فرید جواهرزاده در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در یک تعریف کلی، زمانی که از بومگردی یا اکوتوریسم صحبت میکنیم، منظور احترام گذاشتن به طبیعت، محترم شمردن فرهنگ گذشتگان و همچنین فرهنگ حال حاضر مردم یک منطقه یا بومیان آن ناحیه است؛ مردمی که در آن منطقه خاص زندگی میکنند یا در سالیان گذشته در آن سکونت داشتهاند. در واقع، بازدید از این مناطق نوعی ارتباط با طبیعت و عشق ورزیدن به آن را در بر دارد و این مفاهیم، هسته اصلی بومگردی را تشکیل میدهند.
وی با بیان اینکه بومگردی نوعی سفر مسئولانه و آگاهانه است، ادامه داد: چراکه در تعریف دقیقتر، این نوع گردشگری به رشد و پایداری زیستبوم و همچنین بهبود کیفیت زندگی ساکنان و حفظ فرهنگ آنان در یک منطقه خاص کمک میکند. بر اساس تعریف انجمن بینالمللی اکوتوریسم، بومگردی سفری مسئولانه به جاذبههای طبیعی است که با هدف لذت بردن از طبیعت، درک عمیقتر آن و قدردانی از این مواهب انجام میشود. در این نگاه، گردشگر ضمن بازدید از جاذبههای طبیعی، تلاش میکند ارزش آنها را بهتر درک کرده و برای نسلهای آینده نیز حفظ کند.
رئیس سابق انجمن علمی طبیعتگردی ایران افزود: در همین چارچوب، مفهوم توسعه پایدار نیز مطرح میشود؛ به این معنا که بومگردی تنها به حفاظت از زیستبوم محدود نمیشود، بلکه تلاش دارد کیفیت زندگی جوامع محلی را نیز به صورت پایدار حفظ و تقویت کند. بر این اساس، گردشگری پایدار مستلزم آن است که جامعه محلی نیز در فرآیند گردشگری مشارکت داشته باشد. بهعنوان نمونه، گردشگر با خرید محصولات محلی، استفاده از خدمات بومی و پرداخت هزینه در مقصد، به اقتصاد جامعه محلی کمک میکند.
جواهرزاده بیان کرد: همچنین از منظر حمایتی و سازمانی نیز باید شرایطی فراهم شود تا توانمندی جامعه محلی در ارائه خدمات افزایش یابد. آموزش، توانمندسازی و ارتقای ظرفیتهای خدمترسانی ازجمله اقداماتی است که میتواند به پایداری این نوع گردشگری کمک کند. در واقع، گردشگری مسئولانه مجموعهای از تعهدات و کدهای اخلاقی است که هدف آن ایجاد ارتباطی معنادار میان گردشگر و جامعه محلی، افزایش کیفیت سفر، کاهش اثرات منفی بر محیط زیست و بهرهمندی متقابل گردشگر و جامعه میزبان است.
آلودگی صوتی؛ «قاتل خاموش» حیاتوحش و محیطزیست
وی درباره تأثیر آلودگی صوتی بر حیات وحش و زیستگاهها، اظهار کرد: آلودگی صوتی از دید بسیاری از متخصصان محیط زیست، بهعنوان «قاتل خاموش» محیط زیست شناخته میشود. این نوع آلودگی یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده محیط زیست است که نهتنها انسانها، بلکه حیوانات و حتی گیاهان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. اثرات آن میتواند از اختلالات روانی و جسمی در انسانها تا کاهش کیفیت زندگی، افزایش استرس، سردرد، اختلال خواب و کاهش بازدهی روزانه متغیر باشد.
این مدرس و کارشناس حوزه گردشگری با بیان اینکه در حوزه حیات وحش نیز، آلودگی صوتی تأثیرات جدیتری دارد، افزود: بهعنوان نمونه، برخی مطالعات نشان میدهد که بین ۴۰ تا ۵۰ درصد از مرگومیر پرندگان در جهان به دلیل آلودگیهای صوتی است چراکه پرندگان نسبت به صدا بسیار حساستر از بسیاری از گونههای جانوری هستند و در مواجهه با صداهای شدید، دچار ترس و فرار از زیستگاه میشوند. در برخی موارد نیز این آلودگی میتواند برای گونههای خاص جانوری بسیار آسیبزا و حتی مرگآور باشد.
جواهرزاده اضافه کرد: بر همین اساس، در اکوتوریسم و طبیعتگردی همواره بر انتخاب مسیرهای ایمن و کنترلشده تأکید میشود؛ بهویژه در فعالیتهایی مانند آفرودسواری، موتورسواری یا مسیرهای پیادهروی گردشگری، که میتوانند موجب افزایش آلودگی صوتی شوند. بهعنوان مثال، در یکی از بازدیدهای میدانی از مناطق پرندهنگری، ورود خودروها و ایجاد سر و صدا موجب پراکنده شدن کامل پرندگان و ترک سریع زیستگاه توسط آنها شد. این تجربه نشان میدهد که آلودگی صوتی تأثیر مستقیم و فوری بر رفتار حیات وحش دارد.
