علیرضا قاسمی به مناسبت هفته ملی جمعیت (۲۴ تا ۳۰ اردیبهشت) در گفت و گو با ایسنا، با اشاره به اهمیت جوانی جمعیت و فرزندآوری، گفت: تغییرات جمعیت در تمام دوران تاریخ وجود داشته است. زمانی صحبت از این بود که نرخ جمعیت رو به رشد است و باید کنترل شود، از همین رو برخی سیاستها در نظر گرفته میشد تا خانوادهها تعداد فرزندان خود را کاهش دهند، اما اکنون با روند کاهش جمعیت مواجه هستیم و تاکید بر افزایش فرزندآوری است.
وی با بیان اینکه برای ثابت ماندن جمعیت خانوادهها باید حداقل دو فرزند داشته باشند تا جایگزین پدر و مادر بشوند، افزود: اینکه گفته میشود خانوادهها بیشتر از دو فرزند داشته باشند به این دلیل است که در برخی موارد ممکن است یکی از این فرزندان بنا به دلایلی از جمله بیماری، حوادث و... از دنیا برود.
این جامعهشناس با بیان اینکه در حال حاضر زوجین و خانوادهها تمایل کمتری به فرزندآوری دارند و تعداد کم فرزند بین خانوادهها جا افتاده است، از دلایل متعدد این موضوع یاد کرد و گفت: مجموعه عوامل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بر این امر اثرگذار است.
قاسمی از نقش مهم مسائل اقتصادی بر عدم تمایل به فرزندآوری یاد کرد و گفت: دغدغههای اقتصادی و معیشتی به میزان قابل توجهی فرزندآوری را تحت شعاع قرار میدهد، زیرا وقتی زوجین از نظر اقتصادی امکان تامین زندگی را نداشته باشند، تمایلی به داشتن فرزند هم ندارند.
وی ادامه داد: نرخ بالای تورم، بیکاری خصوصا بیکاری تحصیلکردگان دانشگاهی، پایین بودن درآمد اقشار مختلف کارگر و کارمند و ... همه باعث میشود تولد فرزند جدید در خانوادهها تحت شعاع قرار بگیرد.
به گفته این جامعهشناس، نگرانی از جنگ و ریسک مسائل بینالمللی که اکنون کشور را تحت تاثیر قرار داده نیز بر کاهش تمایل به فرزندآوری خانوادهها بیتاثیر نیست.
قاسمی با بیان اینکه مسائل اقتصادی تنها مانع فرزندآوری نیست و برخی خانوادهها با رفاه نسبی بیشتر نیز ممکن است تمایل چندانی به فرزندآوری نداشته باشند، یادآور شد: این عدم تمایل به فرزندآوری در والدین تحصیل کرده بیشتر خود را نشان میدهد و ناشی از انتظارات والدین درباره آینده فرزندان است. اینکه والدین این نگرانی را دارند که آیا میتوانند در آینده زندگی مناسبی برای فرزند خود در زمینه اقتصادی، اجتماعی و حتی تحصیل فراهم کنند، یا نه.
وی یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر عدم تمایل به فرزندآوری را بالا رفتن آمار طلاق برشمرد و گفت: اینکه میزان طلاق در حال حاضر به حدود یک طلاق به ازاء هر سه ازدواج رسیده نیز بر کاهش فرزندآوری موثر است. زوجین این نگرانی را دارند که مبادا ناچار به طلاق شوند و از همین رو یا فرزندی به دنیا نمیآورند و یا بین ازدواج آنها و به دنیا آوردن اولین فرزند فاصله زیادی میافتد.
قاسمی بالا رفتن سن زوجین را نیز یکی دیگر از عوامل کاهش فرزندآوری برشمرد و اضافه کرد: اکنون سن ازدواج در دختران و پسران به حدود ۳۰ سال رسیده است. به علاوه پس از ازدواج هم زوجین دیگر مانند گذشته برای فرزندآوری اقدام نمیکنند و گاهی به دنیا آمدن اولین فرزند آنها پنج تا ۱۰ سال بعد از ازدواج رخ میدهد و اینکه زوجین در سن بسیار بالا برای فرزند دار شدن اقدام میکنند بر کاهش موالید اثرگذار است.
