جواد سخدری ۲۱ اردیبهشت، در نشست هماندیشی پژوهشگران و فعالان زیست بوم فناوری و نوآوری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با مدیران انجمن تحقیق و توسعه استان که در سازمان مرکزی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی برگزار شد، اظهار کرد: در حوزه توسعه با دو زیستبوم مواجه هستیم؛ یکی زیستبوم کارآفرینی و دیگری زیستبوم نوآوری. در زیستبوم کارآفرینی بیشتر بخش خصوصی، صنعت و کارآفرینان درگیر هستند، اما در زیست بوم نوآوری دانشگاهها و مراکز علمی نقش پررنگتری دارند.
وی با اشاره به اینکه این دو زیستبوم نمیتوانند ارتباط مؤثری با یکدیگر برقرار کنند، اضافه کرد: همین موضوع باعث شده مباحث توسعه در کشور ما با مشکل مواجه شود. به همین سبب همکاری دست اندر کاران تحقیق و توسعه استان با نهاد جهاد دانشگاهی میتواند به فرایند تحقیق و توسعه کمک کند.
سخدری ادامه داد: کارگروهی که اکنون در حال شکلگیری است میتواند یک نهادسازی جدید ایجاد کند؛ نهادی که رویکرد مشارکتی بین صنعت و کارآفرینان از یک سو و دانشگاهها و مراکز علمی از سوی دیگر، است.
این کارشناس حوزه کارآفرینی گفت: در این میان جهاد دانشگاهی میتواند شبکه علمی و دانشگاهی را هماهنگ کند و انجمن تحقیق و توسعه نیز میتواند شبکه کارآفرینان و صنایع را فعال کند. نهادهایی مثل اتاق بازرگانی، انجمن مدیران صنایع و خانه صنعت و معدن نیز بیشتر در حوزه زیرساختهای سیاسی و اداری و مسائل حکمرانی فعالیت دارند؛ یعنی موضوعاتی مانند مالیات، مجوزها، قوانین و زیرساختها را پیگیری میکنند. اما نهادی که تمرکز ویژهای روی تحقیق و توسعه و نوآوری داشته باشد کمتر وجود دارد.
سخدری افزود: به همین دلیل به نظر میرسد انجمن تحقیق و توسعه میتواند این نقش را ایفا کند و جهاد دانشگاهی نیز به عنوان یک نهاد عمومی و خودگردان که نگاه کاربردی به تحقیق و توسعه دارد میتواند در این مسیر شریک شود. در واقع در این هماندیشی به دنبال تحقیق و توسعهای هستیم که کاربردی باشد.
معاون آموزشی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی تاکید کرد: اگر بتوان یک حکمرانی مبتنی بر زیست بوم مشارکتی و جامع با رهبری توزیعشده بین این نهادها ایجاد کرد، کاری که اکنون آغاز کردهایم قابل پیشبرد خواهد بود.
ضرورت جبران عقب ماندگی تحقیق و توسعه در کشور
سخدری با بیان اینکه در دنیا ۶ نسل از تحقیق و توسعه مطرح شده است، اضافه کرد: در نسل اول سازمانها صرفاً بخشی را برای تحقیق و توسعه ایجاد میکنند و درصدی از منابع خود را به آن اختصاص میدهند. در نسل دوم بازار و نیاز مشتری بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. در نسل سوم تعامل میان عرضه فناوری و تقاضای فناوری شکل میگیرد.
وی ادامه داد: نسل چهارم روی نیازهای پنهان بازار کار کرده است، نسل پنجم روی شبکههای فناوری و از حدود سال ۲۰۱۰ به بعد نسل ششم شکل گرفت که بر روی زیست بوم نوآوری و فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، چاپ سهبعدی و بلاکچین محور تمرکز کرده است. برداشت ما این است که تحقیق و توسعه در کشور ما هنوز در نسل دوم و در برخی صنایع در نسل سوم قرار دارد.
سخدری با یادآور شدن اینکه در حال حاضر بیشتر در نسل سوم تحقیق و توسعه قرار داریم، اظهار کرد: یکی از مهمترین کارهایی که باید انجام دهیم حرکت بین این نسلها است؛ زیرا بسیاری از صنایع ما به دلیل عقبماندگی در پارادایم تحقیق و توسعه از رقابتهای جهانی باز میمانند.
معاون آموزشی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با بیان اینکه کشور ایران با توجه به شرایط ژئوپلیتیکی(جغرافیای سیاسی)، ممکن است همواره در معرض تهدید باشد، خاطرنشان کرد: تحقیق و توسعه در چنین محیطی باید الگوی خاص خود را داشته باشد. در این شرایط نسل اول و سوم تحقیق و توسعه کارایی بالایی دارند و نسل چهارم و پنجم کارایی متوسط پیدا میکنند.
