دکتر علی ثاقبی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهمیت مهربانی و حمایت از یکدیگر در شرایط کنونی، اظهار کرد: در این روزهای سراسر آشوب و ناامنی، مهربانی و حمایت از یکدیگر فراتر از یک توصیه اخلاقی، یک مکانیسم دفاعی روانی و یک استراتژی بقای اجتماعی است. وقتی تهدیدات بیرونی مانند جنگ، حس ناامنی و پوچی را دامن می‌زنند، مهربانی تنها پناهگاهی است که انسانیت را در برابر وحشت حفظ می‌کند.

مهربانی یعنی دیدن نیاز پنهان دیگران

این روانپزشک و روانکاو با اشاره به داشتن حمایت عملی و غیرکلامی، تصریح کرد: در شرایط بحران، گاهی کلمات صرف بی‌فایده‌اند. مهربانی یعنی دیدن نیاز پنهان دیگران، دعوت از آشنایی که خانه‌اش برای زندگی امن نیست، یک دمنوش گرم برای همسایه‌ای که از ترس نخوابیده، کمک به خرید اقلام ضروری برای یک خانواده فقیر یا حتی فقط لبخند زدن به دیگران در یک فضای پر از تنش. این اقدامات هر چند کوچک، پیامی به ناخودآگاه جامعه می‌فرستند که ما در این شرایط تنها نیستیم.

ثاقبی اضافه کرد: مهربانی در شرایط جنگ به معنای نادیده‌گرفتن هیجانات ناخوشایند نیست. بلکه به معنای ایجاد فضایی امن برای ابراز خشم و ترس در چارچوبی محترمانه است. اجازه دادن به دیگران برای گریه، ابراز خشم، بیان ترس‌ها و دغدغه‌ها و سپس همدلی با آن‌ها، بخشی از مهربانی عمیق است.

وی با اشاره به مهربانی با خود، خاطرنشان کرد: این حیاتی‌ترین حلقه است. مهربانی نسبت به خود یعنی پذیرش اینکه در شرایط غیرعادی، عملکرد ما کمتر از حد معمول خواهد بود. ما حق داریم خسته، مضطرب یا حتی گاهی بی‌تفاوت باشیم. بدون مهر به خود، نمی‌توانیم منبعی برای مهر به دیگران باشیم.

این روانپزشک با اشاره به بهترین راه برای کنار آمدن با شرایط کنونی، بیان کرد: درباره بهترین راه برای کنار آمدن، تغییر کانون کنترل و ساختن تاب‌آوری چندلایه است. در شرایطی که ابعاد وسیعی از زندگی خارج از کنترل ماست، تمرکز بر چیزهایی که در دایره نفوذ ما هستند، کلید آرامش است.

ثاقبی با بیان اینکه این راهبرد شامل چهار لایه است، گفت: نخست لایه فردی (مدیریت ذهن) محسوب می‌شود، یعنی تمرین کنید که تفاوت بین واقعیت‌های تایید شده و شایعات ترس‌آفرین را درک کنید. هر زمان که احساس می‌کنید دنبال کردن اخبار اضطراب شما را افزایش می‌دهد، از آن فاصله بگیرید. همچنین تمرینات ذهن‌آگاهی برای بازگرداندن ذهن از فردای وحشتناک به لحظه‌ی فعلی امن موثر است. این کار سطح کورتیزول را نیز کاهش می‌دهد.

ضرورت تبدیل خانواده به پناهگاهی امن

وی با اشاره به دومین مورد که لایه خانوادگی (ایجاد سیستم ایمنی عاطفی)است، افزود: خانواده باید به پناهگاهی امن تبدیل شود. جایی که در آن هیچ‌کس به خاطر ترسش قضاوت نمی‌شود. اشتراک‌گذاری ترس‌ها در فضایی امن، از بار آن‌ها کاسته و تاب‌آوری روانی را افزایش می‌دهد.

