محمد پهلوان در گفتوگو با ایسنا درباره چالشهای موجود در اجرای قوانین و مقررات حفاظتی از بناهای تاریخی در ایران اظهار کرد: کشور ما دارای آثار و بناهای تاریخی بسیار گستردهای است و طبق آخرین آمارهای اعلامشده از سوی وزارت میراث فرهنگی، بیش از یک میلیون اثر و بنای تاریخی در سطح کشور وجود دارد که در استانهای مختلف پراکندهاند و هر استان نیز شرایط و آمار خاص خود را دارد.
وی ادامه داد: در این میان، آنچه اهمیت اساسی دارد موضوع حفاظت، نگهداری، مرمت، احیا و در برخی موارد باززندهسازی و تغییر کاربری این آثار است. بدیهی است که این فرآیندها باید صرفاً توسط کارشناسان متخصص و بر اساس اصول فنی و علمی انجام شود. در همین راستا، در طول سال، آثار تاریخی شناسایی و اولویتبندی میشوند و براساس میزان آسیبدیدگی، برخی نیازمند مرمت اضطراری و برخی نیازمند احیا و بازسازی هستند.
این کارشناس میراث فرهنگی با بیان اینکه تمامی این اقدامات وابسته به تأمین اعتبارات مالی است و در صورت نبود منابع کافی، روند مرمت و احیای آثار با چالش جدی مواجه میشود، افزود: از اینرو یکی از مهمترین راهکارها، بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی در کنار دولت است؛ بهویژه در شرایطی که امکان تأمین کامل اعتبارات دولتی وجود ندارد. البته نکته مهم این است که هرگونه واگذاری یا مشارکت باید با حفظ هویت تاریخی اثر و با تعریف کاربریهای مرتبط و متناسب صورت گیرد.
پهلوان در ادامه گفت: در همین زمینه میتوان به نمونههایی در استان خراسان رضوی اشاره کرد؛ از جمله رباط فخر داوود نیشابور که با نظارت کارشناسان میراث فرهنگی و مشارکت بخش خصوصی احیا شده و به مجموعهای با کاربری گردشگری و اقامتی تبدیل گردیده است. همچنین مجموعههایی مانند خانه داروغه در مشهد نیز با همکاری شهرداری و سایر نهادهای مرتبط احیا شده و امروز بهعنوان فضاهای فرهنگی و گردشگری مورد استفاده قرار میگیرند.
وی، وظیفه اصلی اداره کل میراث فرهنگی ثبت، حفاظت و صیانت از آثار تاریخی دانست و بیان کرد: اما در کنار آن تلاش میشود با جلب مشارکت عمومی و بخشهای مختلف، روند احیا و نگهداری این آثار تقویت شود. با این حال، مهمترین عامل در این حوزه، ارتقای فرهنگ عمومی نسبت به اهمیت میراث تاریخی است.
این کارشناس میراث فرهنگی با تاکید بر اینکه بخش قابل توجهی از آسیبها به آثار تاریخی ناشی از ناآگاهی عمومی است، افزود: بهگونهای که برخی افراد بدون شناخت از ارزش یک بنای تاریخی، به آن آسیب وارد میکنند، در حالی که این آثار بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی جامعه محسوب میشوند و باید همانگونه که انسان از اسناد هویتی خود محافظت میکند، از میراث تاریخی نیز صیانت شود. از اینرو علاوه بر مرمت و احیا، معرفی و انتقال این میراث به نسلهای آینده نیز ضرورتی انکارناپذیر است.
جایگاه رفیع ایران در میراث جهانی یونسکو از نگاه تنوع آثار تاریخی
پهلوان درباره جایگاه ایران در میان کشورهای دارای میراث تاریخی از منظر حفاظت گفت: ایران از نظر تنوع و گستردگی آثار تاریخی در جایگاه بسیار رفیعی قرار دارد. اگرچه رتبهبندیهای عددی در این زمینه مطرح میشود، اما مهمتر از رتبه، ظرفیت عظیم تاریخی و فرهنگی کشور است. ایران دارای آثار متعدد ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو است که شامل کاروانسراها، باغهای ایرانی و سایر مجموعههای تاریخی میشود. این آثار بهصورت پروندههای مستقل یا چندگانه ثبت شدهاند و نشاندهنده تنوع بینظیر میراث فرهنگی ایران در دورههای مختلف تاریخی، اعم از پیش از اسلام و دوران اسلامی هستند.
وی ادامه داد: در هر دوره تاریخی، ویژگیهای معماری و هنری خاصی شکل گرفته است؛ برای مثال در دوره سلجوقی آجرکاری و در دوره تیموری کاشیکاری به اوج خود رسیده است. این آثار هم در حوزه میراث مادی و هم در حوزه میراث معنوی دارای ارزش جهانی هستند و بسیاری از آنها در سطح بینالمللی به ثبت رسیدهاند. ایران بهطور مستمر در حال افزودن آثار جدید به فهرست جهانی است و این موضوع نشاندهنده جایگاه ویژه کشور در عرصه میراث فرهنگی جهانی است. همچنین بسیاری از این آثار بهویژه در حوزه گردشگری فرهنگی و مذهبی، مقصد گردشگران داخلی و خارجی قرار دارند.
حفاظت از آثار تاریخی نیازمند ارتقای آگاهی عمومی است
این کارشناس میراث فرهنگی در پاسخ به نقش مردم در حفظ بناهای تاریخی و چگونگی تقویت فرهنگ حفاظت از میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: مهمترین عامل در این زمینه، آگاهی و شناخت عمومی است. بخش قابل توجهی از آسیبها ناشی از ناآگاهی است و همین موضوع موجب تخریبهای ناخواسته میشود. در حالی که هر بخش از یک بنای تاریخی، بخشی از هویت و تاریخ یک ملت است.
پهلوان افزود: رسانهها، نظام آموزشی، دانشگاهها و نهادهای فرهنگی در این زمینه نقش بسیار مهمی دارند و آموزش میراث فرهنگی باید از سنین پایین آغاز شود. حتی آموزش در بستر فضاهای تاریخی میتواند درک عمیقتری از ارزش این آثار ایجاد کند. افزایش آگاهی عمومی علاوه بر حفاظت از آثار، میتواند به رونق گردشگری نیز کمک کند؛ بهگونهای که یک بنای تاریخی در صورت معرفی صحیح میتواند به محور توسعه گردشگری یک منطقه تبدیل شود و در کنار آن موجب رونق بومگردی، صنایعدستی و اقتصاد محلی گردد.
وی تصریح کرد: بنابراین حفاظت از میراث فرهنگی صرفاً یک وظیفه اداری نیست، بلکه یک مسئولیت اجتماعی و همگانی است. این آثار متعلق به همه مردم و نسلهای آینده هستند و صیانت از آنها نیازمند مشارکت عمومی، ارتقای آگاهی و همکاری همهجانبه است.
انتهای پیام