وی با تاکید بر اینکه موضوع اصلی ما شکلدهی به اکوسیستم نوآوری است، گفت: این شکلدهی باید شامل شبکهای از بازیگران، نهادها، قوانین و منابع باشد که بتوانند ایدههای نوآورانه را به محصول، خدمت، شرکت و شغل تبدیل کنند.
استفاده از ظرفیتهای مغفول منطقهای برای خروج از بحران
در ادامه محسن محمدیان، رئیس انجمن تحقیق توسعه استان خراسان رضوی با اشاره به الگوی مناسب توسعه برای تابآوری کسبوکارها در شرایط جنگ و پسا جنگ با تکیه بر زیستبوم منطقهای، اظهار کرد: امروزه بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که نسخههای وارداتی در مسائل اقتصادی ما کارآمد نیستند. هر منطقه ظرفیتها، محدودیتها، مزیتها و سرمایه انسانی خاص خود را دارد. بنابراین اگر میخواهیم کسبوکارها در بحرانها دوام بیاورند و در دوران پسابحران رشد داشته باشند، باید بر زیستبوم منطقهای تکیه کنیم.
وی با بیان اینکه استان خراسان رضوی دارای مزیتهای بسیار مهمی است، افزود: موقعیت ممتاز در کریدور تجارت با آسیای میانه، افغانستان و پاکستان، ظرفیت عظیم صنعتی و معدنی، توانمندی دانشگاهها و پژوهشگاههای فناور، بازار بزرگ خدمات و گردشگری سلامت و همچنین فرهنگ دیرینه کار، تجارت و میزبانی که در این منطقه وجود دارد، از مزیتهای مهم این استان است.
محمدیان با طرح این پرسش که چقدر توانستهایم از این سرمایه منطقهای استفاده کنیم و چند درصد از این مباحث را از حالت تئوریک خارج کرده و به مسائل واقعی صنعت پرداختهایم، تصریح کرد: برنامه انجمن تحقیق و توسعه در این زمینه چند محور اساسی دارد: نخست، بومیسازی فناوری و مواد اولیه و تکمیل زنجیره ارزش و تأمین؛ بهویژه در صنایعی که در منطقه مزیت داریم و دوم، توسعه بازارهای منطقهای و صادراتی و طراحی محصولات متناسب با بازارهای همسایه.
رئیس انجمن تحقیق توسعه استان خراسان رضوی، با اشاره به اینکه یکی از اتفاقات مهم که در یکی دو سال اخیر رخ داد و در شرایط جنگ نیز کمک بزرگی به کشور کرد، موضوع دیپلماسی اقتصادی بود، افزود: با حمایت استاندار و همراهی فعالان اقتصادی، همایشهایی برگزار شد و از همه مهمتر سفرهایی به کشورهای همسایه مانند پاکستان، افغانستان و کشورهای آسیای میانه انجام گرفت.
رشد ۶ درصدی صادرات استان علیرغم رشد منفی صادرات کشور
وی ادامه داد: نکته جالب آن است که در این دو سال صادرات کل کشور روندی منفی داشت، درحالی که صادرات استان خراسان نزدیک به ۶ درصد رشد داشت؛ آن هم عمدتاً به دلیل همین دیپلماسی اقتصادی که شکل گرفت.
محمدیان از دیگر محورهای مورد توجه را ارتقای بهرهوری صنایع موجود بیان کرد و گفت: بهبود مصرف انرژی، کاهش ضایعات، افزایش کیفیت و ارتقای رقابتپذیری از دیگر محورهای قابل توجه هستند. همچنین باید به خلق کسبوکارهای نوآورانه جدید در بخش خصوصی توجه کنیم، بهویژه در حوزههایی مانند سلامت، کشاورزی هوشمند، صنایع خلاق و اقتصاد دیجیتال.
فعالیتهای جزیرهای دانشگاهها و صنایع
وی در توضیح اینکه چرا جهاد دانشگاهی باید در کنار صنعت قرار بگیرد، گفت: جهاد دانشگاهی حلقه اتصال علم و عمل است. بخش زیادی از مباحث دانشگاهی در سطح اقتصاد کلان مطرح میشود، در حالی که اقتصاد استان خراسان عمدتاً مبتنی بر صنایع پاییندستی است. بنابراین انتظار ما این است که جهاد دانشگاهی بیشتر در صنایع پاییندستی رسوخ کند.