این روانکاو مطرح کرد: سومین نکته لایه معنوی-معنایی (پیدا کردن هدف) است. در بحران، انسان‌ها نیاز دارند بدانند چرا مقاومت می‌کنند. پیدا کردن معنا در رنج مثلا من از خانواده‌ام مراقبت می‌کنم تا با هم فردایی بهتر بسازیم، به زندگی در شرایط جنگی جهت می‌دهد و از ناامیدی مطلق جلوگیری می‌کند.

بدن ما اولین خط دفاعی در برابر استرس است

ثاقبی تاکید کرد: لایه فیزیکی (حفظ بقای بیولوژیک) به عنوان چهارمین لایه در این راهبرد به شمار می‌رود، یعنی اولویت‌بندی خواب، تغذیه، تحرک، تماس انسانی امن. بدن ما اولین خط دفاعی در برابر استرس است. نادیده گرفتن نیازهای اولیه بدن، ظرفیت روانی ما را به‌شدت کاهش می‌دهد.

وی با اشاره به چگونگی تقویت مهربانی در جامعه و خانواده و لزوم آن، اظهار کرد: اهمیت مهربانی در شرایط جنگ، حیاتی و سرنوشت‌ساز است. روان‌شناسی بحران نشان می‌دهد که جوامعی که در زمان جنگ انسجام و حمایت اجتماعی قوی دارند، میزان آسیب‌های روانی مانند PTSD و افسردگی و… بسیار کمتری تجربه می‌کنند و سرعت بهبودی پس از بحران بسیار بالاتری دارند. مهربانی مانند چسبی است که در صورت فروپاشی ساختارهای رسمی، شیرازه جامعه را سرپا نگه می‌دارد.

رسانه‌ها باید بر روی ارزش‌های انسانی مشترک تأکید کنند

این روانپزشک تصریح کرد: در این خصوص در جامعه و خانواده چند راهکارهای عملی پیشنهاد می‌شود، نخست در سطح جامعه باید گروه‌های همسایگی برای چک‌ هفتگی حال همسایگان به ویژه سالمندان و افراد تنها ایجاد شود، سپس رسانه‌ها و افراد تأثیرگذار باید به جای تقویت شکاف‌ها و دشمن‌تراشی، بر روی ارزش‌های انسانی مشترک، همدلی و همبستگی تأکید کنند. همچنین به جای تمرکز بر جزئیات ترسناک جنگ، باید روی داستان‌های امیدبخش، کمک‌های انسانی و قدرت تاب‌آوری مردم تمرکز کرد.

ثاقبی ادامه داد: تقویت این باور که کمک کردن به دیگری در این شرایط، یک طلب نیست که باید در اسرع وقت تسویه شود، بلکه سرمایه‌گذاری روی سرمایه اجتماعی مشترک ماست. این امر موجب می‌شود افراد با اطمینان بیشتری پیشنهاد یا درخواست کمک کنند.

وی با اشاره به راهکارهای عملی در سطح خانواده گفت: دورهمی‌های هفتگی بدون موبایل و با تمرکز بر گفتگوهای صمیمانه، حتی اگر موضوع آن‌ها مسائل روز نباشد، این کار حس نرمال بودن را تقویت می‌کند. همچنین والدین باید با رفتارشان نشان دهند که در برابر ترس، با شجاعت و مهربانی برخورد می‌کنند. کودکان الگوهای رفتاری بزرگترها را درونی می‌کنند. آموزش نحوه گوش دادن فعال و گفتگوی محترمانه در بحران به فرزندان نقش بسزایی دارد.

خانواده در زمان جنگ باید از یک گروه عادی به یک پناهگاه عاطفی تبدیل شود

این روانکاو افزود: برای اینکه خانواده به یک پناهگاه عاطفی تبدیل شود نیازمند تغییر در سازوکار روابط است، براین اساس پنهان‌کاری از کودکان نه تنها باعث اضطراب بیشتر می‌شود، بلکه حس بی‌اعتمادی ایجاد می‌کند. باید با زبانی ساده، صادقانه و بدون ترساندن، واقعیت‌ها را بیان کرد. مثلاً وضعیت کمی نگران‌کننده است، اما ما با کمک هم می‌توانیم از این شرایط عبور کنیم. همچنین اجازه ندهید اخبار جنگ، تمام گفتگوهای خانوادگی را اشغال کند. باید زمان‌هایی را در روز اختصاص داد که در آن‌ها صحبت درباره جنگ ممنوع و فقط به بازی، ورزش و تفریح‌های ساده بگذرد.

