حجت‌الاسلام محمد حائری شیرازی، مدیر گروه علوم انسانی اسلامی پژوهشکده مصباح الهدی در گفت‌وگو با ایسنا به مناسبت عید مبعث، ‌اظهار کرد: با توجه به اغتشاشات اخیر که ما شاهد بی‌اخلاقی‌های بسیار زننده‌ای بودیم ضرورت دارد بخشی از اصول اساسی سیره اخلاقی پیامبر اکرم(ص) ناظر به مسائل اجتماعی را مورد بازخوانی قرار دهیم.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: طبق آیات متعددی در قرآن کریم به عنوان نمونه آیه ۴ سوره قلم «وَ اِنَّکَ لَعَلَی خُلُق عَظیم؛ و یقینا تو بر بلندای سجایای اخلاقی عظیمی قرار داری» یا آیه ۱۰۷ سوره انبیا «وَ ما أرْسَلنَاکَ إِلّا رَحمَته لِلعالَمِین؛ و تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم» بر اهمیت شخصیت پیامبر(ص) به عنوان الگو و به تعبیر دقیق‌تر شایسته‌ترین الگوی اخلاقی برای مومنان تأکید شده است و لذا باید این الگو را در ابعاد مختلف زندگی به ویژه عرصه اجتماعی نصب العین قرار دهیم.

عبودیت و بندگی

وی عبودیت را اولین اصل نظام اخلاقی پیامبر(ص) در حوزه مسائل اجتماعی دانست و گفت: در مکتب اسلام بحث عبادت و عبودیت جزیی است ناگسستنی از برنامه‌های تربیتی که برای انسان تعریف شده است و طبق تصریح آیه قرآن هدف از خلقت انسان همین عبودیت و بندگی است.

این پژوهشگر قرآن اظهار کرد: عبادت خداوند متعال یک امری است که بدون آن بشر به آن کمال خود نمی‌رسد و راهنما و الگویی که بتواند بشر را به کمال که همان عبودیت مطلوب است برساند قطعا انبیا و اولیای الهی هستند که سرآمد و انسان کامل وجود پیامبر اکرم(ص) است.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در روایات آمده است وقتی پیامبر اکرم(ص) به نماز می‌ایستاد، چهره مبارکش از خوف خدا برافروخته می‌شد و بدن مبارکش همچون جامه‌ای که در معرض باد است تکان می‌خورد.

وی یادآور شد: روایتی از امام علی(ع) نقل شده است که حضرت به مفیدالدین طوسی دستور دادند که مراقب رکوع و سجود خودت باش، زیرا رسول خدا از همه مردم نمازش کامل‌تر و در عین حال اعمالش در نماز از همه سبک‌تر و کمتر بود و لذا در این روایت هم امام علی(ع) به سیره پیامبر(ص) استناد می‌کنند.

حائری ادامه داد: در روایت دیگری از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمودند: خداوند نور چشم مرا در نماز قرار داده و آن را آنچنان محبوب من ساخته که غذا را برای گرسنه و آب را برای تشنه. گرسنه با خوردن غذا و تشنه با نوشیدن آب سیر و سیراب می‌شوند اما من از نماز سیر نمی‌شوم.

وی افزود: اگر عبودیت خدا در تمامی ساحت‌های زندگی انسان بروز و ظهور داشته باشد به دلیل اینکه انسان در تمامی شئون زندگی فردی و اجتماعی خود را در محضر خداوند می‌بیند ناخودآگاه انسان به سمت رعایت مسائل اخلاقی هدایت می‌شود.

