به گزارش ایسنا، معرفی «نوری مالکی» از سوی گروه چارچوب هماهنگی شیعیان عراق به عنوان نخست‌وزیر آتی این کشور به پارلمان عراق، بیش از آنکه صرفاً یک تصمیم درون‌عراقی باشد، بازتابی از ادراک نخبگان شیعه عراق نسبت به شرایط بی‌ثبات و پرتنش نظام بین‌الملل و آینده نقش آمریکا در منطقه است. 

بازگشت دونالد ترامپ به قدرت و احیای گفتمان فشار، تهدید و سیاست‌های غیرقابل پیش‌بینی، بسیاری از بازیگران منطقه‌ای از جمله عراق را در وضعیت «احتیاط راهبردی» قرار داده است؛ وضعیتی که در آن، ترجیح به استفاده از چهره‌های باتجربه، شناخته‌شده و دارای کانال‌های ارتباطی فعال با بازیگران خارجی افزایش می‌یابد.

در سطح منطقه‌ای، عراق امروز در مقایسه با دهه گذشته، بازیگری منزوی یا صرفاً میدان رقابت دیگران نیست. بغداد طی سال‌های اخیر تلاش کرده است خود را به عنوان نقطه تلاقی و میانجی میان بازیگران متخاصم معرفی کند؛ از میزبانی گفت‌وگوهای ایران و عربستان گرفته تا تعمیق روابط اقتصادی با کشورهای عربی خلیج فارس. در چنین بستری، انتخاب مالکی را می‌توان تلاشی برای حفظ «ثبات حداقلی» و جلوگیری از شوک‌های سیاسی جدید دانست.

به نظر می‌رسد که برخلاف گذشته، بسیاری از پایتخت‌های عربی و حتی بخشی از محافل آمریکایی، نسبت به بازگشت مالکی نگاه کاملاً سلبی ندارند؛ چرا که اولویت فعلی آنها، پیش‌بینی‌پذیری رفتار دولت عراق و جلوگیری از فروغلتیدن این کشور به بحران امنیتی جدید است.

در بعد بین‌المللی، عراق در آستانه دوره‌ای قرار دارد که فشار آمریکا برای مهار نفوذ ایران ممکن است تشدید شود، اما همزمان، ظرفیت و تمایل واشنگتن برای ورود مستقیم به بحران‌های جدید محدودتر از گذشته است. این دوگانه، فضا را برای بازیگرانی مانند مالکی فراهم می‌کند که تجربه مدیریت همزمان فشارهای داخلی، مطالبات گروه‌های مسلح و چانه‌زنی با آمریکا را در کارنامه خود دارند. از این منظر، مالکی نه به عنوان چهره‌ای ایدئولوژیک، بلکه به عنوان «مدیر بحران» برای دوره‌ای گذار دیده می‌شود؛ دوره‌ای که هدف اصلی آن، عبور کم‌هزینه عراق از تلاطم‌های احتمالی پیش‌رو است.

در همین چارچوب باید توجه داشت که موفقیت یا ناکامی مالکی، بیش از هر چیز به توان او در حفظ توازن میان سه سطح داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی وابسته است.

 اگر دولت آینده عراق بتواند همزمان رضایت نسبی بازیگران شیعی، مدیریت مخالفت جریان صدر، حفظ خطوط ارتباطی با آمریکا و ادامه روند تنش‌زدایی با جهان عرب را دنبال کند، انتخاب مالکی می‌تواند به یک راه‌حل موقت اما کارآمد تبدیل شود. در غیر این صورت، همان عواملی که امروز بازگشت او را ممکن ساخته‌اند، می‌توانند در آینده به منبع فشار و فرسایش دولتش بدل شوند.
 

شرایط حساس و مهم بین‌المللی امروز  به طور مستقیم بر عراق اثرگذار است

«سیدرضا قزوینی غرابی» کارشناس عراق و مسائل غرب آسیا در گفت‌وگو با ایسنا در پاسخ به این سوال که انتخاب نوری مالکی در نشست اخیر چارچوب هماهنگی شیعیان را باید ناشی از چه ضرورتی دانست؟ گفت: شرایط کنونی جهان و منطقه به دلیل سیاست های مداخله جویانه و تهدید کننده ترامپ، شرایطی حساس و مهم است. این اوضاع به طور مستقیم نیز بر عراق اثرگذار است.

وی افزود: ترامپ و مقامات آمریکایی در هفته‌های اخیر اظهاراتی تهدیدآمیز درباره عراق بیان کرده‌اند. موضوعی که برای عراقی‌ها نگران‌کننده است. به نظر می‌رسد مالکی و بخشی از چارچوب هماهنگی با درک شرایط بسیار حساس کنونی، به این نتیجه رسیده‌اند که در شرایط فعلی وجود یک شخصیت قدرتمند، دارای امکان گفت‌وگو و مذاکره، بدون وابستگی‌های سیاسی داخلی باید این مسئولیت را برعهده بگیرد.