این جامعهشناس از عدم تمایل زوجین به پذیرفتن مسئولیت فرزند نیز به عنوان یک عامل مهم دیگر یاد کرد که از مسائل فرهنگی و اجتماعی ریشه میگیرد و در عمده موارد ارتباطی هم به شرایط اقتصادی زوجین ندارد.
قاسمی از یک عامل دیگر مهم و اثرگذار بر عدم تمایل زوجین به فرزندآوری نیز یاد کرد و ادامه داد: در جوامع سنتی تمایل به فرزندآوری بیشتر است، اما امروز تقابل مدرنیته و سنت باعث شده زوجین کمتر به سمت فرزندآوری بروند.
وی با بیان اینکه در گذشته و در جوامع سنتی ازدواج و فرزندآوری یک ارزش اجتماعی محسوب میشود و خانوادهها نیز به فرزندان خود توصیه میکردند که بچهدار شوند، گفت: اما در جوامع مدرن دیگر والدین و توصیههای آنان اثرگذار نیست و زوجین بر مبنای اصول و عقاید خود پیش میروند.
به گفته این جامعهشناس هنوز هم در جوامعی که سنت حاکم است از جمله برخی استانها مانند سیستان و بلوچستان، روستاها و شهرهای کوچک، فرزندآوری و جوانی جمعیت بیشتر مورد توجه است تا شهرهای بزرگ و کلانشهرها که بیشتر سبک زندگی مدرن دارند.
پیری جمعیت چه تبعاتی دارد؟
این جامعهشناس به تبعات عدم تمایل به فرزندآوری و سالمندی جمعیت که به دنبال آن ایجاد میشود اشاره کرد و ادامه داد: سالمندی جمعیت پدیدهای است که امروزه تمامی کشورها را گرفتار کرده و عواقبت متعددی دارد. جوانان سرمایههای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و علمی یک جامعه هستند و کاهش جمعیت جوان در یک جامعه میتواند رشد اقتصادی، اجتماعی، علمی و ... را به خطر بیاندازد.
به گفته قاسمی، وقتی جمعیت جوان در یک کشور کاهش یابد، نیروی کار مفید و موثر نیز دچار کمبود میشود و کشور نمیتواند از نظر اقتصادی و اجتماعی پیش برود و توسعه یابد.
وی اضافه کرد: از سوی دیگر افزایش جمعیت سالمندان نیز پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی بهداشتی به همراه دارد که باید برای آن چارهاندیشی کرد.
نیازمند تشکیل یک وزارتخانه مجزا برای جمعیت هستیم
این جامعهشناس با بیان اینکه بسیاری از اقداماتی که برای افزایش فرزندآوری نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورها صورت میگیرد کارساز نیست، گفت: نمونه این امر را در تلاش برخی کشورهای اروپایی برای جذب مهاجر شاهد هستیم که چون سیاستهای تشویقی آنها برای فرزندآوری کافی نبوده، ناگزیر هستند کاهش جمعیت را با جذب مهاجر جبران کنند.
به گفته قاسمی، فرزندآوری دیگر مقولهای نیست که با توصیه و پند اصلاح شود، بلکه نیازمند اقدامات زیرساختی، کارشناسی و علمی با در نظر گرفتن همه جوانب کار است.
وی با بیان اینکه اهمیت موضوع فرزندآوری آنقدر زیاد است که حتی نیاز دارد یک وزارتخانه مجزا برای آن تشکیل شود، ادامه داد: اگرچه اکنون بخشهای مختلفی در زمینه فرزندآوری فعالیت دارند و وزارت ورزش و جوانان هم داریم، اما موضوع جمعیت یک متولی واحد نیاز دارد که سایر بخشها را نیز همراه کند.
به گفته این جامعهشناس، لازم است از تجربه موفق سایر کشورها در زمینه فرزندآوری نیز استفاده کنیم.
انتهای پیام