رئیس انجمن تحقیق توسعه استان خراسان رضوی با بیان اینکه نیاز صنعت باید به پروژههای تحقیقاتی تبدیل شود، اظهار کرد: ایدههای دانشگاه باید به محصول تبدیل شده و به شرکتهای دانشبنیان معرفی شود. آموزشهای مهارتی باید برای مدیران و کارکنان ارائه شده، فناوریها تجاریسازی شوند و از همه مهمتر اعتماد بین صنعت و دانشگاه تقویت شود.
وی با اشاره به اینکه در این زمینه خسارتهای زیادی دیدهایم، افزود: در کشور ما صنعت و دانشگاه اغلب بهصورت جزیرهای فعالیت میکنند. بنابراین از جهاد دانشگاهی انتظار داریم که بهعنوان یک پل ارتباطی میان صنعت و دانشگاه ایفای نقش کند.
محمدیان با بیان اینکه نقش انجمن تحقیق و توسعه در این دوران میتواند محور همافزایی باشد، گفت: از جمله اقداماتی که میتواند انجام شود ایجاد بانک مسائل و چالشهای صنعتی، تشکیل کنسرسیومهای فناورانه، آموزش مدیران صنعتی برای مدیریت بحران و انتقال تجربه شرکتهای موفق است.
وی ادامه داد: امروزه واحدهای تحقیق و توسعه در صنایع در واقع ستاد فرماندهی و آیندهپژوهی بنگاههای اقتصادی محسوب میشوند. در استان ما حدود ۴۵۰ شرکت دارای واحد تحقیق و توسعه هستند و اگر بهطور میانگین برای هر واحد چهار تا پنج نیروی متخصص در نظر بگیریم، بیش از ۲۰۰۰ نیروی فعال در حوزه تحقیق و توسعه در استان داریم که اگر بتوانیم این ظرفیت را با دانشگاهها پیوند دهیم، اتفاقات مثبتی رقم خواهد خورد.
وی با تأکید بر ضرورت کاربردی بودن پایاننامهها و رسالههای دانشجویان تصریح کرد: برای مثال بنده در زمان تحصیل در کشور هند، مجبور شدم یک مسئله واقعی صنعتی را حل کنم تا بتوانم از پایاننامهام دفاع کنم. اما متاسفانه در کشور خودمان چنین ارتباطی بین صنعت و دانشگاه ایجاد نکردهایم و هنگام دفاع از پایاننامهها یک متخصص صنعتی به عنوان داور حضور پیدا نمیکند.
رئیس انجمن تحقیق توسعه استان خراسان رضوی ادامه داد: واقعیت این است که بستری فراهم نکردهایم تا صنعتگران به دانشگاه آمده، با دانشجویان صحبت کنند، نیازهای صنعت را مطرح کنند و به آنها انگیزه بدهند.
محمدیان افزود: از طرف دیگر صنعت نیز گلایههایی دارد. وقتی فارغالتحصیلان وارد صنعت میشوند، گاهی لازم است یک سال و نیم تا دو سال زمان صرف شود تا با الفبای صنعت آشنا شوند. در واقع صنعت معتقد است که در دانشگاه بیشتر مباحث تئوریک مطرح میشود، و از سوی دیگر دانشگاهیان هم معتقدند صنعت از نظر فناوری و دانش فنی عقب است. نتیجه این شده که هر دو طرف بهصورت جزیرهای عمل کردهاند.
وی یادآور شد: در این میان اما جهاد دانشگاهی میتواند مکمل این ارتباط باشد؛ زیرا هم در صنعت حضور داشته و هم در دانشگاه. اگر بتوانیم سرمایههای طبیعی، انسانی و علمی منطقه را به یکدیگر متصل کنیم، خراسان رضوی میتواند به الگوی ملی تابآوری اقتصادی تبدیل شود.
در ادامه سیدخسرو شمسیان، معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با اشاره به اینکه سال ۱۴۰۴ سالی پرحادثه بود، اظهار کرد: واقعیت این است که آثار اصلی این تحولات در سال ۱۴۰۵ نمایان خواهد شد و به اعتقاد من، چالش اصلی ما در همین دوره پیش رو است؛ نه صرفاً در زمانی که خود حوادث رخ دادهاند.
وی با بیان اینکه مسئله مهم امروز، نحوه مواجهه ما با شرایط جدید است، گفت: نوآوری در زمان تهدید شکوفا میشود زیرا در شرایط بحران، جنگ و حتی دوران پس از جنگ اهمیت نوآوری چند برابر میشود. در چنین شرایطی، کشورها و سازمانها ناچاراند برای حل مسائل خود به سراغ ایدههای جدید، روشهای تازه و ظرفیتهای بومی بروند.
