به گزارش ایسنا، محققان پزشکی کشف کردهاند که سماگلوتاید(Semaglutide) میتواند آسیب بافتی ناتوانکننده ناشی از آرتروز را که شایعترین نوع آرتریت در جهان است، معکوس کند.
ماده موثر داروهای مشهور اوزمپیک(Ozempic) و وگووی(Wegovy) بیشتر به خاطر درمان «دیابت نوع ۲» و کمک به افراد برای کاهش وزن شناخته شده است، اما این مطالعه جدید نشان داد که به نظر میرسد «سماگلوتاید» از طریق مکانیسمی که مربوط به کاهش فشار از طریق کاهش وزن نیست، از مفاصل در موشها محافظت میکند.
در عوض، این دارو متابولیسم سلولهایی را که غضروف سالم را سنتز و حفظ میکنند، دوباره برنامهریزی میکند و به آنها اجازه میدهد انرژی بیشتری تولید کنند.
این تیم از چین و ایالات متحده در مقاله منتشر شده خود مینویسند: این کار نه تنها اثر بالقوه سماگلوتاید را به عنوان یک داروی موثر برای درمان آرتروز متابولیک برجسته میکند، بلکه یک مکانیسم ترمیم مستقل از کاهش وزن را نیز آشکار میکند.
محققان علاوه بر آزمایشها روی موش، یک آزمایش تصادفی انسانی نیز برای ارزیابی اثرات سماگلوتاید بر درد، تحرک و تخریب بافت در افراد مبتلا به آرتروز و چاقی انجام دادند.
چاقی، اختلالات متابولیکی مانند دیابت و التهاب از عوامل اصلی پیشرفت آرتروز هستند. این شرایط میتوانند تقریباً بر هر بافتی در بدن از جمله استخوان، غضروف و سینوویوم (غشای روانکنندهای که سطوح داخلی مفاصل را میپوشاند) تأثیر بگذارند.
داروهای مبتنی بر سماگلوتاید مانند اوزمپیک و خانوادهاش با تقلید از «پپتید 1 شبه گلوکاگون»(GLP-1) که یک هورمون طبیعی است که ترشح انسولین را برای مدیریت سطح قند خون تحریک میکند، عمل میکنند. این هورمون همچنین به مغز میگوید که زمان صرف غذا به پایان رسیده است و اثر سرکوبکننده اشتها را تسهیل میکند.
بنابراین واضح به نظر میرسد که کاهش وزن با کاهش نیروهای تحمل بار روی مفاصل، آرتروز را تسکین میدهد، اما همیشه اینطور نیست. درمانهای موجود آرتروز عموماً تسکیندهنده هستند. بنابراین اگرچه ممکن است علائم را کاهش دهند، اما علت اصلی را برطرف نمیکنند.
اکنون به نظر میرسد سماگلوتاید در سطح بنیادی بر سلامت مفاصل تأثیر میگذارد. درمان با سماگلوتاید در موشها و انسانهای مبتلا به چاقی و آرتروز، درد را کاهش داده و از تخریب غضروف جلوگیری میکند. موشها همچنین خارهای استخوانی کمتر و ضایعات شدیدتری در غشای مفاصل خود داشتند.
هنگامی که محققان غضروف موشهای درمانشده و درماننشده را مقایسه کردند، تغییراتی در بیان تقریباً ۸۳۰۰ پروتئین مشاهده کردند.
آنها یک گروه کنترل را نیز در نظر گرفتند. یک گروه که به همان میزان موشهای درمانشده با سماگلوتاید غذا میخوردند. حتی با تغییرات وزن قابل مقایسه، گروه کنترل همان محافظت غضروفی را دریافت نکرد که نشاندهنده تأثیر مستقل از کاهش وزن بر خود مفصل است.
با این حال به نظر میرسد مهمترین مسیر بیولوژیکی که توسط سماگلوتاید تغییر میکند، «محور GLP-1R-AMPK-PFKFB3» است که آبشاری از ترکیبات است که بر نحوه تولید انرژی توسط سلولهای مختلف تأثیر میگذارد.
سماگلوتاید با شروع این آبشار آنزیمی، فرآیندهای متابولیکی مورد استفاده توسط کندروسیتها (سلولهای موجود در غضروف سالم) را تغییر میدهد و آنها را کارآمدتر کرده و به آنها اجازه میدهد زنده بمانند.
همانطور که محققان نشان دادند، فرآیندی به نام گلیکولیز(glycolysis)، بیشتر انرژی مورد نیاز کندروسیتها را در موشهای مبتلا به آرتروز تولید میکند.
گلیکولیز به اکسیژن نیاز ندارد، بنابراین در طول ورزشهای پرفشار و استرسزا مانند دویدن صبحگاهی به سرعت انرژی را تأمین میکند. با این حال، گلیکولیز به دلیل کمبود اکسیژن، تنها دو مولکول خالص ATP (تأمینکننده انرژی) به ازای هر مولکول گلوکز تولید میکند.
پس از درمان با سماگلوتاید، فرآیندی به نام فسفوریلاسیون اکسیداتیو(OXPHOS) به مسیر متابولیکی ترجیحی برای کندروسیتها تبدیل شد. برخلاف گلیکولیز، OXPHOS از اکسیژن استفاده میکند و ATP بسیار بیشتری تا ۳۶ مولکول به ازای هر مولکول گلوکز تولید میکند.
برای بررسی اینکه آیا این یافتهها میتواند در انسان نیز صادق باشد، محققان 20 فرد 50 تا 75 ساله مبتلا به چاقی و آرتروز را انتخاب کردند و به طور تصادفی آنها را به دو گروه تقسیم کردند. یک گروه، هیالورونات سدیم(HA)، یک نوع روانکننده مفاصل و به ویژه مؤثر اسید هیالورونیک دریافت کردند و گروه دیگر، هم HA و هم سماگلوتاید دریافت کردند.
در پایان دوره درمان 24 هفتهای، گروهی که HA به اضافه سماگلوتاید مصرف کرده بودند، نمرات درد آرتروز پایینتر و بهبود قابل توجهی در عملکرد زانو را تجربه کردند. همچنین تجزیه و تحلیل MRI، غضروف ضخیمتر و رشد غضروف جدید در نواحی داخلی مفصل را نشان داد که وزن را تحمل میکنند و ضربه ناشی از حرکات روزانه را جذب میکنند.
یافتههای این مطالعه میتواند بر نتایج مراقبتهای بهداشتی جهانی تأثیر بگذارد. آرتروز حدود 600 میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد و پیشبینی میشود تا سال 2050 یک میلیارد نفر را مبتلا کند. همچنین در بین جمعیتهای جوانتر و فعال در حال افزایش است و منجر به دههها درد و ناتوانی میشود.
این پژوهش به شواهد رو به رشدی میافزاید که داروهای GLP-1 ممکن است مزایایی فراتر از کاهش وزن داشته باشند و جستجو برای درمانهای جدید آرتروز که متابولیسم داخل مفصل را هدف قرار میدهند، تشدید میکند.
همچنین باید انتظارات را کنترل کنیم. مطالعات روی موشها همیشه به نتایج بلندمدت انسانی منجر نمیشوند و استفاده از سماگلوتاید نیز عوارض جانبی و نگرانیهای نه چندان امیدوارکننده خود را دارد.
محققان در پایان میگویند: اثرات محافظتی سماگلوتاید بر مفصل زانوی انسان باید با احتیاط تفسیر شود و نیاز به اعتبارسنجی بیشتر توسط آزمایشهای بالینی دارد.
این پژوهش در مجله Cell Metabolism منتشر شده است.
انتهای پیام