این کارشناس مسائل عراق در پاسخ به این سوال که چه تغییراتی در معادلات داخلی شیعیان رخ داده که مالکی دوباره به گزینه محوری تبدیل شده است؟، اظهار کرد: مالکی در طول سال‌های پس از پایان دوره دوم نخست‌وزیری نیز همچنان موثرترین سیاستمدار عراق و حداقل شیعی و بازیگر نقش اولی بوده است. بنابراین در تمامی این سال‌ها به طور مستقیم در عرصه سیاسی نقش‌آفرینی کرده و از صحنه مطلقا دور نبوده است. در دوره‌های پیشین نیز وی تمایلاتی برای کسب دوره سوم نخست‌وزیری از خود بروز داده بود. لیکن در داخل و خارج از عراق برای تحقق این موضوع موانع جدی وجود داشته است. لیکن شرایط فعلی عراق به ویژه برای شیعیان، به نظر می‌رسد اغلب گروه‌های سیاسی شیعی را به این نتیجه رسانده است که وی می‌تواند گزینه ایده‌آل در شرایط فعلی باشد. البته به اعتقاد بنده این موضوع تنها مختص به شیعیان نیست. به نظر می‌رسد طرف‌های خارجی موثر و اصلی هم از این انتخاب ناراضی نیستند.
 

جریان صدر به احتمال بسیار زیاد، خود را به شدت منتقد عملکرد نخست‌وزیر و دولت نشان خواهد داد

قزوینی در پاسخ به این پرسش که این رای‌گیری چه پیامی برای جریان صدر و نیروهای منتقد مالکی دارد؟، خاطرنشان کرد: این موضوع موجب نگرانی شدید جریان صدر شده است. جریان صدر از سویی، انتخابات را تحریم کرد و البته با اعلان نتایج انتخابات که مورد انتظار صدری‌ها نبود غافلگیر شدند. ضربه دوم را نیز در اعلام نامزدی رسمی مالکی، توسط الاطار التنسیقی(چارچوب هماهنگی) متحمل شدند. آنها دشمن خونی مالکی هستند و ظاهرا هرگز تصور نمی‌کردند که انتخابات اخیر و نتایج آن و پیامدهایش این‌گونه از کار در بیاید. جریان صدر به احتمال بسیار زیاد، خود را در قامت یک اپوزیسیون بسیار قوی و به شدت منتقد عملکرد نخست‌وزیر و دولت نشان خواهد داد و به اعتقاد من شاهد چالش‌هایی جدی در این زمینه خواهیم بود که می‌تواند از چالش‌های مالکی در دوره نخست‌وزیری احتمالی‌اش باشد.

این کارشناس عراقی مسائل غرب آسیا در پاسخ به این سوال که انتخاب مالکی می‌تواند به انسجام بیشتر چارچوب هماهنگی منجر شود یا شکاف‌ها را عمیق‌تر می‌کند؟، خاطرنشان کرد: چارچوب هماهنگی نشان داده است که در سال‌های اخیر از یک انسجام قابل قبولی در اتخاذ تصمیمات برخوردار بوده است. با اینکه در کارزار انتخاباتی بلوک‌های تشکیل دهنده آن، جداگانه وارد انتخابات شدند، اما شاهد بودیم که چگونه، حتی اختلاف جدی ائتلاف سودانی با دولت قانون نتوانست مانع از فروپاشی این ائتلاف بشود و در نهایت به یک مخرج مشترک درباره انتخاب نخست‌وزیر انجامید ولو اینکه این انتخاب حاصل اجماع نبوده باشد. به اعتقادم در موضوع شکل‌بندی کابینه، مالکی می تواند با اعطای امتیازات به مخالفان انتخاب خود در درون چارچوب هماهنگی، تأثیر این مخالفت کنونی را ناچیز کند.
 

مالکی ۲۰۲۶ مالکی سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ نیست

قزوینی همچنین در پاسخ به این پرسش که وزن سیاسی مالکی در مقایسه با گذشته چقدر تغییر کرده است؟ افزود: مالکی ۲۰۲۶ مالکی سال های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ نیست. همانطور که عراق کنونی به رغم شرایط حساس کنونی بین‌المللی، عراق آن سال‌های داغ نیست. مالکی در طول این سال‌ها بر اندوخته‌ها و تجارب سیاسی خود افزوده است. کارکرد او به عنوان مرد قدرتمند در سایه در بیت شیعی و بازیگردانی و مهندسی‌اش محدود به این بیت نمانده و در میان سنی‌ها و کردها نیز اثرگذاری قابل توجه دارد.

وی ادامه داد: مالکی در طول این سال‌ها مناسبات قابل توجهی را با بازیگران مختلف عراقی بنا کرده است. وی برخلاف بسیاری از سیاستمداران عراق، دارای اصول و چارچوب‌های مشخص و منسجم است و ویژگی‌های شخصیتی‌اش که ناشی از عقبه  و وابستگی فکری او به جریان چارچوب‌دار حزب الدعوه است از او چهره‌ای خاص ترسیم می‌کند.

