زهرا بوستانی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به مطالعات صورت گرفته در مورد تجربه معنوی زیارت، با تمرکز بر تبرکی‌هایی که زائران در طول سفر خود تهیه کرده‌اند، اظهار کرد: نکته مهم در این مطالعه آن است که موضوع از منظر جامعه‌شناختی مورد بررسی قرار گرفته و بحث‌های درون‌دینی مدنظر نبوده‌ است، بلکه ادراک زائران از مفهوم تبرک و برداشت آنان از تبرکی‌ها برای ما اهمیت داشت.

وی افزود: در این پژوهش، به این پرسش پرداخته شد که زائران چه چیزهایی را متبرک می‌دانند. آنان اشیای متنوعی را در جریان زیارت خود به‌عنوان تبرکی تعریف می‌کردند؛ از وسایل و لباس‌هایی که هنگام زیارت همراه داشتند تا اقلامی که به‌صورت رایگان و به‌عنوان هدیه از سوی حرم دریافت می‌کردند. آن‌ها همچنین اشیایی که در سطح شهر مشهد خریداری کرده و سپس آن‌ها را در حرم متبرک می‌ساختند را نیز متبرک می‌دانستند.

عضو هیات علمی گروه پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی با اشاره به اینکه در ادامه این تحقیق، شیوه‌ها و مسیرهایی بررسی شد که زائران از طریق آن‌ها اشیای خریداری‌شده را متبرک می‌کردند، بیان کرد: راهبردها و استراتژی‌های گوناگونی که افراد برای متبرک ساختن یک شیء به کار می‌بردند، بخشی از این پژوهش را شکل می‌داد و همین امر، این مطالعه را تا حدی منحصربه‌فرد می‌ساخت. این شیوه‌ها شامل نزدیک کردن و مسح آن به ضریح، طواف دادن شیء در فضای حرم، یا حتی صرفا نیت زیارت و اعتقاد قلبی به متبرک بودن آن، بود.

چگونه زائران اشیاء خریداری شده را متبرک می‌کنند؟

بوستانی در ادامه گفت: در بخش دیگری از پژوهش، به این موضوع پرداخته شد که زائران پس از بازگشت به خانه، چگونه این تبرکی‌ها را حفظ کرده و آن‌ها را با زندگی روزمره خود در می‌آمیزند. در این بخش نیز راهبردهای متنوعی که زائران به کار می‌گرفتند بررسی شد؛ ازجمله تبدیل تبرکی به یک کالای شخصی‌سازی‌شده و منحصر به فرد، ترکیب آن با بخش‌های غیرمقدس زندگی روزمره، یا استفاده از آن در سایر اعمال عبادی، به‌گونه‌ای که قدسیت و تبرک آن با زیست روزمره آنان درآمیزد.

وی با بیان اینکه برخی از تبرکی‌هایی که افراد با خود به خانه می‌بردند شامل اقلامی مانند آب سقاخانه، نمک، برنج یا شکر اهدایی از سوی حرم بود، اضافه کرد: با این حال، شکل جدیدی از سوغات متبرک نیز مشاهده می‌شود که در آن، بعد زیبایی‌شناختی بر بعد مصرفی غلبه یافته است. ازجمله این موارد می‌توان به تکه‌فرش‌ها و فرش‌های منقوش حرم اشاره کرد که امروزه به ‌صورت قاب‌فرش عرضه می‌شوند، یا کاشی‌های شکسته حرم که به‌واسطه حضور در فضای مقدس، متبرک تلقی شده و در قالب قاب‌هایی با قیمت‌های متفاوت، از مبالغی اندک تا چندین میلیون تومان، به فروش می‌رسند. شکل دیگری از این سوغات، سنگ‌های شکسته حرم است که به زیورآلاتی مانند گردنبند، گوشواره و موارد مشابه تبدیل می‌شوند، آثاری که در آن‌ها بعد زیبایی‌شناختی اهمیت فراوانی دارد و با ذائقه زائر مدرن امروزی همخوان شده است.

مفهوم تبرکی از منظر زائر؛ برکت و فزونی نعمت در زندگی

بوستانی تصریح کرد: در پس تمامی تعاریفی که زائران درباره تبرکی ارائه می‌دادند، مفهوم برکت و تبرک به‌عنوان فزونی نعمت درک می‌شد. آنان تبرکی را واسطه‌ای برای جاری شدن رحمت و فیض الهی در زندگی خود می‌دانستند و در مجموع، آن را نشانه، هدیه‌ یا حتی یادگاری‌ای منحصربه‌فرد تلقی می‌کردند که از سوی فردی مقدس، یعنی امامی که حامل و منتشرکننده تقدس الهی است، به آنان رسیده و به‌منزله واسطه‌ای برای انتشار فیض خداوند در زندگی‌شان به شمار می‌آید.

انتهای پیام