این پدیده، امیدها را برای بهبود وضعیت منابع آبی و کاهش اثرات خشکسالی که طی سالهای اخیر گریبانگیر منطقه بوده، افزایش داده است.
اما پرسشی که ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده، میزان اثربخشی این بارشها در جبران کمبود آب و مهار پدیده خشکسالی است. آیا این نزولات آسمانی توانستهاند به طور مؤثری ذخایر آبی همدان را تقویت کنند و خطرات ناشی از کمآبی را برطرف سازند؟
ایسنا در این گزارش به بررسی و تحلیل تأثیر این بارشها بر وضعیت خشکسالی در همدان میپردازد.
بارشهای اخیر به معنای عبور از بحران خشکسالی نیست
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای همدان با تشریح آخرین وضعیت منابع آبی استان، ضمن ابراز خرسندی از بارشهای سال جاری نسبت به باور زودهنگام درباره پایان خشکسالی هشدار داد و بر ضرورت تغییر رویکرد در بهرهبرداری از منابع آب تأکید کرد.
مرتضی احمدی رحمت در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت بارندگیها در سال آبی جاری اظهارکرد: خوشبختانه امسال تاکنون شاهد بارشهای مناسبی بودهایم اما باید توجه داشت که این میزان بارندگی هرگز به معنای جبران خشکسالی انباشتهشده از سال ۱۳۹۹ تاکنون نیست و حتی با وجود این بارشها، هنوز نمیتوان با قاطعیت گفت که برای امسال از سایه خشکسالی خارج شدهایم.
وی با تبیین اثرات تغییرات اقلیمی در منطقه افزود: تغییرات اقلیمی در استان ما به واقعیت بدل شده است؛ افزایش میانگین دمای سالانه، کاهش محسوس بارش برف، تغییر در الگوهای زمانی و مکانی بارندگی، کاهش روزهای یخبندان و افزایش روزهای آفتابی همگی نشانههایی از این پدیده جهانی در اقلیم همدان است.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای همدان با هشدار نسبت به وضعیت دشتهای استان، تصریح کرد: بارشهای اخیر قطعاً نمیتواند اثرات مخرب خشکسالیهای چندساله را در منابع زیرزمینی جبران کند.
احمدی رحمت ادامه داد: عدم تغذیه سفرههای آب زیرزمینی در کنار بهرهبرداریهای ثابت یا رو به رشد، منجر به تخریب دشتها شده است.
وی اخطار داد: شاید این بحران چون در زیر زمین اتفاق میافتد، در دید مردم جلوهگر نباشد، اما کاهش آبدهی، خشک شدن چاهها، فرونشست زمین و افت کیفیت آب زنگ خطر جدی است که به صدا درآمده است.
سازگاری با شرایط تنها راه موجود
احمدی رحمت با تأکید بر اینکه پیشبینیهای هواشناسی نظیر «النینو» تنها احتمالاتی برای بهبود شرایط هستند، راهکار اصلی را نه در انتظار برای بارش، بلکه در اصلاح رفتار انسانی دانست و گفت: ما نمیتوانیم با طبیعت بجنگیم و تنها راهکار موجود، سازگاری است.
وی ابراز کرد: متأسفانه علیرغم شعارها، پایداری در بهرهبرداریها بهویژه در بخش کشاورزی همچنان ادامه دارد و میزان برداشتها با واقعیتِ منابع آبی ما همخوانی ندارد و هماکنون نیز برای اقدام دیر شده است و باید فوراً الگوی کشت بر اساس آب قابل برنامهریزی تدوین و اجرایی شود.
معاون حفاظت و بهرهبرداری آب منطقهای همدان، بخشی از راهحل را در اصلاح سیاستهای بهرهبرداری دانست و افزود: خشکسالی با علم امروز قابل پیشگیری نیست اما میتوان با شناور کردن سیاستهای بهرهبرداری، تبعات آن را کاهش داد و اولین گام، ارتقای آگاهی همگانی و باور جامعه به عمق بحران است.
