حیدر محمدیان اردی نویسنده و پژوهشگر اردبیلی در سومین دوره ایرانشناسان برتر استان اردبیل به عنوان «ایرانشناس برتر سال ۱۴۰۴» شناخته شد. او سالهاست به عشق زادگاهش قلم به دست گرفته و با انتشار کتابهای مرجع، تاریخ مکتوب و فرهنگی اردبیل را بازخوانی و هنر صحافی و تذهیب این شهر را مستندسازی کرده است.
محمدیان اردی در گفتوگو با ایسنا درباره آغاز تاریخ کتابت در اردبیل گفت: پیش از حمله مغول، این تاریخ تاریک و در برههای از ناشناختهها قرار داشته است.
ایرانشناس برتر اردبیل گفت: با حمله مغول، اهالی شهر قتل عام شدند و بسیاری از اسناد مکتوب از بین رفت. با این حال، وجود علما و دانشمندانی از قرن دوم و سوم نشان میدهد که کتاب، کاغذ و دوات وجود داشته است.
وی افزود: قدیمیترین کتابی که امروز از اردبیل موجود است، «الخالص» نوشته عبدالواحد ابن ابراهیم حلبی است که در سال ۴۷۵ قمری کتابت شده است. همچنین کتاب «دیوان امیر معزی» با ۱۸۶۲۳ بیت و کتاب «إحیاء علومالدین» غزالی به خط احمد بن محمد بن مزید اردبیلی نمونههای مهم تاریخ مکتوب اردبیل هستند.
محمدیان درباره پیشینه هنر صحافی در اردبیل توضیح داد: قدیمیترین صحافی که نام او در کشور ثبت شده، احمد صحاف است. مزار او در جوار مقبرة شیخ امینالدین جبرائیل واقع شده و متعلق به سال ۸۶۲ قمری است. این نشان میدهد که هنر صحافی در اردبیل به عصر ایلخانی بازمیگردد.
ایرانشناس برتر اردبیل درباره دشواریهای پژوهش در تاریخ مکتوب اردبیل گفت: تحقیق میدانی بسیار سخت است. بسیاری از اسناد قدیمی از بین رفته یا پراکنده شدهاند و دسترسی به آنها با چالشهای فراوان همراه است. پژوهشگر باید صبور باشد و همه سندها را از صفر جستوجو کند. با وجود تمام این دشواریها، ارزش و لذت کار پژوهشی کاملاً محسوس است.
محمدیان به نقش بازار سرپوشیده اردبیل و کتابفروشیهای تاریخی در رونق چاپ و صحافی اشاره کرد و گفت: بازار و کاروانسراهای اردبیل مرکز تبادل کالا و خدمات فرهنگی با مردم شهر و مناطق اطراف، از جمله قفقاز و روسیه، بودند. در دوره ناصری، کتابخانه معروفی به نام «محمدیه» در کاروانسرای شیخالاسلام مرکز فروش کتاب و کاغذ بود. حدود یک قرن پیش، مرحوم کتابچی کتابفروشی خود را در سرای گلشن دایر کرد و هماکنون محل آن به همان شکل باقی است. همزمان کتابفروشیهایی مانند جودت، خیر، نجات، امید، صابر، اقبال، ناهید، فردوسی، مقصودی و مجلدخانههای متعدد فعال بودند.
وی درباره خاندان صحاف اسحقزاده اظهار کرد: وجه تمایز این خانواده استمرار هنر صحافی و تذهیب در نسلهای مختلف و امانتداری آنها در حفظ کتب مقدس است. ابزارهای صحافی آنان که قدمتشان گاه تا اوایل قاجار میرسد، از تفلیس و روسیه آورده شده و به خوبی نگهداری شدهاند. این ابزارها هم وسیله معاش خانواده و هم برای صحافی کتب مقدس استفاده میشدند و حفظ آنها برای آشنایی نسل جوان با هویت فرهنگی اردبیل ضروری است.
محمدیان ادامه داد: تأسیس کلاسهای آموزش صحافی سنتی و نگارگری اردبیل و پرورش جوانان علاقهمند میتواند هنرمندان جدید تربیت کند و مسیر جدیدی برای عرضه هنر در بازارهای جهانی فراهم آورد.
ایرانشناس برتر اردبیل درباره برنامههای پژوهشی آینده خود گفت: کتاب «صحافخانه سرای حاج احمد، خاندان صحاف اسحقزاده» برگزیده سال ۱۴۰۴ بنیاد ایرانشناسی استان شد و شایسته تقدیر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز شناخته شد. پیشتر، کتاب «پیشگامان چاپ اردبیل» نیز برگزیده کتاب سال استان بود.
وی افزود: هماکنون چندین کتاب در دست نگارش دارم، از جمله «تراژدی پایان چاپخانه و روزنامه جودت»، جلد دوم «تاریخ مطبوعات اردبیل» که در آن نویسندگان، خبرنگاران و عکاسان خبری اردبیل از مشروطه تا سال ۱۳۵۷ معرفی شدهاند، «تاریخ هنر کتابآرائی و نگارگری اردبیل»، «عزیز صابر، ۲۴ سال روزنامهنگاری» و «اردبیل ساعت صفر، رویدادهای روزشمار تاریخ اردبیل». امیدوارم این آثار در سالهای آتی منتشر و در اختیار علاقهمندان قرار گیرند.
محمدیان در پایان گفت: با این پژوهشها نه تنها بخشی از تاریخ مکتوب اردبیل بازخوانی شده است، بلکه هنر صحافی و تذهیب این شهر نیز مستندسازی شده و میراث فرهنگی آن به نسلهای آینده منتقل میشود.
انتهای پیام
نظرات