مهشید چوبداری در هفدهمین نشست از سلسله نشستهای «در میدان» که شنبه ۱۵ فروردین با همت جهاد دانشگاهی قم بهصورت مجازی برگزار شد، اظهار کرد: وقتی از سلامت روان سخن میآید، باید همهچیز در وضعیت مناسبی باشد تا بتوان شگفت سلامت روان وجود دارد. همچنین زمانی که شرایط جنگی حاکم است، صرفاً تمرکز بر سلامت روان قرار میگیرد، لذا باید تلاش کنیم تا هم خودمان و هم کودکان اطرافمان به سطح نرمالی از سلامت روان برسیم.
این روانشناس افزود: واقعیت بحرانزایی، مانند وضعیتی که امروزه در آن قرار گرفتهایم، نیازمند یک سازوکار حمایتی است. این سازوکار حمایتی سه کارکرد اصلی دارد. کارکرد اول این است که مشخص کنیم چه کاری باید انجام دهیم.
این روانشناس با بیان اینکه وقتی از سلامت روان صحبت میکنیم، دلبستگی ایمن با مراقب اصلی باید شکل بگیرد، گفت: یعنی نیاز به حضور یک مراقب امن، قابل اعتماد و پاسخگو داریم؛ مانند مادر، پدر، خواهر، برادر یا کسانی که مسئولیت مراقبت از کودکانی را بر عهده دارند که والدین آنها مشغول ارائه خدمتند.
چوبداری ادامه داد: در زمانهایی که کودکان احساس ترس و نگرانی میکنند و سوال میپرسند، مراقب باید توجه نشان دهد و احساس امنیت ایجاد کند تا کودک بتواند ارتباط عاطفی با او برقرار کند. پس دلبستگی ایمن در اینجا میتواند بسیار مؤثر باشد.
وی با بیان اینکه مورد دوم تنظیم هیجانی است، بیان کرد: به این معنی که کودکان همانند بزرگسالان نمیتوانند در لحظه هیجانات خود را تنظیم و کنترل کنند. آنها به یک بزرگسال آگاه و آرام نیاز دارند که در کنارشان باشد تا بتواند هیجانات منفی کودک را تنظیم کند.
این روانشناس با اشاره به ثبات محیط تصریح کرد: موضوع مهم دیگر ثبات محیط است؛ یعنی روتینهای ساده زندگی و روزمره باید حفظ شود تا کودک بتواند اعتماد کند و محیط را امن بداند، این موارد کمک میکند تا فرزندان بیشتر احساس امنیت کنند.
چوبداری اظهار کرد: توصیه مهم این است که اختلال اضطراب پس از سانحه (PTSD) حتی با دیدن صحنههای بمباران از طریق فضای مجازی و تلویزیون نیز میتواند ایجاد شود و علائم آن معمولاً در بازه یک ماه بروز میکند.
وی با اشاره به راهکارهای درمان و علائم اضطراب پی از حادثه گفت: در خط اول درمان، روشهای غیردارویی و اصطلاحاً رواندرمانی قرار دارند. برخی علائم شامل تپش قلب، تعریق زیاد بدون دلیل و سایر واکنشهایی است که به علت استرسهای حاد به وجود میآیند. کودک مدام سوال میپرسد و حتی نوجوانان هم دچار سردرگمی و کمبود آگاهی میشوند.
این روانشناس با تأکید بر کنترل احساسات والدین بیان کرد: اولین اقدام برای سلامت روان کودکان، همدلی و صحبت کردن با کودک، همراه با توضیحات مختلف متناسب با سن کودک است، در این حالت کودک تکیهگاه پیدا میکند. والدینی که میترسند و مدیریت هیجانی ندارند و واکنشهای افراطی نشان میدهند، باعث میشوند کودک نتواند اعتماد کند. بنابراین والدین باید احساسات خود را کنترل کنند و آرام باشند تا کودک بتواند اعتماد کند و به آرامش برسد.
