگ مغزی، ۹۹ درصد خانوادهها نیز به اهدا رضایت میدهند.
از دیگر موانع موجود، موانع اعتقادی و مذهبی است. برخی از خانوادهها با استناد به مفاهیم دینی و باور به معاد جسمانی، با اهدای عضو مخالفت میکنند. این در حالی است که علما و مراجع با اشاره به اینکه اهدای عضو در نگاه دینی نوعی ایثار و تجلی نوع دوستی است، تأکید کردهاند که تقویت سلامت معنوی و آگاهیبخشی درباره مرگ مغزی، میتواند اعتماد خانوادهها را در تصمیمگیری افزایش دهد و مرگ را به پلی جهت تداوم حیات تبدیل کند.
از دیگر موانع موجود بر سر راه اهدای عضو، موانع پزشکی و قانونی است. علاوه بر ملاحظات فرهنگی، عوامل پزشکی مانند ابتلا به عفونتهای فعال (HIV و هپاتیت C) و بدخیمیها مانع از اهدای عضو میشوند. همچنین بر اساس قانون، تصمیمگیری نهایی بر عهده خانواده فرد است و کارتهای اهدای عضو فاقد وجاهت قانونی مستقل هستند. در واقع، یکی از موانع ساختاری، الزام به کسب رضایت خانواده است که در بیش از ۵۰ کشور جهان از جمله ایران قانونی است و وجود این کارتها صرفاً میتواند کمککننده باشد، اما جایگزین رضایت خانوادهها نخواهد بود.
چگونگی راضی کردن خانوادهها به اهدای عضو
با توجه به قانونی بودن الزام رضایت خانواده، روشهای جلب رضایت، دقیق و روانشناسانه طراحی شده است. تشکیل تیمهای حرفهای جلب رضایت، آگاهیبخشی و روشنگری دینی و ارائه تسهیلات ویژه و خدمات حمایتی در کنار هم میتوانند به جلب رضایت خانوادهها کمک کنند. از زمان تأیید مرگ مغزی، نهایتاً ۱۴ روز فرصت برای جلب رضایت خانوادهها وجود دارد. هر چه این زمان کوتاهتر باشد، اعضای بیشتری قابلیت پیوند خواهند داشت و بیماران بیشتری از مرگ نجات مییابند. برای مثال ریهها فقط در ۲۴ ساعت اول و قلب نهایتاً ۴۸ تا ۷۲ ساعت قابلیت اهدا و پیوند دارد. تیمهای جلب رضایت در این محدودیت زمانی باید با صبر و حوصله و با بهرهگیری از روشهای روانشناختی، خانوادهها را متقاعد به اهدا کنند.
مهمترین بخش فرآیند اهدای عضو، جلب رضایت از خانواده فرد اهداکننده است. به همین منظور، تیمی مجرب متشکل از پزشک، روانپزشک و مددکار اجتماعی با خانواده بیمار مرگ مغزی دیدار کرده و با تشریح وضعیت بیمار و اهمیت اهدای عضو، زمینه جلب رضایت را فراهم میکنند.
سید حمیدرضا قافلهباشی، سرپرست دانشگاه علوم پزشکی قزوین در جمع اصحاب رسانه عنوان کرد: متقاعد کردن خانوادهها در شرایط یأس و ناامیدی، کار بسیار سختی است، رسانهها باید تلاش کنند دیدگاه مردم را نسبت به اهدای عضو تغییر دهند. در سالهای گذشته شاهد بودیم با پخش سریالی با موضوع اهدای عضو، چقدر دیدگاه جامعه نسبت به این فرهنگ انساندوستانه تغییر کرد و این نشاندهنده نقش و اثر پررنگ رسانهها در این زمینه است. لازم است در راستای آموزشهای همگانی جهت آگاهی بیشتر خانوادهها برای اهدای عضو گامهای مؤثرتری برداریم.