مصرف بهینه آب و انرژی؛ یکی از اصول فراموششده بومگردی
وی درباره مصرف آب، برق، سوخت و منابع در اقامتگاههای بومگردی و انتظارات از شهروندان در این زمینه، گفت: در گردشگری مسئولانه، تمرکز اصلی بر این است که علاوه بر حفاظت از محیط زیست، فشار مضاعفی بر منابع محلی وارد نشود.
در این زمینه مجموعهای از تعهدات و کدهای اخلاقی برای گردشگران تعریف شده است تا تعامل میان گردشگر و جامعه محلی به شکلی معنادار و سازنده شکل بگیرد، کیفیت سفر افزایش یابد و کمترین آسیب به محیط زیست وارد شود. یکی از اصول مهم این رویکرد، عدم آسیب به منابع اقتصادی و طبیعی در دسترس جامعه محلی است. منابعی مانند آب، انرژی و سایر امکانات باید به صورت بهینه مصرف شوند تا زندگی بومیان منطقه دچار مشکل نشود. بنابراین رفتار گردشگر باید به گونهای باشد که نهتنها خللی در زندگی مردم محلی ایجاد نکند، بلکه به پایداری و ارتقای کیفیت زندگی آنان نیز کمک کند.
رئیس سابق انجمن علمی طبیعتگردی ایران ادامه داد: برای مثال، اگر توسعه زیرساختی مانند راهسازی یا خدمات ارتباطی برای گردشگران انجام میشود، باید به گونهای باشد که جامعه محلی نیز از آن بهرهمند شود. به همین ترتیب، توسعه اینترنت، مخابرات و سایر خدمات ارتباطی باید علاوه بر گردشگران، در خدمت مردم بومی منطقه نیز قرار گیرد.
جواهرزاده درباره ضرورت آگاهی گردشگران پیش از سفر نسبت به ویژگیهای زیستمحیطی و فرهنگی مقصد، اظهار کرد: اطلاع داشتن از ویژگیهای فرهنگی و زیستمحیطی مقصد سفر اهمیت بسیار بالایی دارد. یکی از اصول مهم گردشگری پایدار، احترام به فرهنگ، اعتقادات و آداب و رسوم مردم بومی است. در بسیاری از موارد، همین آداب و رسوم خود بهعنوان جاذبه گردشگری محسوب میشوند؛ مانند موسیقی محلی، رقصهای بومی و غذاهای سنتی.
وی این عناصر را بخشی از فرهنگ عامه عنوان کرد و گفت: حفظ این عناصر نیازمند تداوم و بازنمایی مداوم است اما گردشگر زمانی میتواند به این فرهنگ احترام بگذارد که از آن آگاه باشد؛ در غیر این صورت ممکن است رفتار ناآگاهانه او موجب سوءتفاهم یا حتی بیاحترامی به مردم محلی شود. برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، اطلاعرسانی پیش از سفر اهمیت ویژهای دارد. این اطلاعرسانی میتواند از طریق مطالعه کتابها، جستوجوی اینترنتی، راهنمایان گردشگری و همچنین رسانههایی مانند تلویزیون و رادیو انجام شود. این آگاهی پیشینی باعث میشود گردشگر با شناخت کاملتری وارد مقصد شود و ضمن جلوگیری از تنشهای فرهنگی، تجربه بهتری نیز داشته باشد.
افزایش کنترلنشده گردشگران کیفیت خدمات و محیط را تهدید میکند
عضو شورای علمی پژوهشکده گردشگری در پاسخ به اینکه سفرهای پرتعداد بر پایداری بومگردی چه تاثیراتی دارد، بیان کرد: در مدیریت گردشگری مفهومی تحت عنوان «ظرفیت برد» یا Carrying Capacity وجود دارد. این مفهوم به میزان ظرفیتی اشاره دارد که هر مقصد گردشگری میتواند بدون آسیب به محیط و کیفیت خدمات، پذیرای گردشگران باشد. برای درک بهتر، میتوان یک کلاس درس را مثال زد که ظرفیت مشخصی دارد. اگر تعداد دانشآموزان بیش از ظرفیت باشد، نظم کلاس مختل شده و کیفیت آموزش کاهش مییابد. در گردشگری نیز وضعیت مشابهی وجود دارد؛ هر مقصد دارای ظرفیت مشخصی است که باید بر اساس آن مدیریت شود.
جواهرزاده تصریح کرد: بنابراین لازم است ظرفیت قابل تحمل هر جاذبه گردشگری، ازجمله موزهها، پارکها و مناطق طبیعی، به دقت محاسبه و بر اساس آن مدیریت صورت گیرد. رعایت این اصل بهویژه در حوزه بومگردی و گردشگری طبیعی اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه این مناطق حساستر بوده و در برابر فشار گردشگری آسیبپذیرتر هستند.
انتهای پیام
