به گزارش ایسنا، بقعه امامزادگان حلیمه و حکیمه خاتون در شهرکرد، نهتنها یک مکان مذهبی، بلکه پناهگاهی برای برگزاری سنتها و آیینهای کهن است. یکی از شاخصترین این سنتها، آیین چراغبران است که هر سال عصر آخرین روز سال اجرا میشود. پیشینه این آیین به پیش از اسلام بازمیگردد، زمانی که نور و آتش در فرهنگ ایرانیان، نشانهای از پاکی، هدایت و تجلی حضرت حق بود. پس از ورود اسلام نیز این باور با آموزههای دینی پیوند خورد و جایگاهی ویژه پیدا کرد. در قرآن، در آیهای معروف، خداوند بهعنوان «نور آسمانها و زمین» معرفی شده و در دعاهای مهم اسلامی نیز واژه نور بارها تکرار شده است. این پیوند تاریخی و اعتقادی، باعث شده آیین چراغبران نهتنها حفظ شود، بلکه معنایی تازه پیدا کند؛ ترکیبی از ملیت و مذهب که در آستانه سال نو، روح تازهای به شهر میدهد.
در این مراسم، مردم با شوق و احترام به بقعه امامزادگان میروند و چراغی نفتی یا فانوس را از شعلهای که توسط یکی از سادات جلیلالقدر برافروخته شده، روشن میکنند. این چراغ که «مرکبی» نامیده میشود، با احتیاط به خانه برده میشود تا در سفره هفتسین جای گیرد. سادات چراغ خانه خود را شخصاً روشن میکنند، اما برای دیگران، روشن شدن چراغ توسط یک سید معنایی خاص دارد. این رسم کهن، بازتابدهنده باور دیرینه مردم به تقدس نور است و نشان میدهد چگونه یک سنت باستانی میتواند در قالب یک آیین مذهبی بازآفرینی شود.
فرانک کبیری، عضو هیأت علمی گروه صنایع دستی دانشکده هنر و علوم انسانی دانشگاه شهرکرد، در پژوهشی به بررسی جایگاه نور در آیینهای نوروزی با تمرکز بر مراسم چراغبران پرداخته است. او با رویکردی توصیفی و تحلیلی و استفاده از دادههای کتابخانهای و مشاهدات میدانی، ابعاد تاریخی، فرهنگی و مذهبی این آیین را واکاوی کرده است.
روش کار این پژوهش بر دو محور اصلی استوار بوده است: نخست، بررسی متون و منابع تاریخی برای شناخت پیشینه آیین و جایگاه نور در فرهنگ ایران و اسلام؛ دوم، مشاهده مستقیم مراسم و گفتوگو با برگزارکنندگان و شرکتکنندگان، برای درک دقیقتر از معنای این آیین در زندگی امروز مردم شهرکرد. این ترکیب روشها، امکان تحلیل همزمان ابعاد مادی و معنوی مراسم را فراهم کرده است.
نتایج نشان میدهند که آیین چراغبران، پیوندی ناگسستنی میان سنتهای پیش از اسلام و آموزههای اسلامی ایجاد کرده است. نور و روشنایی که در ایران باستان نشانهای از تقدس و پاکی بود، در اسلام نیز بهعنوان نمادی از هدایت و حضور خداوند مورد احترام قرار گرفته و در این مراسم، این دو معنا بهزیبایی در هم تنیدهاند.
همچنین مشخص شد که انعطافپذیری فرهنگ اسلامی و هوشمندی ایرانیان در تلفیق سنتهای ملی و مذهبی، سبب شده این آیین با گذر قرنها همچنان زنده و پرشور باقی بماند. مردم با روشن کردن چراغ از شعله امامزاده، بهنوعی ارتباط معنوی با اهل بیت و معبود حقیقی خود برقرار میکنند و سال نو را با این پیوند معنوی آغاز میکنند.
از منظر فرهنگی، این یافتهها اهمیت فراوانی دارند. آیین چراغبران نمونهای است از اینکه چگونه یک سنت میتواند هم اصالت تاریخی خود را حفظ کند و هم با ارزشهای دینی سازگار شود. شباهتها و تفاوتهای این مراسم با جشنهای باستانی مانند آذرگان و چهارشنبهسوری نیز نشان میدهد که مفهوم نور و آتش در فرهنگ ایرانی، در طول تاریخ معانی متعددی یافته، اما جوهره معنوی خود را از دست نداده است.
نشریه «فرهنگ و ادبیات عامه» وابسته به دانشگاه تربیت مدرس، نتایج این پژوهش را منتشر کرده است. انتشار این مقاله در یک نشریه علمی معتبر، به مستندسازی و ثبت این میراث فرهنگی کمک میکند و میتواند زمینهساز توجه بیشتر به آیینهای بومی و نقش آنها در هویت فرهنگی کشور باشد.
انتهای پیام
