سعید اسلامی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه گروه انفورماتیک پزشکی و هوش مصنوعی دانشگاه علوم پزشکی مشهد یکی از پرسابقه‌ترین و تنها گروه مستقل مصوب وزارت بهداشت در سطح کشور محسوب می‌شود، اظهار کرد: این گروه از سال ۱۳۸۶ به‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرده و دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز از دهه ۷۰ در حوزه انفورماتیک پزشکی و هوش مصنوعی فعال بوده و بیشترین تعداد دانشجوی اعزامی به خارج از کشور را در این حوزه داشته که بخشی از آنان پس از بازگشت به کشور، در پایه‌گذاری و توسعه این گروه نقش موثری ایفا کرده‌اند. از نظر هیات علمی و توان علمی نیز، بر اساس ارزیابی‌های وزارت بهداشت، این گروه به‌عنوان مزیت مطلق و دارای مرجعیت علمی معرفی شده است.

وی با بیان اینکه در سطح جهانی سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی اصولا به‌عنوان یک ابزار در خدمت پزشکی مطرح می‌شوند، تشریح کرد: رسالت اصلی سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی، ارتقاء کیفیت و ایمنی خدماتی است که به بیمار ارائه می‌شود. مزایای دیگری از جمله تسهیل فرآیندهای اداری، مالی و اجرایی نیز وجود دارد، با این حال تمرکز اصلی بر افزایش کیفیت و ایمنی خدمات درمانی است.

رئیس مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره چگونگی تحقق این اهداف تصریح کرد: با کاهش تفاوت‌ها، افزایش دقت و صحت تحلیل‌ها بر روی بیمار، داده‌های منتج از بیمار و همچنین داده‌های جمع‌آوری‌شده از سطح جامعه، ارتقاء کیفیت و ایمنی خدمات تحقق می‌یابد. همزمان با افزایش دقت و صحت، سرعت ارائه خدمات نیز افزایش پیدا می‌کند و این امکان فراهم می‌شود که خدمات گسترده‌تری با هزینه کمتر ارائه شود.

محدودیت منابع در حوزه سلامت؛ چالش جدی جهان

وی با تاکید بر محدودیت منابع در حوزه سلامت، اظهار کرد: نه‌تنها ایران، بلکه تمامی کشورهای جهان با چالش جدی محدودیت منابع در حوزه سلامت مواجه هستند. دلیل این مسئله کاهش نیروی کار جوان و در مقابل، افزایش جمعیت سالمند است. کشور ما نیز دقیقا طبق این الگو به سمت سالمندی پیش می‌رود. با کنترل مرگ‌های زودرس، مدیریت بیماری‌های قلبی، سرطان‌ها و بیماری‌های واگیردار مانند آنفلوآنزا و سل، مردم به سنین بالاتر می‌رسند و هرچه سن جمعیت افزایش پیدا می‌کند، تقاضا برای خدمات سلامت نیز بیشتر می‌شود.

اسلامی ادامه داد: در چنین شرایطی، اگر اقتصاد مولد و نیروی کار جوان کافی وجود نداشته باشد، منابع حوزه بیمه و سلامت به‌تدریج کاهش می‌یابد و پاسخ‌گویی به این حجم از تقاضا دشوار می‌شود. بنابراین، ناچارا باید به سمت ارتقای بهره‌وری حرکت کنیم؛ یعنی با همان هزینه، خدمات بیشتر، با کیفیت بالاتر و ایمنی بیشتر ارائه دهیم. در این نقطه است که سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار وارد می‌شوند تا تحقق این هدف ممکن شود. امروز این ابزارها در دنیا کاملا کاربردی و مفید تلقی می‌شوند.

وی با بیان اینکه با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، می‌توان بخشی از خدمات‌درمانی را به خود مردم واگذار کرد، افزود: برای مثال، بیماران دیابتی می‌توانند با استفاده از ابزارهای دیجیتال و آموزش‌های مناسب، بیماری خود را بدون نیاز به مراجعه مکرر به مراکز درمانی، کنترل کنند. همچنین، می‌توان از مدل‌های زبانی هوشمند برای پاسخ‌گویی به سوالات بیماران استفاده کرد تا فشار کاری از دوش پزشکان و پرستاران برداشته شود.