باورهای نادرست درباره اهدای عضو
از سوی دیگر، بررسیها نشان میدهد که برخی از مخالفتها ناشی از باورهای نادرست درباره اهدای عضو است. از این رو انجمن اهدای عضو با برپایی غرفههای صدور کارت در مناسبتهای ملی و مذهبی و با کمک سفیران خود، زمینه ترویج فرهنگ اهدای عضو را مهیا میکند.
همچنین عموماً شهرداریها جهت تقدیر از عمل خیرخواهانه اهداکنندگان عضو، خدمات رایگان کفن و دفن و اختصاص قبر رایگان در آرامستانها را در نظر میگیرند. این حمایتها میتواند بهعنوان یک عامل تشویقی، فشارهای اقتصادی و روحی را از خانواده متوفی بردارد.
مظفری عنوان کرد: متأسفانه یکی از مسائلی که در ذهن برخی از افراد جامعه جا افتاده، این است که خانواده اهداکنندگان عضو، در قبال عضو اهدا شده عزیزشان، پول دریافت میکنند، این مسئله خانواده اهداکنندگان را آزار میدهد، این در حالی است که اعضای بیمار مرگ مغزی از طرف خانوادهها به بیماران نیازمند اهدا میشود، همچنین خوب است بدانیم که ایران تنها کشوری است که عمل پیوند اعضا در بیمارستانهای آن بهصورت رایگان انجام میشود.
وضعیت استان قزوین در آیینه آمار
مدیرعامل انجمن اهدای عضو استان قزوین از افزایش موارد اهدای عضو از ۱۲ مورد در سال ۱۴۰۳ به ۱۹ مورد در سال ۱۴۰۴ خبر داد و عنوان کرد: این گزارشها از روند رو به رشد فرهنگ اهدای عضو در استان حکایت دارد و نشان میدهد که برنامههای فرهنگی و حمایتی در حال نتیجهدهی است، در سال جاری نیز تاکنون خانواده یک بیمار مرگ مغزی رضایت به اهدای عضو دادهاند.
مظفری بیان کرد: اهدای عضو یک اقدام ساده اما عمیقاً انسانی است که در قالب پیوند اعضا، مرز بین مرگ و زندگی را جابهجا میکند، یک فرد مرگ مغزی میتواند با اهدای اعضای خود، جان یک تا ۸ نفر را نجات داده و یک تا ۵۳ بیمار نیازمند بافت را از معلولیت نجات دهد. بنابراین تنها یک امضا میتواند به افراد زیادی زندگی دوباره ببخشد.
روایت سربازی که با جانبخشی، کارت پایان خدمتش را دریافت کرد
این روزها روایت سرباز قزوینی که در یک سانحه تصادف دچار مرگ مغزی شد و اعضای بدنش به بیماران نیازمند جان دوباره بخشید، زبانزد است. سرباز وظیفهشناس پلیس استان قزوین، علیاکبر محمدی طی روزهای اخیر در یک حادثه رانندگی دچار مرگ مغزی شد و خانواده وی در یک تصمیم بزرگ و انساندوستانه، قلب، کبد و کلیههای او را به بیماران در انتظار پیوند هدیه کردند تا به آنها فرصت زندگی دوباره ببخشند.
محسن محمدی، پدر این سرباز جانبخش در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: علیاکبر ۲۲ سال مهمان این دنیا بود، او تنها پسر ما بود، بسیار از خود گذشته، از جان گذشته و دوستداشتنی بود، همیشه به من و مادرش احترام میگذاشت و با محبت رفتار میکرد، اگر یک روز با مادرش بحث میکرد، برای دلجویی حتما برایش دسته گل میخرید، در هر مراسمی که حاضر میشدیم همیشه با بچههای کوچک بازی میکرد تا سرگرمشان کند، به همین خاطر بچهها خیلی دوستش داشتند و این روزها دلتنگش میشوند.
وی افزود: یک بار بهصورت اتفاقی با علیاکبر در مورد اهدای عضو صحبت کردیم، برایش سؤال بود که چطور اعضای بدن یک نفر را به بدن افراد دیگر پیوند میزنند و اهدای عضو چطور انجام میشود، او عاشق شهادت بود، در ایام جنگ رمضان هم میگفت کاش میشد من هم شهید شوم.
