به گزارش ایسنا، مهندس مصطفی عرب در مراسم رونمایی از ششمین گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان که در محل ساختمان صندوق نوآوری و شکوفایی برگزار شد اظهار کرد: در کنار توسعه این سامانه‌ها، تجمیع اطلاعات و پردازش کلان‌داده‌ها به ما کمک کرده است تا بتوانیم اطلاعات آماری حوزه دانش‌بنیان را در اختیار مخاطبان قرار دهیم و برنامه امروز نیز به همین منظور برگزار شده تا ششمین دوره گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان را همراه با آمار و اطلاعات مربوط به آن ارائه کنیم.

وی افزود: در این سال‌ها تلاش کرده‌ایم تمرکز خود را بر توسعه کمی و کیفی گزارش قرار دهیم؛ به این معنا که علاوه بر افزودن فصول موضوعی جدید در هر دوره، محتوای گزارش را نیز از نظر کیفی دقیق‌تر کنیم.

عرب ادامه داد: به‌عنوان نمونه، امسال فصل «زیرساخت‌های فناوری» به گزارش اضافه شده و در سال گذشته نیز داده‌های مربوط به صادرات و تجارت شرکت‌های دانش‌بنیان به گزارش افزوده شده بود. همچنین سعی کرده‌ایم شاخص‌هایی را که در سنجش اقتصاد دانش‌بنیان به ما کمک می‌کند، به‌صورت جدی در گزارش مورد بررسی قرار دهیم.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به اهمیت استمرار در تهیه گزارش، گفت: تداوم انتشار این گزارش بدون حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی ریاست‌جمهوری ممکن نبود و بررسی داده‌ها به‌صورت روندی، نقش مهمی در تحلیل، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای اقتصاد دانش‌بنیان ایفا می‌کند.

وی افزود: این گزارش بستری شفاف و در دسترس عموم برای تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان فراهم کرده است و مشابه آن را کمتر می‌توان یافت که گزارش‌هایی مبتنی بر تحلیل ریزداده‌ها به‌صورت آماری و با انتشار عمومی ارائه شود.

عرب با اشاره به نقش حمایت‌های نهادی در انتشار عمومی گزارش، تصریح کرد: هرچند گزارش‌های متعددی در این حوزه تهیه می‌شود، اما انتشار عمومی آنها کمتر اتفاق می‌افتد که در این مسیر، نگاه مثبت معاونت علمی و همراهی مسئولان مربوطه بسیار راهگشا بوده است.

وی در ادامه درباره فرآیند تهیه این گزارش، گفت: برای آنکه بتوانیم این اطلاعات را به‌صورت عمومی در اختیار مخاطبان قرار دهیم، فرآیندی طولانی را طی می‌کنیم که معمولاً ۹ تا ۱۰ ماه از سال را به خود اختصاص می‌دهد.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان افزود: این فرآیند از جمع‌آوری ریزداده‌ها و انجام مراحل کلین‌سازی و پاک‌سازی داده‌ها آغاز می‌شود، سپس داده‌ها وارد پایگاه‌های داده رابطه‌ای می‌شوند و پس از طراحی شاخص‌های کیفی عملکرد، این شاخص‌ها مصور شده و در نهایت در قالب یک گزارش جامع در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان حوزه اعتبارسنجی با تأکید بر اتکای گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان به استانداردهای بین‌المللی گفت: تلاش کرده‌ایم شاخص‌هایی که در این گزارش به آن‌ها پرداخته می‌شود، مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی باشند و همچنین نیازهایی باشند که سیاستگذاران برای تصمیم‌گیری در حوزه دانش‌بنیان به ما اعلام می‌کنند.

 عرب اظهار کرد: دقت این اطلاعات از آن جهت بالاست که مبتنی بر پردازش ریزداده‌هاست و نه صرفاً پرسشنامه یا اظهارنظر؛ به‌گونه‌ای که در برخی حوزه‌ها دقت شاخص‌ها ۱۰۰ درصد و در سایر حوزه‌ها نیز بالای ۷۰ تا ۸۰ درصد است. در این زمینه سعی می‌کنم آمارهای کلیدی که ارائه می‌شود را به حوزه‌های کاربردی آنها متصل کنیم؛ حوزه‌هایی که طی سال‌های گذشته و متناسب با نیاز ارکان تصمیم‌گیر اکوسیستم فناوری کشور به آن‌ها رسیده‌ایم.

عرب با اشاره به تکالیف تعیین‌ شده در برنامه هفتم توسعه، گفت: یکی از موضوعاتی که در برنامه هفتم توسعه برای معاونت علمی تکلیف شده، رساندن تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان به ۳۰ هزار شرکت و افزایش سهم اقتصاد دانش‌بنیان به حدود ۷ درصد است.