هوش مصنوعی نه یک جایگزین، بلکه یک ابزار است

رئیس مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه هوش مصنوعی در نظام سلامت به عنوان جایگزین نیست بلکه ابزار است، تاکید کرد: این به معنای مکمل بودن هوش مصنوعی است، یعنی چیزی که در اختیار انسان قرار می‌گیرد تا کارش را بهتر انجام دهد. امروزه ابزارهایی که در اختیار افراد است فرایندها را سریع‌تر، دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر کرده است. پزشکی که از ابزار سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی استفاده می‌کند، در بازار رقابت برنده است و مردم هم این تفاوت را به‌وضوح احساس می‌کنند. همان‌طور که مردم بیشتر به داروخانه‌هایی گرایش پیدا می‌کنند که خدمات الکترونیک و اتوماتیک ارائه می‌دهند تا داروخانه‌هایی که همچنان با روش‌های سنتی کار می‌کنند.

وی با اشاره به اینکه استفاده از هوش مصنوعی باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی می‌شود، تشریح کرد: اگر در گذشته برای ارائه یک خدمت به ۱۰ نفر نیرو نیاز بود، شاید امروز با دو نفر همان خدمت ارائه شود. سوال این است که آن هشت نفر چه می‌شوند؟ از سویی بسیاری از آن‌ها وارد مشاغل جدید می‌شوند چرا که این ابزارها نیاز به توسعه، نگهداری و پشتیبانی دارند و از سوی دیگر، چه اشکالی دارد که با همان حقوق روزهای کمتر را کار کنند؟ تکنولوژی ابزار دست ما است و طبیعتا در بخش‌هایی جایگزین می‌شود چون ناگزیر است، اما در عوض شغل‌های جدید ایجاد می‌کند و فشار کاری مردم را کاهش می‌دهد. ضمن اینکه خود کادر درمان هم بخشی از مردم هستند و با کاهش فشار کاری، کمتر دچار فرسودگی و بیماری می‌شوند.

اسلامی ضمن بیان اینکه هوش مصنوعی الزاما نیاز به زیرساخت‌های بسیار پیچیده و گران‌قیمت ندارد، تاکید کرد: قرار نیست برای این حوزه حجم زیادی تجهیزات خارجی وارد کنیم. در بسیاری از موارد، یک کامپیوتر، یک فضای کاری ساده و نیروی انسانی متخصص کافی است. به همین دلیل است که کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی انجام داده‌اند. این حوزه بیشتر به انرژی نیاز دارد و کشورهایی مثل ایران و کشورهای منطقه، به دلیل دسترسی به منابع انرژی، مزیت نسبی دارند.

وی درباره اقدامات لازم برای توسعه حوزه سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی در کشور اظهار کرد: اولین اقدام، حفظ و تقویت نیروی انسانی و ایجاد انگیزه برای توسعه این رشته در داخل کشور است. اقدامی که متاسفانه به‌درستی انجام نشده است. با وجود اینکه در سطوح کلان کشور بارها بر اهمیت این حوزه تاکید شده و رهبری نیز بارها بر توجه به آن تصریح کرده‌اند، اما در بدنه اجرایی کشور هنوز این توجه به‌طور کامل جاری نشده است.

رئیس مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی مشهد دومین نیاز اساسی توسعه سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی را داده و اطلاعات خواند و گفت:  بدون داده، هوش مصنوعی اساسا معنا ندارد. البته نه هر داده‌ای؛ بلکه داده‌های باکیفیت که امکان تحلیل دقیق روی آن‌ها وجود داشته باشد. در اینجا ما با یک نقص جدی مواجه هستیم. با این حال، در برخی حوزه‌ها داده باکیفیت به‌صورت طبیعی تولید می‌شود؛ بدون اینکه نیاز به اقدام خاصی باشد. یکی از این حوزه‌ها، حوزه تصویر است.

وی با اشاره به اینکه بیشترین پروژه‌های هوش مصنوعی در حوزه پزشکی، مبتنی بر تصویر است، ادامه داد: تصاویر پزشکی به وفور در نظام سلامت تولید می‌شوند و به همین دلیل، بیشترین پروژه‌های هوش مصنوعی در حوزه پزشکی، مبتنی بر تصویر هستند. اگرچه کار با دیتا از جمله دیتای متنی، داده‌های عددی و انواع دیگر داده‌ها ارزشمندند اما در حال حاضر داده‌های تصویری جلوتر هستند.
 

بروز تهدید در صورت عدم تنظیم‌گری در هوش مصنوعی

اسلامی درباره تهدیداتی که ممکن است هوش مصنوعی برای نظام سلامت ایجاد کند توضیح داد: تهدیدهای هوش مصنوعی بیشتر مربوط به جابه‌جایی‌هایی است که ممکن است در برخی مشاغل ایجاد شود که این امر در حوزه سلامت اتفاق نمی‌افتد. تهدید اصلی بیشتر در حوزه شیادی، ساخت نرم‌افزارهای عجیب‌وغریب و کلاهبرداری از مردم است. مسیری که اگر دولت تنظیم‌گری درستی نسبت به آن نداشته باشد، کاملا باز می‌شود.