چوبداری با اشاره به ساختار دادن به زندگی گفت: در دوران جنگ کودکان صداهایی را میشنوند و تلویزیون را میبینند و پایداری احساسات را ندارند. گام بعدی ساختار دادن به زندگی است، به طوری که کودک احساس کند کنترل دارد و روتین معمول زندگی برقرار است.
وی افزود: همچنین باید توضیحی ساده و قابل فهم درباره وضعیت و اتفاقات به کودکان بدهیم و تأکید کنیم که در کنارشان هستیم. نکته مهم دیگر اینکه وقتی کودکان مشغول بازی کردن هستند، حواسشان به صحبتهای والدین هست و دلشوره و نگرانیها را درک میکنند. باید اخبار و صحبتها محدود شود زیرا والدین مسئول سلامت فرزندان خود هستند.
این روانشناس در ادامه خاطرنشان کرد: بازیهای آرامبخش و موسیقی ملایم، تمرینات تنفسی مانند باد کردن بادکنک به صورت فرضی تا ذهن کودک آرام باشد، همچنینذبازیهای شدید فیزیکی توصیه نمیشود. اخبار و تصاویر مربوط به جنگ محدود باشد و اگر کودک بالای ۱۳ سال است، اخبار بهصورت متناسب با سن آن گفته شود.
چوبداری با بیان اینکه نکته مهم دیگر، حضور و تماس فیزیکی با فرزند است، تصریح کرد: در آغوش گرفتن، کلمات محبتآمیز و حمایتی، و نوازش کردن. این موارد میتوانند حس امنیت را در کودکان به وجود آورند. به فرزندانمان نشان دهیم که دوستشان داریم و جایگاه ویژهای دارند. کودکان زیر ۱۳ سال باید فعالیت فیزیکی در ساعات مشخص داشته باشند.
وی گفت: یک توصیه کلی به خانوادهها که به سلامت فرزندان مربوط میشود، بازیهای گروهی در این ایام است که خانوادهها میتوانند انجام دهند. درست کردن کارت پستال، نوشتن خاطرات و درست کردن دفترچه خاطرات، کتاب خواندن میتوانند کمککننده باشند.
این روانشناس با ارائه راهکارهای مقابله با بحران بیان کرد: یکی از نکات اصلی و اساسی برای مدیریت بحران این است که اخبار نگرانکننده را با صدای بلند بازگو نکنیم، زیرا کودکان هنگام شنیدن دچار اضطراب و ترس میشوند. در زندگی مشترک امیدی را خلق کنیم تا کودک شاهد آن امید و هدف باشد. رفتار جرئتمندی را به فرزندانمان آموزش دهیم و بر توانمندیهای کشور و خود کودکان تأکید کنیم. نکته مهم دیگر تمرینات ریتمیک تنفسی است که به فرزندان کمک میکند اضطراب به حداقل برسد.
وی تأکید کرد: بر اساس پژوهشهایی که انجام شده است، تنشهای طولانیمدت باعث اختلال در رشد کودکان میشود و والدین باید بتوانند این تنشهای طولانیمدت را مدیریت کنند، زیرا این تنشهای طولانی بر جسم، روان، روابط و ادراک کودک تأثیر منفی میگذارد.
این روانشناس با اشاره به اختلالات PTSD گفت: عوارضی مانند وابستگی بیش از حد، بیقراری و کاهش علاقه، عدم تمرکز و بیثباتی در رفتار، احساس گناه در کودکان بروز میکند که این موارد مربوط به سلامت روان است.
چوبداری در ادامه اضافه کرد: یکسری راهکار وجود دارد؛ از جمله بازسازی امنیت، توجه به تغذیه، تشویق برای حفظ روتین، و تشویق فرزندان برای پذیرش مسئولیت در انجام تکالیف تحصیلی خود.
وی در پایان با تأکید بر سلامت روان کودکان یادآور شد: والدین نباید خشک و سختگیر باشند و باید گوش شنوا و فعالی داشته باشند. همچنین بهتر است کودکان را در انجام کارهای منزل و معنویات دخیل کنند تا به سلامت کودکان کمک کند.
انتهای پیام
