این روزها، واژه «تاب‌آوری» بیش از هر زمان دیگری بر سر زبان‌ها افتاده است. از فضای مجازی گرفته تا گفت‌وگوهای روزمره، بسیاری از مردم از فشارهای روانی ناشی از بحران‌های پی‌درپی اقتصادی، اجتماعی، بلایای طبیعی و حتی دغدغه‌های سیاسی و جنگ سخن می‌گویند. حس درماندگی در برابر اتفاقاتی که کنترلی بر آنها نداریم، نگرانی از آینده، و فرسودگی ذهنی به دغدغه‌ای همگانی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، این پرسش برای بسیاری پیش می‌آید که چطور می‌توان بدون از هم پاشیدن، از طوفان‌های زندگی سالم بیرون آمد؟ و آیا آرامش در بحران یک استعداد ذاتی است یا قابل یادگیری؟

این دغدغه روزافزون عمومی درباره حفظ سلامت روان در شرایط سخت، دست‌اندرکاران حوزه سلامت را بر آن داشت تا نگاهی کاربردی‌تر به مفهوم «تاب‌آوری» داشته باشند.

از آنجا که بسیاری هنوز تصور می‌کنند تاب‌آوری به معنای تحمل انفعالی و نادیده گرفتن احساسات است، نیاز به شفاف‌سازی و ارائه راهکارهای عملی بیش از پیش احساس می‌شد. به همین دلیل، با دکتر فاطمه صالحی، مشاور و روانشناس بالینی و مدرس گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، به گفت‌وگو نشستیم تا ابعاد این مهارت یادگرفتنی را واکاوی کنیم و یادآور شویم که قدم اول برای آرامش در بحران، پذیرش واقعیت است، نه جنگ با آن.

مشاور و روانشناس بالینی و مدرس گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور،در گفت‌وگو با ایسنا، تاب‌آوری را توانایی بازگشت به حالت اولیه و حفظ سلامت روان پس از تجربه سختی‌ها تعریف کرد و گفت: این مهارت برخلاف تصور رایج، به معنای تحملِ منفعلانه نیست، بلکه بهره‌گیری فعال از ظرفیت‌ها در شرایط دشوار برای رشد شخصی است.

 صالحی با اشاره به مؤلفه‌های اصلی تاب‌آوری اظهار کرد: پذیرش واقعیت اولین گام در مواجهه با بحران است؛ به این معنا که فرد با خود نجنگد و انرژی خود را صرف انکار نکند. پذیرش نه به معنای تسلیم، بلکه به معنای شناسایی دقیق میدان بحران است و خود یک قدرت به شمار می‌رود.

وی مدیریت هیجانات را دومین محور اساسی برشمرد و گفت: در زمان بحران، اضطراب، ترس و خشم کاملاً طبیعی هستند. نباید احساسات را قضاوت کرد، بلکه باید با درک و پذیرش آنها، از تکنیک‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت برای آرام‌سازی بهره برد.

این روانشناس بالینی سومین اصل را تمرکز بر آنچه در کنترل فرد است دانست و افزود: بحران‌هایی مانند بلایای طبیعی، جنگ، مرگ عزیزان یا تصمیمات سیاسی خارج از حیطه اختیار ما هستند. بزرگترین اشتباه، صرف انرژی برای مسائل غیرقابل کنترل است؛ درحالی‌که باید روی کارهای کوچک اما مؤثر برای بهبود حال خود تمرکز کنیم.

صالحی حمایت شبکه اجتماعی را ستون دیگر تاب‌آوری خواند و تصریح کرد: هیچ کس در شرایط بحرانی نباید تنها بماند. ارتباط با دیگران، شنیده شدن و کمک گرفتن از دیگران، به دلیل ماهیت اجتماعی انسان‌ها، از ارکان اصلی تاب‌آوری است.

وی معنابخشی به تجربه را دشوارترین اما قدرتمندترین بخش تاب‌آوری توصیف کرد و گفت: افراد تاب‌آور تلاش می‌کنند از دل رنج معنا پیدا کنند؛ خواه یادگیری یک درس جدید، خواه کمک به دیگران یا کشف توانمندی‌های درونی‌ای که پیش از این از آنها بی‌خبر بودند. بسیاری از ما در شرایط سخت متوجه ظرفیت‌های شکوفا شده‌ای می‌شویم که پیشتر وجود نداشتند.

این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: تاب‌آوری یک ویژگی ثابت نیست، بلکه مهارتی قابل یادگیری است؛ مانند عضله‌ای که با تمرین و تجربه قوی‌تر می‌شود. افراد بهتر است پیش از مواجهه با بحران، اطلاعات خود را در این زمینه افزایش دهند، چراکه بحران زمانی رخ می‌دهد که آمادگی و امکانات ما از شرایط کمتر است و آن زمان است که دست در دست هم برای رشد یکدیگر تلاش می‌کنیم.

انتهای پیام