در این رسم، دامداران با بهرهگیری از قیچیهای بزرگ دستی و در فضای همکاری جمعی، پوشش ضخیم زمستانی گوسفندان را میچینند تا حیوان در برابر گرمای شدید فصل تابستان مقاومتر شده و از بروز گرمازدگی پیشگیری شود. این اقدام که بر اساس تجربه زیسته عشایر خراسان رضوی شکل گرفته، با سبک کردن بدن دام، تحرک و تغذیه گوسفندان را بهبود بخشیده و در نهایت منجر به افزایش بهرهوری و سلامت گله میشود.
رضا کامیاب، یک کارشناس میراث فرهنگی ناملموس خراسان رضوی، با اشاره به استمرار یکی از کهنترین آیینهای دامداری در استان گفت: این رسم دیرینه که نسل به نسل در میان عشایر و دامداران منتقل شده، بخشی از میراث فرهنگی ناملموس استان به شمار میرود و به جزء کارکرد دامپروری، واجد ارزشهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی گردشگری است.
وی خاطرنشان کرد: پشمچینی از گذشته و هنوز هم در بسیاری از نقاط روستایی و عشایری، با استفاده از قیچیهای بزرگ دستی و به شیوهای کاملاً سنتی انجام میشود. دامداران در آغاز فصل گرما، با دور هم آمدن اعضای خانواده و همسایگان و خویشاوندان، گوسفندان را برای چیدن پشم آماده میکنند.
این کارشناس میراث فرهنگی ناملموس خراسان رضوی اظهار کرد: این کار شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد اما مجموعهای از تجربه، مهارت، نظم و همکاری جمعی است.
کامیاب اظهار کرد: پشمچینی گوسفندان رسمی است که توسط عشایر خراسان رضوی هر ساله در فصل بهار انجام میشود. این کار به خاطر گرمی هواست تا گوسفندان احساس سبکی کنند و همچنین باعث میشود تا بهتر چاق شوند.
وی افزود: گوسفند در فصل سرد با پوشش پشمی ضخیم خود از سرما محافظت میشود و در فصل گرم، همین پوشش ممکن است موجب فشار، گرمازدگی و کاهش تحرک شود. از اینرو، پشمچینی در زمان مناسب، به سلامت دام کمک میکند، تنفس و حرکت آن را آسانتر میسازد و زمینه را برای رشد بهتر، تغذیه مؤثرتر و حتی افزایش بهرهوری دام فراهم میکند.
پشمچینی سنتی، جاذبهای در گردشگری فرهنگی و عشایری
این کارشناس میراث فرهنگی ناملموس خراسان رضوی با اشاره به جنبههای زیستی این رسم گفت: بر اساس گفته عشایر و دامداران پشمچینی برای گوسفند خواص زیادی دارد. سبک شدن بدن دام در هوای گرم موجب میشود حیوان انرژی کمتری صرف مقابله با گرما کند و در نتیجه، تمرکز بیشتری بر چرا و تغذیه داشته باشد. این موضوع در دامداری سنتی که معیشت خانوادهها به سلامت و بازدهی دام وابسته است، اهمیتی دوچندان دارد.
وی تصریح کرد: در بین عشایر، زمانبندی درست در پشمچینی بخشی از دانش بومی و تجربه زیستهای است که در طول سالها شکل گرفته و هنوز هم کارآمدی خود را حفظ کرده است.
کامیاب، با تشریح ارزشهای چند وجهی آیین پشمچینی گوسفندان در مناطق عشایری این استان، بر اهمیت آن به عنوان رویدادی فراتر از یک فعالیت اقتصادی صرف تأکید کرد.
وی این سنت را که در بستری از زندگی عشایری با مشارکت جمعی، گفتگو و آیینهای معنادار برگزار میشود، بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی جامعه عشایری دانست و خاطرنشان کرد: مناطق عشایری خراسان رضوی، از جمله کلات و درگز، با طبیعت و چشماندازهای منحصر به فرد در واقع صحنهای زنده از فرهنگ را برای اجرای این آیین فراهم میکنند.
این کارشناس میراث فرهنگی ناملموس خراسان رضوی افزود: پشمچینی سنتی در صورت معرفی و مدیریت صحیح، پتانسیلی برای تبدیل شدن به جاذبهای منحصر به فرد در گردشگری فرهنگی و عشایری خراسان رضوی خواهد بود.
کامیاب مناطق درگز و کلات را از مهمترین مراکز دارای ظرفیت در این حوزه برشمرد و توضیح داد: گردشگران در این مناطق میتوانند علاوه بر پشمچینی، با دیگر عناصر زندگی عشایری از جمله نحوه نگهداری دام، چرخه تولید شیر و لبنیات، آداب کوچ، سبک سکونت، خوراکهای محلی و صنایعدستی مرتبط با پشم و دامداری آشنا شوند. قطعاً چنین تجربهای، به شناخت بهتر فرهنگ محلی کمک کرده و میتواند ماندگاری گردشگر و رونق اقتصاد محلی را افزایش دهد.
گردشگری مرتبط با آیینهای بومی با احترام کامل به زندگی واقعی عشایر
وی همچنین تأکید کرد: گردشگری مرتبط با آیینهای بومی باید با احترام کامل به زندگی واقعی عشایر و پرهیز از هرگونه نمایش تصنعی یا مداخلهگرایانه صورت گیرد. البته موفقیت این رویکرد، مستلزم نقشآفرینی اصلی خود عشایر در معرفی آیین و بازگشت منافع حاصل از حضور گردشگران به جامعه محلی است تا گردشگری به فرصتی برای حفظ و تقویت میراث ناملموس تبدیل شود.
کامیاب در ادامه خاطرنشان کرد: با وجود تغییرات سبک زندگی، پشمچینی سنتی همچنان در بسیاری از مناطق استان زنده و ارزشمند است و نمادی از سازگاری انسان با طبیعت و دانشی بومی به شمار میرود. امیدواریم با مستندسازی، معرفی و حمایت مناسب، این آیین جایگاه برجستهتری در فهرست میراث فرهنگی استان یافته و نقش مؤثرتری در برنامههای فرهنگی و گردشگری ایفا کند.
وی با تأکید بر اهمیت برگزاری چنین آیینهایی، پشمچینی گوسفندان در خراسان رضوی را بخشی از حافظه تاریخی، معیشت سنتی و فرهنگ زیسته مردم منطقه دانست و افزود: ضرورت توجه بیشتر دستگاههای فرهنگی، رسانهها و متولیان گردشگری به این موضوع بسیار حائز اهمیت است.
انتهای پیام