وی ادامه داد: ما در گزارش امسال به این موضوع از این منظر پرداخته‌ایم که چرخه عمر استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در همه جای دنیا دارای نرخ شکست مشخصی است؛ به‌طوری‌که در پنج سال نخست فعالیت ممکن است تا ۵۰ درصد آنها و در بازه ۱۰ ساله تا ۹۰ درصد آنها با شکست مواجه شوند.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان افزود: این موضوع باعث می‌شود بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان پس از مدتی نه به دلیل ضعف فناوری، بلکه به دلیل نداشتن توجیه اقتصادی و مشکلات مرتبط با تجاری‌سازی، فعالیت خود را متوقف کنند. بر همین اساس، ما شاخص‌ها را به‌ صورت تجمعی و با تمرکز بر تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان مورد بررسی قرار دادیم. معمولاً عددی در حدود ۱۱ هزار شرکت به‌عنوان تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان اعلام می‌شود، اما بررسی‌های ما نشان می‌دهد که تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان از ابتدای شکل‌گیری تاکنون و تا پایان سال ۱۴۰۰ به ۱۲ هزار و ۶۹۲ شرکت رسیده است.

عرب افزود: از این تعداد، حدود ۲ هزار و ۵۰۰ شرکت موفق به تمدید مجوز خود نشده‌اند که دلایل متعددی برای آن وجود دارد.

وی اضافه کرد: پیش‌بینی ما این است که در سال‌های آینده با شرکت‌هایی مواجه باشیم که بیش از پنج سال از تاریخ دانش‌بنیان شدن آنها گذشته، اما همچنان در رده شرکت‌های نوپا قرار دارند.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان حوزه اعتبارسنجی با اشاره به وضعیت شرکت‌های نوپا در زیست‌بوم دانش‌بنیان گفت: شرکت‌های نوپا هنوز فرآیند شخصیت‌سازی و بلوغ سازمانی را به‌طور کامل طی نکرده‌اند و احتمالاً در سال‌های پیش رو تعداد این شرکت‌ها افزایش خواهد یافت.

عرب اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم، نحوه سنجش اقتصاد دانش‌بنیان است؛ موضوعی که در برنامه هفتم توسعه نیز به آن توصیه شده و سهم از تولید ناخالص داخلی به‌ عنوان هدف در نظر گرفته شده است.

وی افزود: ما در این گزارش تلاش کرده‌ایم علاوه بر شاخص سهم از تولید ناخالص داخلی، شاخص‌های دیگری از جمله سهم اشتغال شرکت‌های دانش‌بنیان، سهم این شرکت‌ها از تسهیلات فعال، سهم آنها در بازار سرمایه و شاخص‌های مشابه را نیز بررسی کنیم؛ به‌گونه‌ای که این اطلاعات هم به‌صورت تفکیکی ارائه شود و هم امکان تحلیل دقیق‌تری فراهم شود.

عرب ادامه داد: علاوه بر این، شاخص‌های جایگزینی را نیز برای سنجش اقتصاد دانش‌بنیان پیشنهاد داده‌ایم؛ شاخص‌هایی مانند میزان جلوگیری از خروج ارز توسط شرکت‌های دانش‌بنیان و میزان نفوذ فناوری در رشته‌فعالیت‌های مختلف که می‌تواند به‌عنوان معیارهای مکمل یا جایگزین سهم از تولید ناخالص داخلی مورد بررسی قرار گیرد.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با ارائه نمونه‌ای از این شاخص‌ها، گفت: به‌طور فرضی، میزان تولید شرکت‌های دانش‌بنیان در پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۲۵ میلیارد دلار برآورد شده و این شرکت‌ها حدود ۴ تا ۶ میلیارد دلار ارزبری داشته‌اند. بر این اساس می‌توان گفت شرکت‌های دانش‌بنیان حدود ۱۸ میلیارد دلار از خروج ارز جلوگیری کرده‌اند و زمانی که این رقم با میزان کل واردات سالانه کشور که حدود ۱۰۰ میلیارد دلار است مقایسه شود، می‌توان جایگاه واقعی اقتصاد دانش‌بنیان را با دقت بیشتری مورد ارزیابی قرار داد.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان حوزه اعتبارسنجی با اشاره به محورهای تحلیلی گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان، گفت: در این گزارش به موارد مختلفی پرداخته شده که تفسیر آن‌ها به‌صورت تفصیلی در متن گزارش ارائه شده است.

وی اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در تعامل با معاونت علمی و صندوق نوآوری و شکوفایی به آن پرداخته‌ایم، اهمیت و جایگاه شرکت‌های بزرگ به‌عنوان پیشران اقتصاد دانش‌بنیان است.