علم و دانش

این پژوهشگر قرآن با اشاره به اینکه در رابطه با جایگاه و عظمت علم و عالم از دیدگاه پیامبر اکر(ص) روایت‌های بسیار زیادی داریم، ‌ گفت: نقل شده است مردی خدمت پیامبر(ص) رسید و عرض کرد: ای رسول‌خدا هرگاه تشییع جنازه‌ای با مجلس عالمی همزمان شود؛ کدامیک را دوست دارید حاضر شوید؟ فرمود: اگر به دنبال جنازه کسی باشد که او را تشییع و تدفین کند، حضور مجلس عالم از تشییع هزار جنازه و از عیادت هزار مریض و از عبادت کردن هزار شب و از هزار روز روزه گرفتن و از هزار درهم صدقه دادن به فقیران و از هزار حج غیر واجب و از حضور هزار جنگ در راه خدا با جان و مال با فضیلت‌تر است.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه دانش یکی از اصول مهم سیره اخلاقی پیامبر در بُعد مسائل اجتماعی است، اظهار کرد: رسول خدا(ص) فرمود: دو کس روز رستاخیز از همه مردم بیشتر حسرت می‌خوردند: یکی مردی که در دنیا برای طلب دانش فرصت داشته ولی به جستجوی آن برنخاسته است، یکی دیگر مردی که دانش به دیگری آموخته و شاگرد وی از آن بهره‌مند شده ولی او بی‌بهره است.

حائری یادآور شد: یکی از مسائل مهمی که مورد غفلت واقع شده این است که متصدیان دین و فرهنگ جامعه باید خودشان به لحاظ تربیتی و رفتاری در درجه بالایی باشند تا دیگر افراد هم تاثیر بپذیرند. ما نباید در حوزه‌های علمیه فقط به آموزش و دانش‌افزایی صرفا علوم فقاهتی بپردازیم بلکه باید به مباحث تهذیبی و اخلاقی هم اهتمام جدی داشته باشیم.

وی ادامه داد: واقعیت این است که اگر انسان دانش را در سیره رفتار فردی و اجتماعی خود کنار بگذارد و این را بپذیرد که نادانی عیب نیست نتیجه آن می‌شود چیزی که در اغتشاشات اخیر دیدیم که انسان به خودش جرات می‌دهد در عین نادانی عمل کند تا این که به دنبال راستی آزمایی باشد.

محبت و مهربانی

این استاد حوزه و دانشگاه گفت: خداوند متعال در آیه ۱۲۸ سوره توبه فرمود: «لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ؛ یقیناً پیامبری از جنس خودتان به سویتان آمد که به رنج و مشقت افتادنتان بر او دشوار است، اشتیاق شدیدی به [هدایتِ] شما دارد، و نسبت به مؤمنان رؤوف و مهربان است.»

وی خاطرنشان کرد: در عصر پیامبر اکرم(ص) افرادی که تحت تاثیر اخلاق اجتماعی حضرت به اسلام می‌گرویدند نسبت به افرادی که با معجزه و کرامت‌های خارق‌العاده جذب اسلام شدند بسیار بیشتر بوده و لذا سیره اخلاقی پیامبر(ص) در جامعه  پرنگ‌تر و تاثیرگذارتر بوده است.

تواضع و فروتنی

حائری با بیان اینکه تکبر داشتن امری مذموم در هندسه معارف اخلاقی در اسلام است، ادامه داد: در روایت از امام صادق(ع) نقل شده است که رسول خدا بر روی زمین می‌نشست و غذا می‌خورد و می‌فرمود: من بنده‌ای بیش نیستم و همان‌گونه که یک بنده غذا می‌خورد، غذا می‌خورم و مانند بندگان می‌نشینم.

وی اظهار کرد: اینکه رأس جامعه اسلامی در سطح بندگان آن جامعه رفتار کند و از خود فروتنی نشان دهد، مسئله‌ای نیست که به راحتی بتوان آن را نادیده گرفت و یکی از اصول مهم در سیره اخلاقی پیامبر(ص) است.

صداقت و راستی 

این استاد حوزه و دانشگاه اظهار کرد: پیامبر(ص) در روایتی در قباحت دروغگویی فرمودند: مومن هرگاه بدون داشتن عذر دروغی بگوید ۷۰ هزار ملک او را لعنت می‌کنند و بوی گندی از قلب اش بیرون می‌آید که تا به عرش می‌رسد و خداوند به سبب این دروغ گناه ۷۰ عمل زنا را برای او می‌نویسد.

