به گزارش ایسنا، قطر، شبهجزیرهای بیابانی که روزگاری یک مکان دورافتاده راکد محسوب میشد، در سه دهه اخیر بهلطف ذخایر عظیم گاز طبیعی به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان تبدیل شد. دوحه با اتکا به درآمدهای سرشار گازی، زمینهای بیابانی را به شهری از آسمانخراشهای یکپارچه تبدیل کرد، مترویی مدرن به راه انداخت، گرانترین جام جهانی تاریخ را میزبانی کرد و یک صندوق ثروت ملی ۶۰۰ میلیارد دلاری با سهامداری در فرودگاه هیترو لندن و ساختمان امپایر استیت نیویورک تشکیل داد.
نیویورک تایمز نوشته است: « حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و توقف ترانزیت دریایی باعث فلج شدن صادرات حیاتی گاز قطر و متوقف شدن اهرم اقتصادی که قرار بود محور رشد اقتصادی این کشور باشد شده است. این شبهجزیره بیابانی حاشیه خلیج فارس با ثروت حاصل از ذخایر گاز طبیعی از یک کشور راکد و حاشیهای تبدیل به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان شد. قطر برای سه دهه خطوط تامینی خود را ساخت و هر ساله دهها میلیارد دلار از محمولههای گاز طبیعی مایع را با استفاده از کشتیها و از طریق تنگه هرمز به بنادر سراسر آسیا و اروپا ارسال کرد. قطری که بیش از ۶۰ درصد درآمدش حاصل از صادرات گاز و اقلام دیگر مرتبط با گاز بود با استفاده از این درآمد خود را به یک کلانشهر پر زرق و برق تبدیل کرد.
جادههای بیابانی آسفالت نشده جای خود را به انبوهی از آسمانخراشهای تجاری یکپارچهای دادند که در پای آنها، سیستمهای آبیاری مدرن، اراضی وسیع چمن همیشه سبز و گلهای سرخابی را سیراب میکنند؛ تصویری از رفاه مدرن در قلب صحرا. ثروت بیکران گازی، زیرساختهای مدرنی را در این کشور پایهگذاری کرد؛ از جمله مترویی که پایتخت یعنی دوحه را به شهر شمالی لوسیل متصل میکند؛ شهری که یک مرکز خرید به سبک پاریسی و یک پارک موضوعی با برف مصنوعی را در خود جای داده است. این ثروت افسانهای همچنین صرف میزبانی پرهزینهترین جام جهانی تاریخ و تشکیل صندوق ثروت ملی ۶۰۰ میلیارد دلاری شد؛ صندوقی که حالا در همه چیز، از فرودگاه هیترو لندن گرفته تا ساختمان امپایر استیت نیویورک، سهام دارد.»
روزنامه «نیویورک تایمز» گزارش میدهد که چطور در ماه فوریه با شروع جنگ متجاوزانه آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران و متعاقب آن بسته شدن تنگه هرمز دروازه این کشور به جهان بهیکباره بسته شد.
فلج بزرگترین تاسیسات گازی جهان
بر اساس این گزارش، با مسدود شدن تنگه هرمز، طی بیش از ۲ ماه تقریبا هیچ محموله گازی از سواحل قطر خارج نشد.
این روزنامه آمریکایی نوشته است: «دسترسی قطر حالا به مسیرهای دریایی که از طریق آنها هر چیزی از خودرو گرفته تا محصولات دیگر را وارد میکرد قطع شده است. ترس از بیثباتی منطقهای به بخش گردشگری این کشور نیز آسیب زده و محرکهای تجاری را تضعیف کرده است. تاسیسات عظیم "راس لفان" بهعنوان مرکز صنعتی تولید گاز این کشور، تعطیل و مسیرهای دسترسی به آن مسدود شده است. در بندر پهناور "حمد" در جنوب دوحه، جرثقیلهای بارگیری بیحرکت ایستادهاند و هتلها و بوتیکهای پایتخت در سکوتی معنادار فرو رفتهاند.»
این در حالی است که همزمان پیشبینیهای رشد اقتصادی قطر همزمان با توقف تجارت گاز طبیعی مایع این کشور به شدت کاهش یافته است. صندوق بینالمللی پول برآورد میکند اقتصاد قطر امسال ۸.۶ درصد کوچکتر شود؛ زخمی که ترمیم آن حتی در خوشبینانهترین حالت تا سال ۲۰۲۷ زمان خواهد برد.
حمله مستقیم به تأسیسات راس لفان
به نوشته نیویورکتایمز، تنها ۲۴ ساعت پس از بستن تنگه هرمز از سوی ایران، شرکت دولتی «قطر انرژی» اعلام کرد قادر به اجرای قراردادهای خود نیست. دو هفته بعد، حملات موشکی و پهپادی، تاسیسات راس لفان را هدف قرار داد و با آسیب زدن به تجهیزات حیاتی، ۱۷ درصد از ظرفیت تولید قطر را از بین برد. تحلیلگران اقتصادی میگویند "قطر انرژی" از آغاز جنگ تاکنون میلیاردها دلار ضرر دیده و حالا حتی اگر تنگه هرمز فردا بازگشایی شود، بازگشت به تولید پیش از جنگ سالها طول خواهد کشید.
