امروز یکشنبه، ۲۷ اردیبهشت، همزمان با سالروز شهادت امام محمدتقی(ع)، گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین امین رصاف، مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و عضو جامعه اساتید حوزههای علمیه فارس، درباره ابعاد شخصیتی، تاریخی و اجتماعی امام جواد(ع) انجام شده است؛ شخصیتی که به باور این استاد حوزه، نه تنها در تاریخ تشیع جایگاهی ممتاز دارد، بلکه برای جامعه امروز نیز حامل پیامهای عمیق معرفتی و تربیتی است.
امامت در کودکی؛ پاسخی روشن به معیارهای ظاهربینانه
رصاف در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ویژگی برجسته امام جواد(ع) اظهار کرد: در میان امامان معصوم(ع)، امام محمدتقی(ع) از این جهت جایگاه ویژهای دارد که امامت ایشان در کودکی آغاز شد؛ مسئلهای که در نگاه نخست ممکن است برای برخی محل پرسش باشد، اما در حقیقت، یکی از روشنترین پاسخها به تردیدها درباره حقیقت امامت است.
وی افزود: امام جواد(ع) در عین سن کم، چنان از علم، وقار، حلم و قدرت استدلال برخوردار بودند که نشان دادند معیار امامت، سن و سال و تجربه عرفی نیست، بلکه نصب الهی، علم لدنی و عصمت است. این حقیقت در تاریخ تشیع نقشی تعیینکننده داشت؛ زیرا برخی میخواستند امامت را با معیارهای انسانی و ظاهری بسنجند، اما سیره امام جواد(ع) این نگاه را باطل کرد.
امام جواد(ع)؛ امامی در برابر بحران معرفت دینی
این مدرس حوزه علمیه قم با بیان اینکه نباید امام جواد(ع) را تنها در چارچوب مظلومیت یا فشارهای سیاسی عصر عباسی دید، تصریح کرد: آن حضرت فقط یک امام مظلوم در برابر خلافت عباسی نبودند، بلکه امامی بودند که در برابر بحران معرفت دینی و تحریفهای فکری ایستادند. در روزگار ایشان، دستگاه قدرت و جریانهای وابسته به آن میکوشیدند جایگاه اهلبیت(ع) را کمرنگ کنند و فهم دین را از مسیر اصیل خود منحرف سازند.
رصاف ادامه داد: امام جواد(ع) در چنین شرایطی با تکیه بر علم و اخلاق، حقیقت امامت را تثبیت کردند و نشان دادند که اهلبیت(ع) نه تنها مرجع معنوی، بلکه مرجع فکری و معرفتی جامعه اسلامیاند. از این منظر، ایشان را باید امامی دانست که با تحریف دینی، ظاهرگرایی و سطحینگری مقابله کردند.
مناظرات علمی؛ نمایش علم الهی در برابر دانش ظاهری
وی در بخش دیگری از سخنان خود به مناظرات علمی امام جواد(ع) اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین جلوههای شخصیت آن حضرت، حضور در مناظراتی بود که مأمون و پس از او معتصم برای آزمودن جایگاه علمی ایشان ترتیب میدادند. اما این جلسات، در عمل به صحنهای برای آشکار شدن علم الهی اهلبیت(ع) تبدیل میشد.
رصاف افزود: امام جواد(ع) در سنین کودکی و نوجوانی در این مناظرات حاضر میشدند و با پاسخهای دقیق، استوار و عالمانه، بزرگان علمی عصر را در برابر حقیقتی بزرگ قرار میدادند؛ حقیقتی که فراتر از آموزشهای معمول و دانش اکتسابی بود. این مناظرات فقط یک رقابت علمی نبود، بلکه سندی تاریخی بر حقانیت امامت و علم ویژه امام معصوم(ع) به شمار میرود.
مبارزه با ذهنیت سطحی و ظاهرگرایی
این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه امام جواد(ع) در برابر ذهنیت سطحی زمان خود نیز ایستادگی کردند، اظهار کرد: در آن دوره برخی تصور میکردند که برای تصدی مقام هدایت باید حتماً سن بالا و سابقه طولانی وجود داشته باشد، اما امام جواد(ع) نشان دادند که اگر خداوند فردی را برای هدایت بندگان برمیگزیند، آن فرد از ظرفیتی برخوردار است که با سن و معیارهای معمولی سنجیده نمیشود.