وی افزود: تنظیم‌گری به معنای ایجاد نظم و قانون است. ما در حوزه فضای مجازی و اینترنت هم عملا تنظیم‌گری موثری نداریم و این فضا رها شده است. در حوزه هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال، این نیاز حتی شدیدتر است چرا که اگر قانون و تنظیم‌گری نداشته باشیم، ممکن است خطاهای خطرناک رخ دهد. برای مثال، در حوزه پزشکی امروز به‌وفور از ابزارهای هوش مصنوعی درباره درمان بیماری‌ها یا روش‌های تشخیص سوال می‌شود. اما واقعیت این است که بخش قابل توجهی از پزشکی، چالشی ندارد، طبق روتین پیش می‌رود و پزشکان بدون خطا آن را انجام می‌دهند و فقط یک درصد کوچکی از موارد است که پیچیدگی دارد به این معنا که درباره یک بیمار با شرایط خاص، تصمیم‌گیری دشوار می‌شود و پزشک نیاز به کمک و تصمیم‌یاری دارد.

رئیس مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: ما در گروه انفورماتیک پزشکی و هوش مصنوعی، مطالعاتی را بررسی کرده و به این نتیجه رسیدیم که در موارد پیچیده پزشکی، در حدود ۵۰ درصد پاسخ‌هایی که توسط ابزارهای هوش مصنوعی داده می‌شود، نادرست است و این می‌تواند آسیب جدی به بیمار وارد کند. اینجاست که نقش نظام تنظیم‌گری بسیار پررنگ می‌شود که باید آموزش دهد، قانون بگذارد و چارچوب تعریف کند تا بیماری متضرر نشود.

وی درباره یکی دیگر از تهدیدات هوش مصنوعی تصریح کرد: تهدید دیگر هوش مصنوعی، تهدیدهای امنیتی است چرا که ما متاسفانه ابزارهای بومی و محلی بسیار کمی داریم و ناچاریم از ابزارهای بین‌المللی استفاده کنیم و این مسئله به‌طور خودکار داده‌های ما را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد و می‌توانند از این داده‌ها سوءاستفاده کنند.

اسلامی با تاکید بر اینکه اگر در هوش مصنوعی تنظیم‌گری انجام نشود، مداخله‌گران سلامت افزایش می‌یابند، تشریح کرد: خود هوش مصنوعی به‌نوعی می‌تواند به یک مداخله‌گر سلامت تبدیل ‌شود؛ چون مردم از آن سوال می‌پرسند و پاسخ می‌گیرند. حالا اگر من بتوانم سوالات یا محتوای ورودی را طوری تنظیم کنم که پاسخ مدنظر من را بدهد، این تبدیل به سوءاستفاده می‌شود. برای مثال، اگر محتوایی به سیستم داده شود که توصیه کند بیمار باید قرص الف را مصرف کند و من خود صاحب کارخانه تولید آن قرص باشم، مردم به توصیه اعتماد کرده و مصرف می‌کنند و من از این فضا سوءاستفاده کرده‌ام.

وی افزود: اگر در فضای هوش مصنوعی محصولی را به‌صورت جهت‌دار تبلیغ کنم و آن را جلو ‌ببرم از مصادیق از مداخله‌گری، سوءاستفاده، چالش‌های اخلاقی و تنظیم‌گری است که در دنیا به‌شدت روی آن کار می‌شود و مقررات وضع می‌کنند. اگر این فضا رها شود، دقیقا به همان سرنوشتی دچار می‌شود که امروز فضای مجازی ما دچارش شده است.

آموزش‌های موجود در حوزه هوش مصنوعی کافی نیست

رئیس مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی مشهد در رابطه با واحد درسی هوش مصنوعی در پزشکی اظهار کرد: ما در گروه انفورماتیک پزشکی با تلاش بسیار زیاد، طی چهار سال گذشته موفق شدیم دو واحد درس اختیاری هوش مصنوعی را به آموزش پزشکی عمومی و آموزش داروسازی عمومی اضافه کنیم و دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز این دو واحد درسی را ارائه می‌دهد.