زیرساختهای دیگر هم از آسیب در امان نماندند
بحران قطر فقط به صادرات گاز محدود نیست. این کشور که ۹۰ درصد غذای خود را وارد میکند، حالا به دلیل قطع مسیرهای دریایی، مجبور به تغییر گسترده زنجیره تامین شده است. محصولات کشاورزی اروپا و غلات قاره آمریکا که پیشتر از راه دریا وارد میشدند، اکنون از مسیرهای گرانقیمت هوایی یا زمینی از عربستان سعودی منتقل میشوند. دولت دوحه با تزریق یارانههای کلان تلاش کرده از افزایش افسارگسیخته قیمتها جلوگیری کند، اما کارمندان فروشگاههای زنجیرهای از رشد ۵ تا ۱۰ درصدی قیمت اقلام وارداتی خبر میدهند.
از سوی دیگر، استراتژی قطر برای تبدیل شدن به قطب گردشگری و کسبوکار بینالمللی نیز قربانی ناامنی منطقه شده است. هشدارهای مسافرتی کشورهای غربی موجب شده شمار گردشگران بینالمللی سقوط کند و بسیاری از شرکتهای چندملیتی کارکنان خود را از این کشور عربی خارج سازند. شورای جهانی سفر و گردشگری در ماه مارس برآورد کرد که خاورمیانه روزانه ۶۰۰ میلیون دلار از درآمد گردشگری خود را از دست میدهد.
«احمد هلال»، مدیر شرکت مشاوره راهبردی «گروه آسیا» در دوحه به نیویورکتایمز میگوید: «برای قطر محمولههای گازی چیزی بنیادی و اساسی بوده است. بدون ثروت انرژی، هیچ یک از چیزهایی که در این شهر میبینید امکان ساخت پیدا نمیکردند. به همین دلیل است که قطر به سرعت در حال فروغلتیدن به یک وضعیت مالی بسیار چالشبرانگیز است.»
استراتژی متنوعسازی قربانی ناامنی
فردریک اشنایدر، پژوهشگر ارشد غیرمقیم شورای خاورمیانه در امور جهانی، تحلیل کرد که استراتژی متنوعسازی اقتصادی قطر، مشابه بسیاری از همسایگانش، بر سه پایه استوار است: «تداوم ورود سرمایه خارجی، عرضه پایدار نیروی کار مهاجر و مهمتر از همه، تصور وجود ثبات.» به گفته او، تصاویری که از فرودگاه قطر در حالت هشدار حملات هوایی و تاسیسات راس لفان زیر آتش موشکی در سراسر جهان مخابره شد، «با آن تصور از ثبات، به حدی ناسازگار است که پشت سر گذاشتن و فراموش کردنشان بسیار زمان خواهد برد.» اشنایدر با صراحت تأکید میکند: «این جنگ همزمان به بنیانهای اقتصاد هیدروکربنی و پساهیدروکربنی قطر آسیب زده است.»
آرامش شکننده
دولت قطر در تلاش است تا ضمن القای ثبات، شهروندان را از شوکهای فوری این بحران مصون نگه دارد. از آنجا که این کشور نزدیک به ۹۰ درصد مواد غذایی خود را وارد میکند، بنبست دریایی به بازآرایی گسترده زنجیره تامین منجر شده است. محصولات تازه اروپا و غلات قاره آمریکا که زمانی از مسیر دریا وارد میشد، اکنون از طریق مسیرهای گرانقیمت هوایی یا بهصورت زمینی از عربستان سعودی منتقل میشود.
چنین تغییری در شرایط عادی به تورم افسارگسیخته میانجامید، اما کارکنان فروشگاههای زنجیرهای میگویند قیمت کالاهای وارداتی ــ مانند آووکادو که حالا از جاهایی چون تانزانیا با هواپیما وارد میشود ــ تنها بین ۵ تا ۱۰ درصد رشد کرده است؛ نتیجه مستقیم یارانههای دولت که هدفش ثابت نگه داشتن هزینه زندگی است.
با این حال، ساکنان دوحه اگرچه عموما احساس امنیت میکنند، اما حمله به راس لفان همچنان مایه نگرانی مزمن است. برخی از شهروندان پایتخت تعریف میکنند که در شب حمله، ستون عظیمی از آتش را در افق تماشا کردهاند؛ شعلههایی چنان سهمگین که از دوحه نیز دیده میشد و بوی دود تند و زنندهای فضا را پر کرده بود.
آینده مبهم
اقتصاددانان پیشبینی میکنند حتی اگر درآمدهای گاز طبیعی مایع قطر برای سالها محو شود، ذخایر کلان قطر به این کشور اجازه میدهد همچنان حقوقها را پرداخت و خدمات ضروری را حفظ کند. مؤسسه رتبهبندی «اساند پی گلوبال» که در ماه جاری میلادی رتبه اعتباری قطر را تایید کرد، به «داراییهای انباشته مالی و خارجی قابل توجه» این کشور اشاره کرده است.
همزمان، مقامات قطری با اعمال فشار بر شرکتهای بینالمللی خواستار بازگشت آنها شدهاند تا از فرار سرمایه و نخبگان خارجی جلوگیری کنند. احمد هلال از گروه مشاورهای آسیا عنوان کرد چنانچه فعالیت شرکتهای خارجی فروبپاشد، نیروی کار عمدتا خارجی قطر که بخش عمدهای از جمعیت ۳.۲ میلیون ساکن این کشور را تشکیل میدهد، ممکن است به سرعت ناپدید شود.
در این باره هشدار میدهد: «اگر موج مهاجرت معکوس شکل بگیرد، اوضاع واقعا ترسناک میشود.» او میگوید مقامات قطری تاکنون «در نمایش آرامش و مدیریت پیامدها عملکرد خوبی داشتهاند.» با این وجود هلال تصریح میکند: «اما آیا شکاف مالی بزرگی در حال شکلگیری است؟ مسلماً بله. همه چیز به مدت زمان بسته ماندن تنگه بستگی دارد.»
انتهای پیام