وی افزود: آمارهای گزارش زیست‌بوم نشان می‌دهد که حدود ۵ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان، نزدیک به ۹۰ درصد از منابع سیستم بانکی را در اختیار دارند. همچنین این شرکت‌ها ۷۴ درصد از درآمد شرکت‌های دانش‌بنیان، ۸۵ درصد از درآمد محصولات دانش‌بنیان، ۸۴ درصد از صادرات و ۶۶ درصد از اشتغال این حوزه را به خود اختصاص داده‌اند.

عرب ادامه داد: همین دوگانگی‌ای که در ساختار شرکت‌های دانش‌بنیان مشاهده می‌شود، به طراحی برنامه‌هایی مانند «غذاهای دانش‌بنیان» کمک کرده و در حال حاضر برنامه‌ریزی برای شرکت‌های پیشران به‌صورت جداگانه در حال انجام است.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان، افزود: برای شرکت‌های دانش‌بنیان پیشران که موتور محرک اقتصاد دانش‌بنیان محسوب می‌شوند، برنامه‌ریزی‌های مستقلی انجام شده و در مقابل، برای شرکت‌های نوپایی که سهم کمتری دارند، برنامه‌هایی مانند ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود، اصلاح ساختار مالی و سایر اقدامات حمایتی پیش‌بینی شده است.

وی گفت: در این گزارش همچنین تلاش کرده‌ایم اهمیت نقش بازار سرمایه در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان را مورد بررسی قرار دهیم و سهم بازار فرابورس، بورس و حتی بازار نوآفرین که در سال اخیر عملاً شکل گرفته است، هم در حوزه پذیرش شرکت‌ها و هم در انتشار اوراق برای شرکت‌های دانش‌بنیان به‌تفصیل بررسی شده است.

عرب در ادامه به موضوع تأمین مالی اشاره کرد و افزود: یکی دیگر از محورهای مورد تفسیر در گزارش، موضوع تأمین مالی است. اگر تأمین مالی را موتور محرک اقتصاد دانش‌بنیان در نظر بگیریم، به این جمع‌بندی رسیده‌ایم که اگرچه سهم تأمین مالی همپای سهم شرکت‌های دانش‌بنیان از اقتصاد دانش‌بنیان است، اما درصد کمی از شرکت‌ها بخش عمده‌ای از تسهیلات را دریافت می‌کنند.

وی تصریح کرد: در مقابل، درصد قابل توجهی از شرکت‌ها سهم اندکی از تسهیلات فعال دارند که این موضوع یکی از آسیب‌های جدی در ساختار تأمین مالی اقتصاد دانش‌بنیان به شمار می‌رود.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان حوزه اعتبارسنجی با اشاره به روند افزایش دسترسی شرکت‌های دانش‌بنیان به تسهیلات بانکی، گفت: در سال ۱۳۹۹، زمانی که این شاخص را به صندوق نوآوری و شکوفایی ارائه می‌کردیم، تنها ۲۲ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان در سیستم بانکی تسهیلات فعال داشتند.

عرب اظهار کرد: همین شاخص به‌ عنوان مبنای برنامه‌ریزی صندوق نوآوری و شکوفایی قرار گرفت و برنامه‌هایی از جمله «هزار فناور» از همین نقطه طراحی شد تا این سهم افزایش پیدا کند.

وی افزود: در حال حاضر این عدد به ۳۹ درصد رسیده و امیدواریم این روند همچنان ادامه داشته باشد تا شرکت‌های بیشتری از میان شرکت‌های دانش‌بنیان بتوانند از ابزارهای تأمین مالی استفاده کنند.

عرب در ادامه به نقش بانک‌ها در تأمین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان اشاره کرد و گفت: در گزارش زیست‌ بوم دانش‌بنیان به‌ تفصیل به این موضوع پرداخته‌ایم که بانک‌ها نقش کلیدی و حتی می‌توان گفت کلیدی‌ترین نقش را در تأمین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان ایفا می‌کنند.

وی افزود: در همین راستا تلاش کرده‌ایم شاخص‌های کلیدی عملکردی را تعریف کنیم تا بر اساس آنها، بانک‌هایی که به‌صورت تخصصی به شرکت‌های دانش‌ بنیان خدمات ارائه می‌دهند، شناسایی شوند.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان تصریح کرد: یکی از شاخص‌هایی که تعریف شده، این است که کدام بانک مأموریت خود را به‌صورت تخصصی ارائه خدمات به شرکت‌های دانش‌بنیان در نظر گرفته است.

وی گفت: بر اساس این شاخص، بانک کارآفرین طی سه سال اخیر که این شاخص طراحی و بررسی شده، هر سال بیش از ۱۲ تا ۱۳ درصد از سبد خدمات خود را به شرکت‌های دانش‌بنیان اختصاص داده و عملاً مأموریت خود را در ارائه خدمات به این شرکت‌ها دنبال کرده است.