وی با بیان اینکه در حال حاضر آموزش‌های مربوط به هوش مصنوعی ارائه می‌شود، اما اصلا کافی نیست، تاکید کرد: ما واقعا نیاز به یک اصلاح جدی در هسته‌های آموزشی داریم. اصلاحی که بتواند این مهارت‌ها را ارتقا و بهبود ببخشد. اگرچه دانشگاه‌ها تلاش‌هایی کرده‌اند، اما به‌طور کلی این روند بسیار کند است. کشور ما اساسا در پذیرش تغییر دچار چالش است و تغییر را با کندی می‌پذیرد. اگر شما می‌خواهید سلامت دیجیتال را در کشور توسعه دهید، پزشک باید آموزش لازم را دیده باشد. پزشک بدون آموزش پاسخگوی آن افق و نیازی که برای سلامت دیجیتال ترسیم شده، نیست.

تحول نظام سلامت با هوش مصنوعی

اسلامی درباره آینده حضور هوش مصنوعی در نظام سلامت گفت: قطعا نظام سلامت با هوش مصنوعی متحول می‌شود. اتفاقی که می‌افتاد این است که برخی رشته‌ها به‌طور کامل حذف و برخی جابه‌جا می‌شوند. با این حال، برآیند کلی این تحول به نفع مردم است و در مقیاس کلان کسی متضرر نمی‌شود. در آینده پزشکی که در ابزارهای سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی تبحر دارد، برای جذب بیمار و ارائه خدمات باکیفیت‌تر در جایگاه بهتری قرار می‌گیرد، نسبت به پزشکی که این قابلیت‌ها را ندارد.

وی اضافه کرد: هوش مصنوعی وقتی وارد شود و گسترش یابد، بعضی از بخش‌های قدیمی و ناکارآمد را کنار زده و جای آن‌ها را ابزارهای جدید و کارآمدتر می‌گیرند. در برخی حوزه‌ها، هوش مصنوعی کاملا جایگزین می‌شود و در برخی دیگر، به‌عنوان یک ابزار قدرتمند در اختیار انسان قرار می‌گیرد تا خدمات با کیفیت بالاتر و بهره‌وری بیشتر ارائه شود.

حوزه هوش مصنوعی نیازمند سرمایه‌گذاری هدفمند و آگاهانه است

رئیس مرکز نوآوری هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه حوزه هوش مصنوعی نیازمند سرمایه‌گذاری هدفمند و آگاهانه است، تشریح کرد: متاسفانه در کشور ما، به‌دلیل برخی اشتباهات در مسیر توسعه، به‌ویژه در توسعه مقاطع و رشته‌های دانشگاهی، نگاه انقباضی شکل گرفته است. برای مثال، در برخی رشته‌ها بیش از نیاز توسعه انجام شده، تعداد زیادی دانشجوی دکتری در شهرهای مختلف پذیرش شده و خروجی آن، امروز باعث شده نگاه کلی این باشد که دیگر نباید رشته‌ای توسعه پیدا کند یا دانشجویی جذب شود. در حالی که دنیا این‌گونه فکر نمی‌کنید و رویکرد هدفمند جای انقباض کلی را می‌گیرد.

وی ادامه داد: برخی حوزه‌ها نیاز به توسعه دارند؛ از جمله هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال که این حوزه‌ها باید تقویت شوند، مقاطع و رشته‌های مرتبط در دانشگاه‌ها افزایش پیدا کنند و حمایت جدی از آن‌ها صورت بگیرد. هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال از آن حوزه‌هایی هستند که نیاز به توجه مضاعف و سرمایه‌گذاری ویژه دارند. توسعه این حوزه به این معناست که باید زمان بیشتری برای آن صرف شود، تیم‌های تخصصی بیشتری شکل بگیرند، متخصصان این حوزه به‌طور خاص حمایت شوند و به‌صورت مجزا مورد توجه قرار بگیرند.

اسلامی با بیان اینکه یکی از بالاترین نرخ‌های مهاجرت دانش‌آموختگان در وزارت بهداشت، مربوط به رشته‌های مرتبط با هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال است، تصریح کرد: اگر دانش‌آموختگانی که در این حوزه تربیت می‌شوند، امکان جذب و استفاده از توان آن‌ها فراهم نشود، چند نفر از آن‌ها کشور را ترک می‌کنند. در حالی که تقاضا برای این تخصص‌ها در دنیا بسیار بالاست اما ما نتوانسته‌ایم این نیروها را حفظ کنیم، برایشان شغل مناسب ایجاد کنیم و جایگاه حرفه‌ای‌شان را ارتقا دهیم.

وی تاکید کرد: به این حوزه باید با نگاه متفاوت، آینده‌نگر و هدفمند نگاه شود. هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال نه یک هزینه، بلکه یک سرمایه است؛ سرمایه‌ای که اگر امروز برای آن برنامه نداشته باشیم، فردا باید هزینه‌های بسیار سنگین‌تری بابت از دست دادنش بپردازیم.
انتهای پیام