وی تصریح کرد: امام جواد(ع) در حقیقت تنها در برابر بنیعباس نایستادند، بلکه در برابر نوعی تفکر ظاهرگرا نیز مقاومت کردند؛ تفکری که میخواست حقیقت را در قالب سن، مقام، سابقه یا جایگاه اجتماعی محدود کند. این پیام، امروز نیز برای جامعه بسیار مهم است؛ زیرا هنوز هم در بسیاری از حوزهها، ظاهر بر باطن و ادعا بر حقیقت غلبه دارد.
اخلاق، حلم و مسئولیت اجتماعی در سیره امام جواد(ع)
رصاف با اشاره به بُعد اخلاقی و تربیتی شخصیت امام جواد(ع) گفت: در زندگی آن حضرت، حلم، کرامت، جوانمردی، رسیدگی به نیازمندان و مواجهه کریمانه با مخالفان بهروشنی دیده میشود. امام جواد(ع) در اوج فشار سیاسی نه به خشونت شخصی متوسل شدند و نه از اخلاق فاصله گرفتند.
وی افزود: این ویژگی برای امروز ما بسیار آموزنده است. جامعهای که گرفتار تنش، شتابزدگی، تهمتپراکنی و فرسایش اخلاق عمومی است، بیش از هر زمان به الگوی امام جواد(ع) نیاز دارد؛ الگویی که در آن عقلانیت، معنویت و اخلاق در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند.
سیاست عباسی و تلاش برای مهار امام
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به شیوه برخورد دستگاه خلافت با امام جواد(ع) اظهار کرد: یکی از شگردهای حکومت عباسی، نزدیککردن ظاهری امام به دربار و در عین حال محدود کردن واقعی ایشان بود. آنان به خوبی میدانستند که اگر امام در فضای آزاد اجتماعی و معرفتی حضور یابد، جایگاه حقیقی اهلبیت(ع) بیش از پیش آشکار میشود.
وی ادامه داد: از همین رو تلاش میکردند با ظاهرسازیهای سیاسی، ارتباط امام با جامعه را مدیریت و مهار کنند. اما امام جواد(ع) حتی در همان محدودیتها نیز توانستند شبکهای از ارتباطات معنوی، فقهی و فرهنگی را با شیعیان حفظ کنند و مسیر امتداد امامت را تداوم بخشند.
شهادت امام جواد(ع) در امتداد پروژه حذف اهلبیت(ع)
رصاف با تأکید بر اینکه شهادت امام جواد(ع) باید در بستر تاریخی خود دیده شود، تصریح کرد: شهادت امامان معصوم(ع) صرفاً یک حادثه شخصی یا خانوادگی نیست، بلکه بخشی از یک منازعه بزرگ تاریخی بر سر حقیقت دین است. هرجا که اهلبیت(ع) بهعنوان مرجع اصیل فهم دین مطرح شدند، قدرتهای سیاسی و جریانهای تحریفگر با آنان به تعارض برخاستند.
وی افزود: امام جواد(ع) نیز از این قاعده مستثنا نبودند. فشارهای پنهان و آشکار، محدودسازی، نظارتهای امنیتی و نهایتاً شهادت مظلومانه، همه نشان میدهد که آن حضرت در مسیر احیای حق، با جبههای از باطل مواجه بودند. این نگاه تاریخی، ما را از سطح سوگواری صرف فراتر میبرد و به عمق پیام شهادت آن حضرت میرساند.
پیام امام جواد(ع) برای جامعه امروز
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم با بیان اینکه امام جواد(ع) برای جامعه امروز پیامهای روشنی دارند، گفت: نخست اینکه حقیقت را باید با معیار علم و استدلال شناخت، نه با هیاهو و ظواهر؛ دوم اینکه دینداری بدون اخلاق، ناقص و بیاثر است و سوم اینکه رهبری دینی، امری الهی و مبتنی بر مشروعیت آسمانی است، نه صرفاً محصول سن، شهرت یا قدرت اجتماعی.
وی در ادامه افزود: جامعه امروز ایران و جهان اسلام به الگوی امام جواد(ع) نیاز جدی دارد. در دورانی که بسیاری از بحرانها ریشه در فقدان عقلانیت و اخلاق دارند، شخصیت امام جواد(ع) میتواند برای نسل جوان الهامبخش باشد؛ نسلی که باید بداند جوانی، اگر با ایمان، دانش، تهذیب و مسئولیتپذیری همراه شود، میتواند به منشأ اثر تاریخی بدل شود.
انتهای پیام
