علیاکبر تشکری در گفتوگو با ایسنا، به مناسبت ۲۸ اردیبهشت ماه روز بزرگداشت خیام، اظهار کرد: سرزمین ایران به دلیل پیشینه کهن در امر کشاورزی و وابستگی مستقیم نظام آبیاری به چرخههای فصلی، همواره نیازمند ابزاری دقیق برای سنجش زمان بر پایه حرکت ظاهری خورشید بوده است و بر همین اساس، نظامهای گاهشماری پیشازاسلام در ایران، نظیر «تقویم یزدگردی»، کاملاً بر مبنای محاسبات خورشیدی استوار بودند.
وی با اشاره به چالشهای پس از ورود اسلام به ایران، تصریح کرد: با رواج تقویم هجری قمری، تضادی میان نظام تقویمی رسمی و نیازهای معیشتی و دیوانی ایجاد شد؛ چرا که عدم تطابق سال قمری با سال خورشیدی، تنظیم امور کشاورزی را با چالش مواجه میکرد و همین امر ضرورت تدوین یک نظام هجری مبتنی بر خورشید را بیش از پیش نمایان ساخت.
این استاد تاریخ ضمن بیان این که اوج شکوفایی علمی در این حوزه در قرن پنجم هجری قمری رقم خورد، افزود: حکیم عمر خیام نیشابوری به عنوان سرپرست هیئتی از منجمان برجسته در دوران جلالالدین ملکشاه سلجوقی، مأموریت یافت تا با رصدهای دقیق در رصدخانه اصفهان، طول واقعی سال خورشیدی را محاسبه کند.
وی ادامه داد: خیام و همراهان وی، طول سال را ۳۶۵.۲۴۲۲ روز محاسبه کردند که این عدد با یافتههای ماهوارههای مدرن امروزی تنها در چند رقم اعشار تفاوت دارد.
تشکری، سیستم کبیسهگیری در تقویم خیام را یکی از وجوه تمایز آن برشمرد و خاطرنشان کرد: برتری خیرهکننده این تقویم نسبت به تقویم میلادی در این است که برخلاف تقویم گریگوری که در هر ۲۵۰۰ سال یک روز خطا دارد، تقویم جلالی با اعمال کبیسههای پنجساله در فواصل معین و بهرهگیری از چرخههای ۳۳ ساله، به گونهای تنظیم شده که در هر ۱۰ هزار سال تنها یک روز خطا داشته باشد.
عضو هیات علمی دانشگاه یزد با تاکید بر پیوند این تقویم با دگرگونیهای زمین، گفت: آغاز سال در تقویم خیام، دقیقاً بر لحظهی عبور خورشید از نقطهی اعتدال بهاری استوار است و در این نظام برای هماهنگی کامل، ۶ ماه نخست سال ۳۱ روزه، ۵ ماه دوم ۳۰ روزه و ماه دوازدهم در سالهای عادی ۲۹ و در سالهای کبیسه ۳۰ روز تنظیم شده است.
این پژوهشگر تاریخ در پایان با اشاره به این که آنچه امروزه به عنوان «تقویم هجری شمسی» در ایران استفاده میشود، نسخه پیراستهای از همان تقویم جلالی است، یادآور شد: تقویم جلالی گواهی بر این حقیقت است که خیام پیش از آنکه شاعری بلندآوازه باشد، ریاضیدانی ژرفآندیش بود که توانست نظمی جاودانه را از دل ستارگان استخراج کرده و آن را با زندگی روزمرهی انسانها پیوند بزند.
انتهای پیام