فاصله میان نظام آموزشی و نیاز واقعی بازار
شمسیان با اشاره به اینکه تحقق نوآوری نیازمند یک پیششرط مهم است و آن، ایجاد انسجام میان دو زیستبوم اصلی کشور است، تصریح کرد: زیستبوم کارآفرینی و صنعت و زیستبوم علم، فناوری و نوآوری که جهاد دانشگاهی میتواند نقش حلقه اتصال این دو بخش را ایفا کند؛ نهادی که هم با فضای دانشگاه و پژوهش ارتباط دارد و هم میتواند مسائل صنعت را درک کند و ظرفیتها را بهصورت شبکهای کنار هم قرار دهد.
وی با اشاره به فاصله میان نظام آموزشی و نیاز واقعی بازار کار، افزود: بازار به نیروی متخصص نیاز دارد، اما نظام آموزشی نتوانسته متناسب با این نیاز حرکت کند. در بسیاری از حوزهها، میان آموزش، مهارت و نیاز واقعی صنعت فاصله وجود دارد. اگر بتوانیم این فاصله را کاهش دهیم و مباحث علمی و آموزشی را متناسب با نیازهای واقعی جامعه و صنعت طراحی کنیم، قطعاً نتایج بسیار بهتری خواهیم گرفت.
شادی بلوریان، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی نیز در این نشست اظهار کرد: پژوهش در این مجموعه هیچگاه صرفاً برای انجام یک کار پژوهشی یا صرفا تولید مقاله انجام نشده است. از ابتدا کاربردی بودن نتایج و پاسخ به یک تقاضای واقعی برای ما اهمیت داشته و همچنان نیز دارد.
وی ادامه داد: به همین دلیل در فرایند فعالیتهای پژوهشی، ما همواره تقاضای فناوری از سوی صنعت، حاکمیت و جامعه را در اولویت قرار میدهیم. در ادامه این تقاضاها، ساختارهای پژوهشی ما شامل پژوهشکدهها و گروههای پژوهشی وارد عمل میشوند و هر یک از این پژوهشکدهها مأموریتها و حوزههای تخصصی مشخصی دارند.
بلوریان اضافه کرد: پس از انجام پژوهشها و دستیابی به یک فناوری، معمولاً با همکاری مرکز رشد و مجموعههای مرتبط، امکانسنجی فنی و اقتصادی یا همان طرح کسبوکار (Business Plan) برای آن تهیه میشود. در این مرحله بررسی میکنیم که آیا فناوری به دست آمده از نظر فنی و اقتصادی قابلیت توسعه و تجاریسازی دارد یا خیر.
عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با بیان اینکه اگر نتیجه این بررسی مثبت باشد، معمولاً دو مسیر پیش روی ما قرار دارد، افزود: یکی فروش دانش فنی به صنایع و بنگاههای اقتصادی، که در دو دهه گذشته تجربیات موفقی در این زمینه داشتهایم و مسیر دوم، ایجاد هستههای فناور و در ادامه تأسیس شرکتهای دانشبنیان است.
«فبلبها»؛ حلقه اتصال میان جهاد دانشگاهی و انجمن تحقیق و توسعه
بلوریان تاکید کرد: در کنار این ساختارهای پژوهشی، زیرساختهای توسعه فناوری و نوآوری نیز در جهاد دانشگاهی ایجاد شده است. از جمله مرکز رشد، مرکز نوآوری و همچنین مرکز نوآوری فناوریهای نرم و صنایع خلاق. یکی از بخشهایی که ما تصور میکنیم میتواند بهعنوان حلقه اتصال میان جهاد دانشگاهی و انجمن تحقیق و توسعه استان عمل کند، «فبلبها» یا همان آزمایشگاههای ساخت سریع است.
وی افزود: ساختارهایی مانند فبلبها میتوانند بهعنوان بازوی کمکی در کنار صنایع قرار بگیرند. این مراکز میتوانند به صنایع کمک کنند تا ایدههای نوآورانه خود را سریعتر و با هزینه کمتر آزمایش کرده و توسعه دهند و مسیر نوآوری را برای آنها سادهتر کنند.
بلوریان اضافه کرد: در مدل طراحیشده برای این فبلبها، ارتباط مستمر با مراکز نوآوری، پارکهای علم و فناوری، دانشگاهها و سایر نهادهای پژوهشی کشور پیشبینی شده است.
انتهای پیام