احمدی رحمت تصریح کرد: در گام دوم، باید سیاستهای اقتصادی را با وضعیت زیستمحیطی همگام کنیم؛ صادرات بیرویه محصولات پرآبطلب به خارج از استان و کشور، بلای جان منابع آبی ما شده است.
وی در پایان با تأکید بر لزوم تغییر در ابعاد فرهنگی و مدیریتی خاطرنشان کرد: نجات آب هرچند دشوار اما هنوز ممکن است؛ اما باید دانست که زمان به نفع ما نیست و متأسفانه هنوز در سطح استان، باور قلبی به ضرورت این تغییرات حیاتی ایجاد نشده است.
وضعیت خشکسالی استان مانند سال گذشته است
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان همدان با بیان اینکه وضعیت خشکسالی استان مثل سال گذشته است و تغییری نکرده، به ایسنا گفت: با توجه به کاهش بارشها در سالهای گذشته نسبت به میانگین بلندمدت و افت سالانه سطح آب زیرزمینی در استان به دلیل برداشتهای بیرویه در بخشهای کشاورزی، شرب و صنعت، وضعیت کلی خشکسالی در استان مشابه سال گذشته باقی مانده است.
محمد مهدی آرتیمانی با تاکید بر اینکه دیدگاه بلندمدت در خصوص کاهش اثرات مخرب خشکسالی در بخشهای شرب و کشاورزی چندان امیدوارکننده نیست، افزود: مگر آنکه مدیریت مصرف در این بخشها به طور جدی و با همکاری بهرهبرداران اعمال شود.
وی با اشاره به اینکه تشدید خشکسالی متاثر از عوامل انسانی و طبیعی است، اظهار کرد: در ابعاد طبیعی، کاهش بارش بهویژه بارش برف، افزایش نسبی دما و به تبع آن افزایش مصرف آب در تشدید خشکسالی موثر بوده است.
این مقام مسئول تصریح کرد: در بحث عوامل انسانی نیز بهرهبرداری بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی بهویژه در کشاورزی با استفاده نامناسب از آبیاری سطحی و برداشت غیرمجاز از چاهها، اهمیت زیادی دارد همچنین برداشت بیش از ظرفیت پروانه بهرهبرداری نیز از دیگر عوامل مهم در تشدید خشکسالی به شمار میآید.
وی با تاکید بر اینکه بارشهای اخیر کمتر از میزان بارش میانگین بلند مدت بوده، ابراز کرد: این بارش ها بهبود نسبی در کشت و کار و ذخایر آب سطحی ایجاد کرده اما در بلندمدت، بهخصوص به دلیل عدم وجود ریزشهای برفی مناسب و گرمای تابستان، احتمال بروز کمبود آب زیرزمینی همچنان وجود دارد بنابراین، مدیریت مصرف باید در اولویت قرار گیرد.
آرتیمانی در ادامه در خصوص بارشهای سال جاری و تاثیر آنها بر مشکلات ناشی از کمبود بارش سال گذشته، بیان کرد: این بارشها نتوانسته بهطور محسوسی مشکلات را کاهش دهند.
وی افزود: متاسفانه بارشهای اخیر ذخیرهسازی مناسبی ایجاد نکرده و تغییرات ملموسی متوجه منابع زیرزمینی نشده به خصوص اگر برداشتها در فصل تابستان به حد غیرمجاز برسد دچار مشکلاتی خواهیم شد.
این مقام مسئول در پاسخ به این سوال که آیا تاثیر بارشهای بهاری اخیر مقطعی است یا بلند مدت، گفت: این بارشها در یک دوره کوتاهمدت میتواند به بهبود ذخیرهسازی منابع آب سطحی و تامین نیاز آبی گیاهان کمک کند اما با توجه به شروع فصل گرما و افزایش نیاز آبی، نمیتوانیم به پایدار بودن این بارشها امیدوار باشیم و امیدواریم که این بارشها به توفیق الهی ادامه یابد و به کاهش مشکلات در تمامی بخشها کمک کند.
