حجتالاسلام والمسلمین علی بخشی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به قدیمیترین آیینهای رمضانی در حرم مطهر رضوی، اظهار کرد: آنچه در اسناد تاریخی ثبت شده است، نشان میدهد پیش از فرارسیدن ماه رمضان، معمولاً یک یا دو روز مانده به حلول ماه مبارک، آیینی با عنوان «رمضانخوانی» یا «رمضانیخوانی» برگزار میشده است. این مراسم همراه با اشعاری به لهجه محلی مشهد بوده است که اغلب مردم آن را حفظ بودند و گروههایی با گشتن در شهر و همچنین در فضای حرم مطهر، این اشعار را میخواندند.
وی ادامه داد: امروزه به جای آن رسم قدیمی، مراسم «استقبال از ماه مبارک رمضان» برگزار میشود، که شامل مناجاتخوانی، شعرخوانی، سخنرانی و برنامههای رویدادمحور است. این برنامهها عمدتاً در هفته پایانی ماه شعبان اجرا میشود که فضای معنوی لازم برای ورود به ماه ضیافت الهی فراهم شود.
مدیر مراسم و آیینهای حرم مطهر رضوی با اشاره به یکی از برنامههای نمادین روزهای پایانی شعبان، خاطرنشان کرد: هر ساله همزمان با هفته غبارروبی مساجد که در تقویم رسمی کشور ثبت شده است، آیین غبارروبی در مسجد جامع گوهرشاد نیز برگزار میشود. امسال این مراسم با حضور نوجوانان دبیرستانی انجام شد که جلوهای ویژه و خاطرهانگیز برای آنان و زائران رقم زد؛ حضور نوجوانان در این آیین، علاوه بر بعد خدماتی، تجربهای عمیق از مشارکت در سنتهای دینی برای آنان ایجاد کرد و بازخوردهای بسیار مثبتی نیز از سوی زائران دریافت شد.
وی یکی از نخستین آداب ورود به ماه رمضان را اعلام حلول ماه و مناجاتهای سحرگاهی دانست و ادامه داد: در گذشته، مناجاتخوانان با صدای رسا بر فراز گلدستهها قرار میگرفتند و اشعار و مناجاتهایی را برای بیدار کردن مردم جهت آمادگی سحر میخواندند، بهگونهای که صدای آنان تا مناطق نسبتاً دور از حرم نیز شنیده میشد. از برخی از این مناجاتخوانان که امروز در میان ما نیستند، آثار صوتی ارزشمندی باقی مانده است.
مدیر مراسم و آیینهای حرم مطهر رضوی بیان کرد: امروزه این سنت به شکل مناجاتخوانی عمومی پیش از سحر در رواق حضرت امام(ره) برگزار میشود. همچنین در دارالقرآن حرم مطهر، مناجاتخوانی هیئت رزمندگان اسلام از حدود ساعت ۱۲ شب اجرا میشود. در رواق دارالهدایه نیز برنامههایی ویژه مداحان و علاقهمندان به شعر و مداحی تدارک دیده شده است. افزون بر این، برخی هیئتهای مذهبی مشهد نیز با هماهنگی آستان قدس، در شبستانهای مسجد گوهرشاد و دیگر فضاهای حرم به اجرای مناجاتخوانی میپردازند.
مناجاتخوانی؛ یکی از اصیلترین آیینهای رمضانی در حرم مطهر رضوی
بخشی تاکید کرد: میتوان مناجاتخوانی را یکی از قدیمیترین، اصیلترین و ریشهدارترین آیینهای رمضانی در حرم مطهر رضوی دانست، که همچنان با حفظ اصل سنت و متناسب با اقتضائات زمان ادامه دارد.
وی با اشاره به سابقه طولانی توزیع افطاری در حرم رضوی، گفت: از سدههای گذشته و بر اساس موقوفات و نذورات مردمی، توزیع افطاری در حرم مطهر مرسوم بوده است. در گذشته این امر در مهمانسراها و شربتخانههای قدیمی انجام میشد و امروز نیز در مهمانسراهای حرم به شکل منظم ادامه دارد.