وی در همین ارتباط خاطرنشان کرد: تعریف‌ها و تمجیدهای زلمی خلیل زاد، سفیر سابق آمریکا در بغداد از مالکی پس از انتخاب او به نامزدی نخست‌وزیری نشان می‌دهد که چگونه وی توانسته است نگاه آمریکایی‌های منتقد به سیاست‌های پیشین او را هم به خود جلب کند. با این حال معتقدم که مالکی در یکی از سخت‌ترین و حساس‌ترین دوران‌های ممکن پس از سقوط صدام، بار نخست‌وزیری را برعهده گرفته است.

بعید می‌دانم که مالکی بخواهد سیاستی تقابلی یا چالشی با آمریکا اتخاذ کند

قزوینی همچنین در پاسخ به این سوال که آیا بازگشت مالکی می‌تواند معادلات عراق با آمریکا یا کشورهای عربی را تغییر دهد؟، تصریح کرد: بعید می‌دانم که مالکی بخواهد سیاستی تقابلی یا چالشی با آمریکا اتخاذ کند. این به سود عراق نیست. رهبران شیعی نیز می‌دانند که شرایط کنونی عراق به‌گونه‌ای نیست که ظرفیت تقابل مطلق با رفتارهای متهورانه و احمقانه ترامپ را داشته باشد. سیاست کلی مورد تبعیت در عراق عموما ایجاد توازن در سیاست خارجی بغداد در قبال دو محور اصلی و دو بازیگر کلیدی خارجی در عراق یعنی ایران و آمریکا بوده است. البته در برخی دوره‌ها کفه‌های این توازن به سود یکی از طرفین چربیده است. اما عموما چنین سیاستی به دلیل نگرانی بازیگران داخلی از تبعات سیاسی و امنیتی، مورد پسند بوده است. با این حال اصرار و تلاش ترامپ در حذف ایران از معادله، موضوعی چالش‌آمیز در دولت جدید خواهد بود. چراکه موضوع می‌تواند از طریق برخی گروه‌های مسلح به چالش کشیده شود و خب تبعاتی برای آمریکا به وجود خواهد آورد.

وی تصریح کرد: البته این تبعات طبیعتا برای آن طرف‌ها هم خواهد بود. به همین دلیل، به نظر می رسد مالکی نیز با درک همین شرایط  و وضعیت، به دنبال این باشد تا به گونه‌ای با اتخاذ برخی تصمیمات تدریجی به‌خصوص درباره موضوع حصر سلاح یا وضعیت گروه‌های مقاومت، آمریکایی‌ها را به نوعی رضایت نسبی وادار کند. درخصوص کشورهای عربی نیز باید گفت که شرایط کنونی عراق متفاوت با سال‌های دورتر است.
 

در حال حاضر جهان عرب و عراق سطح خوبی از مناسبات را با یکدیگر تجربه می‌کنند

قزوینی در این ارتباط افزود: در حال حاضر جهان عرب و عراق سطح خوبی از مناسبات را با یکدیگر تجربه می‌کنند. این فضا به باور بنده و در حال حاضر با آمدن یا رفتن یک رئیس دولت چندان تغییر نخواهد کرد. ممکن است در سطح مناسبات شاهد تفاوت‌هایی باشیم لیکن راهبرد حاکم بر جهان عرب نسبت به عراق در این سال‌ها به دلیل تلاش‌های بغداد تا حدود بسیار زیادی تغییر یافته است. در گذشته به دلیل نقش مخرب این کشورها به خصوص در ایجاد ناآرامی و حتی عدم پذیرش مشروعیت دولت در بغداد به دلیل شیعی بودن و مناسباتش با ایران، شاهد روابطی متشنج بودیم. لیکن این فضا عموما تغییر یافته است و به اعتقادم در صورتی که مالکی  مسیر نخست وزیرانی مانند عبادی، کاظمی و سودانی در خصوص تعمیق روابط با عرب ها را ادامه دهد، در این خصوص جای نگرانی وجود نداشته باشد.

این کارشناس مسائل غرب آسیا در پاسخ به این پرسش که شانس موفقیت او در مدیریت شرایط فعلی عراق چقدر است؟، خاطرنشان کرد: این پرسش را با توجه به شخصیت و ویژگی‌های قابل توجه مالکی، در کنار شرایط بغرنج و پرتنش منطقه‌ای و بین‌المللی و به خصوص سیاست‌های مداخله جویانه ترامپ، نمی توان به راحتی پاسخ داد. به خصوص آنکه شما نیز از کلمه شانس موفقیت استفاده کردید. واقعا باید به انتظار نشست و دید که در صورت عبور مالکی از رأی اعتماد پارلمان، چگونه خواهد توانست با حجم انبوه چالش‌های موجود و پیش رو دست و پنجه نرم کند.

انتهای پیام