وی گفت: متأسفانه برخی افراد با کمترین وجه استدلالی که در ذهن شان دارند به راحتی مطالب خلاف واقع را منتقل می‌کنند و به یکسری مطالب دروغ دامن می‌زنند، اینها باعث بهم خوردن تعادل و روابط اجتماعی می‌شود. وقتی یک جامعه‌ای متشکل از آحادی باشد که تعهدی به صداقت از خودشان نشان ندهند در تعاملات اجتماعی هم اختلالاتی به وجود می‌آید که اگر جلوی آن گرفته نشود این اختلالات منجر به ضرر و زیان می‌شود.

ساده زیستی و پرهیز از تجملات

حائری تصریح کرد: متاسفانه امروز در جامعه اسلامی با میل به تجملات و زندگی مرفه درگیر هستیم و لذا زمانی که ساده زیستی رعایت نشد بسیاری از روابط اجتماعی را دچار اشکال می‌کند؛ زندگانی پیامبر به گونه‌ای بود که سعی می‌کردند پایین‌تر از طبقه متوسط جامعه زندگی کنند و زیست اجتماعی خود را به عنوان حاکم اسلامی اینگونه رقم بزنند.

وی ادامه داد: عیسی بن قاسم می‌گوید که به امام صادق (علیه‌السّلام) عرضه داشتم، از پدرتان، چنین روایت شده است: «هیچ‌گاه پیامبر از نان گندم، سیر نشد. آیا این مطلب درست است؟» فرمود: «خیر؛ چرا که ایشان هرگز نان گندم نخورد و از نان جو هم شکم سیری نخورد»  

این پژوهشگر اظهار کرد: آنچه که در بازخوانی سیره پیامبر اهمیت دارد اصلی سازی آن‌ها در زندگی معاصر است؛ جامعه‌ای که می‌خواهد متخلق به اخلاق نبوی باشد می‌تواند این مصادیق را با زندگی امروز تطبیق دهد و از آن استفاد کند.

احسان و بخشش

این استاد حوزه و دانشگاه گفت: هفتمین اصل نظام اخلاقی پیامبر(ص) در حوزه مسائل اجتماعی احسان و کمک به دیگران است اصلی که امروز مورد نیاز جامعه ما است، اینکه فقط زندگی خودمان را نبینیم و به این سمت حرکت کنیم که اهل انفاق و کمک به دیگران باشیم.

وی اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) در روایتی فرمودند: «هر کس مومنی اطعام نماید تا او را سیر کند هیچ یک از خلق خدا نمی‌تواند ثواب او را بشمارند، نه ملک مقرب و نه پیغمبر مرسل، مگر خداوند» این نشان دهنده اهمیت بالای کمک به نیازمندان است.

حسن معاشرت

وی با بیان اینکه حسن معاشرت به این معنا است که اطرافیان فرد برای ارتباط گرفتن با او تمایل داشته باشند، ‌ گفت: سلمان فارسی نقل می‌کند روز بر پیامبر اکرم(ص) وارد شدم در حالی که ایشان بر پشتی تکیه زده بودند و وقتی نشستم حضرت پشتی خود را برای من قرار داد و فرمود هیچ مسلمانی نیست که بر برادر مسلمانش وارد شود و برای احترام تکیه گاهی برای او بیاورد جز اینکه خداوند از گناهش می‌گذرد.

حائری اظهار کرد: اگر افراد در سیره اجتماعی خود این هشت اصل را رعایت کنند می‌توان گفت روش زندگی اجتماعی ما رنگ و بوی نبوی گرفته و ما با رعایت این اصول ذره‌ای از اخلاق نبوی را در زندگی خودمان جاری و ساری کنیم.

انتهای پیام