عرب افزود: معمولاً در رتبه‌بندی بانک‌ها، بانک‌هایی که بیشترین سهم را دارند، امتیاز بالاتری کسب می‌کنند، اما بر اساس شاخص‌هایی که ما بررسی کرده‌ایم، بانک‌هایی عملکرد بهتری داشته‌اند که عموماً خصوصی‌تر بوده و مأموریت مشخصی برای ارائه خدمات به حوزه دانش‌بنیان تعریف کرده‌اند.

وی به موضوع زیرساخت علم و فناوری اشاره کرد و گفت: موضوع زیرساخت علم و فناوری نیز امسال و در پی تعامل ما با معاونت سیاستگذاری، به‌ عنوان یک نیاز جدید به گزارش افزوده شده است. در این بخش تلاش کرده‌ایم به شناسایی زیرساخت‌ها بپردازیم؛ به‌ طوری‌که حدود یک‌هزار و ۹۰۰ زیرساخت استقرار، ۴۹۹ زیرساخت تجاری‌سازی، ۲۲۷ نهاد مالی و یک‌هزار و ۹۳۰ مورد دیگر از زیرساخت‌های مرتبط شناسایی شده‌اند.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان حوزه اعتبارسنجی با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های علمی و فناوری کشور، گفت: تقریباً ۶۰ درصد شرکت‌های دانش‌بنیان حداقل یکی از دفاتر خود را در این زیرساخت‌ها مستقر دارند و سهم پارک‌های فناوری نیز حدود یک‌سوم است، به‌طوری که یک‌سوم شرکت‌های دانش‌بنیان حداقل یکی از دفاتر خود را در پارک‌های فناوری دارند. یکی از آسیب‌هایی که در این حوزه شناسایی شده، تعدد عناوین با کارکرد مشابه و نبود متولی واحد است که مدیریت و بهره‌برداری از این زیرساخت‌ها را با مشکل مواجه می‌کند.

وی ادامه داد: یکی دیگر از موضوعاتی که در گزارش و به فراخور نیاز اکوسیستم مورد بررسی قرار گرفته، آمار شرکت‌های دانش‌بنیان در سطح کشور است. در جریان بازدیدها و سفرهای استانی نمایندگان صندوق نوآوری و شکوفایی و همچنین تعاملات نمایندگان مجلس، نیاز به داشتن تصویری دقیق از پراکندگی شرکت‌های دانش‌بنیان در کشور احساس شد.

عرب گفت: برای پاسخ به این نیاز، در فصل «آمایش سرزمینی» گزارش، اطلاعات و آمار شرکت‌های دانش‌بنیان به تفصیل ارائه شده است که در سال‌های اخیر با حمایت معاونت علمی به تکرار و توسعه این داده‌ها پرداخته‌ایم.

وی افزود: به‌عنوان مثال، در تعامل با وزارت ارتباطات، اطلاعات مربوط به سهم اقتصاد دانش‌بنیان در حوزه ICT مورد بررسی قرار گرفته تا تصویری روشن از وضعیت شرکت‌ها در این حوزه فراهم شود.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان حوزه اعتبارسنجی با اشاره به فرآیند دسته‌بندی فناوری‌ها و استانداردسازی اطلاعات، گفت: ما در حال تعامل و پردازش اطلاعات هستیم تا بتوانیم دسته‌های فناوری را به کد HS یا کد آیسیک متصل کنیم و وضعیت اقتصاد دانش‌بنیان را به صورت بین‌بخشی و با همکاری ارکان مختلف بهتر رصد کنیم.

وی اضافه کرد: هرچند توضیحات طولانی شد، اما لازم می‌دانم از عزیزان و دوستانی که در تهیه گزارش کمک کردند، تشکر و قدردانی ویژه داشته باشم.

وی ادامه داد: از تمامی کسانی که با ارائه اطلاعات، دسترسی به داده‌ها، تعیین شاخص‌ها و ارائه بازخورد به ما کمک کردند، تشکر می‌کنم؛ این همکاری‌ها موجب شد گزارش امسال بسیار مفصل‌تر از سال‌های گذشته تهیه شود.

عرب تصریح کرد: بخشی از نهادهایی که در ارائه خدمات به ما کمک کردند در ارائه من قابل مشاهده است و همچنین حامیان مالی این گزارش یک شرکت خصوصی هستند که به صورت مستقل آن را تهیه می‌کنند. اگر حمایت‌های مالی، به‌ویژه بانک کارآفرین طی سه سال اخیر نبود، تهیه این گزارش به صورت مستمر ممکن نبود.

انتهای پیام