محمدی بیان کرد: پس از تصادف، لحظهای که خبر مرگ مغزی را به ما دادند، سختترین لحظه زندگیام بود، شوکه شده بودم، این غم برایم باورکردنی نبود، فکرش را هم نمیکردم که این اتفاق برای پسرم رخ دهد، چرا که برای آینده او برنامههای زیادی داشتیم.
پدر سرباز جانبخش در خصوص نحوه گرفتن این تصمیم بزرگ عنوان کرد: پس از این اتفاق، یک شب همسرم در اتاق پسرم با او صحبت و درددل میکرد تا بتوانیم تصمیم نهایی را در خصوص پذیرش یا عدم پذیرش اهدای عضو بگیریم. آن شب همسرم نشانههایی را دید که فهمیدیم پسرمان راضی به این کار است، ما هم با رضایت او راضی شدیم، با این امید که میدانیم قلب فرزند ما در سینه فرد دیگری میتپد.
وی ضمن اشاره به اهدای قلب، کبد و کلیههای فرزندش به بیماران نیازمند، خاطرنشان کرد: با اهدای عضو، چندین نفر که منتظر پیوند هستند را میشود به زندگی برگرداند، طبیعتا برای پدر و مادر خیلی سخت است که چنین تصمیمی را بگیرند، اما به نظر من این نعمتی است که شاید نصیب هر کسی نشود، اهدای عضو برای خانوادهها در حکم آرامبخش است، علیرغم اتفاق تلخی که برای پسرم رخ داده، اما چون میدانم که اعضای بدنش موجب نجات جان افراد دیگری شده، بسیار آرامش دارم.
محمدی اظهار کرد: خطاب به کسانی که اعضای بدن فرزندم به آنها پیوند شده میگویم که قدر این اعضا را بدانید، چون پسرم خیلی بامحبت و پاک بود، ادب و محبت او در میان اقوام زبانزد بود، دوست دارم افرادی که اعضای او را دریافت کردهاند قدر آنها را بدانند و به نحو احسن از آنها استفاده کنند.
نحوه دریافت کارت اهدای عضو
کارت اهدای عضو یک نماد فرهنگی و نشانگر رضایت شخص و وصیت او مبنی بر اهدای اعضای بدن او پس از مرگ مغزی است. ثبت رسمی تمایل فرد به اهدای عضو، موجب روشن شدن مسیر تصمیمگیری خانواده در حساسترین لحظات زندگی میشود. افراد با ثبت این تصمیم، فشار روانی تصمیمگیری را از دوش خانواده برمیدارند و تصمیم را از حالت عاطفی خارج کرده و به یک اقدام آگاهانه تبدیل میکنند.
مظفری خاطرنشان کرد: از سه طریق میتوان کارت اهدای عضو دریافت کرد. نخستین روش ارسال کد ۸۲۸ به سامانه پیامکی ۳۴۳۲ است. دومین روش مراجعه به سایت www.ehdacenter.ir است. سومین روش نیز دریافت کارت اهدای عضو از طریق مراجعه به غرفههای صدور آنلاین کارت است که به مناسبتهای مختلف در سطح شهر برگزار میشود.
به گزارش ایسنا، اهدای عضو هدیهای ارزشمند است که زندگی را از تاریکی مرگ به روشنی حیات دوباره پیوند میزند. با تصمیم آگاهانه برای اهدای عضو پس از مرگ مغزی، میتوان جان چندین بیمار در انتظار پیوند را نجات داد و به خانوادههای آنان امید بخشید. این عمل انساندوستانه نه تنها پاسخی به یک نیاز حیاتی است، بلکه یاد و خاطره فرد اهداکننده را به نیکی در دلها زنده نگه میدارد. هر فرد، صرفنظر از سن یا سابقه بیماری میتواند با ثبت رضایت خود، منشأ مهر و زندگی برای دیگران شود.
انتهای پیام