مدیر مراسم و آیینهای حرم مطهر رضوی خاطرنشان کرد: هر شب تعداد قابل توجهی افطاری برلی زائران تهیه و برگههای مربوط به دریافت افطاری نیز با برنامهریزی مشخص در محلات مشهد توزیع میشود. علاوه بر آن، بستههایی شامل اقلام مناسب افطار و سحر پیش از نماز مغرب و عشاء یا در فاصله بین دو نماز به نمازگزاران اهدا میشود.
بخشی، با اشاره به فعالیت چهار چایخانه ثابت در حرم ، اظهار کرد: این چایخانهها که میتوان آنها را احیاء کارکرد سنتی شربتخانههای قدیم دانست، از پس از افطار تا نزدیک اذان صبح به توزیع چای و برخی نوشیدنیها و اقلام دیگر میپردازند و تا امروز مورد استقبال زیاد زائران قرار گرفتهاند.
وی، قرآنخوانی را از دیگر آیینهای دیرینه رمضان در حرم رضوی دانست و گفت: سنت جزءخوانی قرآن کریم که هر روز یک جزء از قرآن به صورت ترتیل تلاوت میشود، سابقهای طولانی دارد و حتی برخی موقوفات از جمله در مسجد جامع گوهرشاد برای این امر اختصاص یافته است. امروز این سنت رشد کمی و کیفی چشمگیری داشته است، بهگونهای که در ساعات و مکانهای مختلف حرم، برنامههای جزءخوانی به صورت عمومی و تخصصی برگزار میشود. به عنوان نمونه، صبحها در رواق حضرت زهرا(س) برنامه ویژه خواهران اجرا میشود و در ایوان مقصوره نیز برنامهای ویژه نوجوانان تدارک دیده شده است.
مدیر مراسم و آیینهای حرم مطهر رضوی از اضافه شدن بخشی جدید به این برنامهها خبر داد و افزود: در سالهای اخیر، پیش از آغاز تلاوت هر جزء، یکی از آیات آن جزء به عنوان «پیام محوری» انتخاب و توسط کارشناسان قرآنی برای حاضران تبیین میشود، که این اقدام مورد توجه زائران حضوری و مخاطبان رسانهای قرار گرفته است.
بخشی درباره تأثیر این آیینها بر تجربه معنوی و فرهنگی زائران، اظهار کرد: این تأثیر را میتوان در دو بعد بررسی کرد. نخست بعد نمادین آیینها است، نمادسازی به ماندگاری فرهنگ و اعتقاد کمک میکند و مشاهده این رسوم برای زائران، لذت معنوی ویژهای ایجاد میکند، که نسل به نسل منتقل میشود. بعد دوم، بهرهمندی معارفی است. وقتی هر روز یک جزء قرآن تلاوت و نکات تفسیری آن بیان میشود، یا نمازهای جماعت باشکوه با حضور گسترده مؤمنان برگزار میشود، افزون بر انجام تکالیف دینی، تجربهای عمیق از حضور در جمعی عظیم در مکانی مقدس و در جوار امام معصوم(ع) شکل میگیرد که ضریب معنویت را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره فرصتهای آموزشی این آیینها برای نسل جوان، افزود: در عصر فناوری و فضای مجازی، حضور عینی نوجوانان و جوانان در متن یک آیین سنتی و دینی، بسیار اثرگذارتر از آموزشهای صرفاً نظری است. وقتی نوجوانی پشت رحل قرآن مینشیند و در آیین جزءخوانی مشارکت میکند، یا از نزدیک شاهد اذانگویی و مکبری همسنوسال خود و یا حضور نوجوانی با لباس خادمی و نشان خدمت است، این تجربه عملی تأثیری عمیق و ماندگار بر او خواهد داشت.
مدیر مراسم و آیینهای حرم مطهر رضوی با اشاره به تجربه حضور نوجوانان در آیین غبارروبی مسجد گوهرشاد، تصریح کرد: شور و شوق وصفناشدنی این نوجوانان و پاسخهای آنان در گفتوگوهای انجامشده، نشاندهنده عمق اثرگذاری چنین برنامههایی است.
انتهای پیام