وی درباره تاثیر خشکسالی بر حوزه کشاورزی، معیشت مردم و محیط زیست استان بیان کرد: خشکسالی بهویژه در منابع آب زیرزمینی، موجب افت سطح آب در مناطق مختلف استان بهویژه در دشتهای ممنوعه مانند بهار، کبودراهنگ و فامیل شده است.
ارتیمانی ادامه داد: همچنین علت اصلی بروز پدیدههای نظیر فرونشست، فروچالهها وجود آب شور و خاک شور در این مناطق است که مشکلات اقتصادی و زیستمحیطی را به همراه دارد.
این مقام مسئول خاطرنشان کرد: کمبود آب به شدت کیفیت آب شرب را به ویژه در منطقه قهاوند کاهش داده که مشکلات بهداشتی ناشی از آن معیشت مردم را با مشکل مواجه می کند.
ارتیمانی با بیان که در ادامه این فرایند موضوع مهاجرت نیز مطرح میشود، گفت: زمانی که درآمد روستاییان کاهش مییابد، مجبور میشوند برای تأمین نیازهایشان به مناطق دیگر مهاجرت کنند.
وی در ادامه به اقداماتی که میتواند در کاهش خشکسالی و اثربخشی آن کمک کند اشاره کرد و افزود: یکی از راهکارها افزایش نفوذ آب سطحی از طریق عملیات آبخوانداری و تغذیه مصنوعی است، این رویه علاوه بر افزایش رطوبت خاک سطح آب زیرزمینی را بهبود میبخشد و به کاهش مشکلاتی مانند فرونشست و شوری آب کمک میکند.
این مقام مسئول ادامه داد: اصلاح الگوی کشت در بخش کشاورزی نیز به این معناست که کشت گیاهان و درختانی با نیاز آبی کمتر و مقاوم به خشکسالی ترویج شود، همچنین تغییراتی در روشهای آبیاری نیز باید صورت گیرد تا از آبیاریهای غرقابی جلوگیری شود و از آبیاری تحت فشار استفاده گردد.
آرتیمانی خاطرنشان کرد: در نهایت، هوشمندسازی کنترل چاهها و مدیریت مصرف آب شرب و کشاورزی میتواند به بهبود وضعیت منابع آبی کمک کند.
به گزارش ایسنا، با وجود بارشهای نسبتاً خوب در فصل بهار امسال، بررسیها نشان میدهد که وضعیت خشکسالی در استان همدان همچنان جدی است و بارشهای اخیر نتوانستهاند به طور کامل اثرات مخرب خشکسالیهای چند سال گذشته را جبران کنند.
کارشناسان هشدار میدهند که خشکسالی انباشته شده، تخریب دشتها، فرونشست زمین، کاهش آب دهی چاهها و افت کیفیت آب، زنگ خطرهای جدی هستند که نیازمند توجه فوری است. بنابراین اتکا به بارشهای مقطعی و تصور پایان بحران، رویکردی نادرست است.
راهکار اصلی در سازگاری با شرایط جدید، اصلاح الگوی کشت به سمت گیاهان کمآبطلب، تغییر روشهای آبیاری به سمت سیستمهای تحت فشار، مدیریت جدی مصرف در تمام بخشها، هوشمندسازی کنترل چاهها و افزایش آگاهی عمومی نسبت به عمق بحران است. همچنین هماهنگسازی سیاستهای اقتصادی با وضعیت زیستمحیطی مانند محدود کردن صادرات محصولات پرآبطلب، امری ضروری به نظر میرسد. در غیر این صورت، با ادامه روند فعلی، تبعات زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی مختلفی گریبانگیر استان همدان خواهد بود.
انتهای پیام