ثاقبی با اشاره به حفظ ساختار و نظم تاکید کرد: در شرایط بی‌ثباتی، نظم بهترین محافظ در برابر احساس آشفتگی و ناامنی است. حفظ ساعت خواب، وعده‌های غذایی و برنامه‌های درسی، به مغز کودکان و بزرگسالان پیام می‌دهد که دنیا هنوز هم قابل پیش‌بینی است و زندگی در جریان است. همچنین در این شرایط که ظرف تحمل همه کمابیش لبریز است، باید توافق کرد که اگر کسی از کوره در رفت، به جای ورود به بحث و جدل بی‌حاصل فاصله بگیرد و بعد از بازیابی آرامش در مورد آن صحبت کند.

وی بیان کرد: تقسیم مسئولیت‌ها بین اعضای خانواده حتی کودکان، برای کارهایی مانند جمع‌آوری وسایل مورد نیاز، مرتب‌سازی خانه، یا آماده‌سازی غذا، احساس مفید بودن و سهم داشتن به ویژه در کودکان، اضطراب ناشی از احساس درماندگی را به شدت کاهش می‌دهد.

بهبود وضعیت، نیازمند یک برنامه جامع تاب‌آوری است

این روانپزشک با اشاره به یک برنامه جامع تاب‌آوری که این وضعیت‌ راه بهبود ببخشد، خاطرنشان کرد: برای بهبود وضعیت، نیاز به یک برنامه جامع تاب‌آوری داریم که هم فردی و هم جمعی باشد، از جمله راه‌اندازی باشگاه‌های تاب‌آوری محلی یعنی تشکیل گروه‌های کوچک در محله‌ها یا کانون‌های فرهنگی برای آموزش تکنیک‌های مدیریت استرس، روان‌شناسی بحران و ایجاد شبکه حمایتی با هدف تبدیل ترس فردی به توان جمعی ضروری است.

ثاقبی اضافه کرد: تقویت سرمایه اجتماعی از دیگر پیشنهادات است، یعنی تشویق خانواده‌ها به کمک به یکدیگر بدون انتظار پاداش. این کار حس تعلق و ارزشمندی را تقویت می‌کند و شبکه ایمنی جامعه را محکم‌تر می‌کند. فعالیت سازنده، بهترین پادزهر برای احساس درماندگی است.

خانواده‌ها یک روز بدون اخبار در هفته داشته باشند

وی اظهار کرد: پیشنهاد می‌شود خانواده‌ها یک روز بدون اخبار در هفته داشته باشند و در آن روز به فعالیت‌های خلاقانه، پیاده‌روی، سفرهای کوتاه در طبیعت یا گپ‌های خانوادگی عمیق بپردازند. این کار به مغز استراحت می‌دهد و منابع روانی تخلیه شده را بازیابی می‌کند. همچنین ارائه خدمات مشاوره رایگان یا ارزان برای خانواده‌هایی که با اضطراب شدید، اختلال خواب یا تعارضات خانوادگی ناشی از جنگ دست‌وپنج نرم می‌کنند، مناسب است.

این روانکاو با اشاره به ایجاد صندوق کمک اضطراری، ادامه داد: پیشنهاد می‌شود خانواده‌های مرفه یا دارای منابع کافی، بخشی از منابع خود را در صندوقی محلی قرار دهند که بدون نیاز به کاغذبازی و انتظار طولانی، برای مواقع اضطراری و حاد مانند نیاز فوری به دارو یا ترمیم سقف آسیب‌دیده به سرعت در دسترس باشد. این کار حس اعتماد و امنیت فوری و عمیقی ایجاد می‌کند.

انتهای پیام