به گزارش ایسنا یکی از زیست‌بوم‌های جنگلی ایران «زاگرس» است که به گفته حمید ظهرابی- معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست -یکی از ۳۶ مکان کانون‌های داغ تنوع زیستی(ایرانی-آناتولی) محسوب می‌شود. حدود ۲.۳ میلیون هکتار از محدوده زاگرس تحت حفاظت سازمان محیط زیست است همچنین ۷۵۰ هزار هکتار نیز از این مناطق شکار ممنوع است و مجموع آن تحت حفاظت سازمان است که ۲۰ درصد یا حدود یک میلیون هکتار تقریبا جنگل است.

جنگل‌های زاگرس حدود ۱۶۰۰ کیلومتر طول دارند و به‌عنوان تصفیه‌خانه‌های طبیعی هوای کره زمین عمل می‌کنند. آن‌ها دی‌اکسیدکربن را جذب و به اکسیژن تبدیل می‌کنند که برای حیات تمام موجودات زنده ضروری است. آن‌ها علاوه بر جذب گرد و غبار نقش مهمی در کاهش آلودگی صوتی دارند. شاخ و برگ درختان با درهم‌تنیدگی خود، صداهای مزاحم را جذب می‌کنند و محیطی آرام و دل‌نشین برای استراحت افراد فراهم می‌سازند.

یکی دیگر از کارکردهای ویژه جنگل‌های زاگرس در حوزه تامین آب است چون حدود ۴۰ درصد از آب سطحی کشور از حوزه زاگرس تامین می‌شود، حفاظت خاک و ترسیب کربن از دیگر ویژگی‌های زاگرس است.

درخت بلوط به عنوان یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زاگرس شناخته می‌شود. در کنار بلوط، زالزالک و… بیشتر در رویشگاه‌های زاگرس دیده می‌شود.

چالش‌های زاگرس؛ از تغییر اقلیم تا چرای بی‌رویه دام

زاگرس با وجود همه این کارکردهای مثبت، دارای چند چالش اساسی است. به گفته ظهرابی تغییر الگوی بارندگی و تغییر اقلیم از یک سو و شیوه‌های ناپایدار بهره‌برداری از سویی دیگر، جنگل‌های زاگرس را به زوال برده است. زادآوری جنگل در نقاطی از دست رفته است. از جمله فعالیت‌های مخرب بشری برای زاگرس هم می‌توان به چرای بیش از اندازه دام اشاره کرد.

به گفته یعقوب ایرانمنش - عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان- بخش‌هایی از این جنگل‌ها دچار خشکیدگی و یا زوال بلوط شده‌اند، این امر چالشی است که از حدود سال ۱۳۸۵ در جنگل‌های زاگرس گزارش شده و به طور جدی گسترش یافته است، به طوری‌که در حال حاضر یک چهارم جنگل‌های زاگرس با پدیده خشکیدگی دست و پنجه نرم می‌کنند.

ظهرابی هم می‌گوید: کمتر جایی را دیدم که بلوط در سنین مختلف در یک رویشگاه دیده شود. این نشان می‌دهد که جنگل با این روند به سمت نابودی حرکت می‌کند. فرسایش خاک، ایجاد گرد و غبار نیز از دیگر عواملی است که همگی اثر همدیگر را تشدید می‌کنند.

بعضی متخصصان این عقیده را دارند که آفات از پیش در جنگل وجود داشتند اما جنگل توان مقابله داشته اما فشار و بهره برداری زیاد توان مقابله آن را کاهش داده است.

راهکارهای کاهش آسیب‌های زاگرس

در این شرایط فرخ مسجدی - نماینده ویژه رئیس سازمان برنامه و بودجه در حفظ و احیای جنگل‌های زاگرس - می‌گوید: با توجه به پیچیدگی مسائل طبیعی، اجتماعی و اقتصادی هیچ‌کس به‌تنهایی قادر به مدیریت شرایط زاگرس نیست، مگر با همکاری همگانی از جمله سازمان برنامه و بودجه که به نظر می‌رسد نگاه جدی‌تری به موضوع دارد.

عزالدین یاری - مسئول سازمان مردم‌نهاد دوستداران طبیعت ایلام - هم معتقد است که برای حفظ جنگل‌ها از آفات و آتش‌سوزی باید سازمان‌های مردم‌نهاد و دستگاه‌های دولتی و بخش خصوصی هماهنگی کاملی داشته باشند. 

به گفته محمد فیضی - دانش‌آموخته دکترای محیط زیست -   جلوگیری از تخریب و بهره‌برداری غیرقانونی با اقداماتی نظیر تشدید نظارت و گشت‌زنی توسط جنگل‌بانان برای جلوگیری از قطع درختان و چرای بیش‌ ازحد دام و اعمال جریمه‌های سنگین برای متخلفان و قاچاقچیان چوب می‌تواند موثر باشد.

یکی از چالش‌های جنگل‌های کشور از جمله زاگرس آتش‌سوزی‌های جنگلی است که موجب نابودی تنوع زیستی می‌شود سال ۱۴۰۳ بیش از ۴۷ هزار هکتار از جنگل‌های کشور دچار آتش‌سوزی شد که حدود ۹۲ درصد آن در زاگرس بود بنابراین اطفای به‌موقع آن‌ها اهمیت زیادی دارد. به گفته فیضی ایجاد پایگاه‌های اطفای حریق مجهز در مناطق پرخطر و آموزش جوامع محلی برای پیشگیری و مدیریت اولیه آتش‌سوزی برای مدیریت آتش‌سوزی ها قدم اول است.

احداث سامانه‌های سطوح آبگیر، کاشت گونه‌های پیش‌آهنگ همچون انواع بادامای وحشی، زالزالک و …. به منظور احیای جنگل‌ها در مناطق تخریبی از جمله راهکارهای است که یعقوب ایرانمنش عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان برای حفظ و احیای جنگل‌های زاگرس پیشنهاد می‌دهد.

 به گفته فیضی اجرای طرح‌های فوری احیای جنگل با کاشت گونه‌های بومی مقاوم به کم‌آبی و استفاده از روش‌های آبخیزداری برای حفظ رطوبت خاک و جلوگیری از فرسایش اقداماتی است که می‌تواند به بازسازی و احیای جنگل‌ها کمک کند.

به گزارش ایسنا با توجه به شرایط خاص زاگرس (خشکسالی، آتش‌سوزی، و عوامل انسانی وارد بر عرصه‌ها)، اولویت‌بندی اقدامات بر اساس شدت تخریب‌ها در هر یک از استان‌های زاگرس نشین برای رفع مشکلات با مدیریت خردمندانه این زیست بوم کهن - که ادامه زندگی بیش از ۵۰ میلیون نفر از جمعیت کشور در گرو آن است - مورد توجه قرار گیرد.

بیشتر بخوانید:

زاگرس با چه چالش‌هایی روبروست؟

حفظ و احیای جنگل‌های زاگرس نیازمند چیست؟

زاگرس در حال واکنش به انسان است

خشکسالی، آتش‌سوزی و دخالت‌های انسانی؛ تهدیدهای جدی جنگل‌های زاگرس

آتش، تبر، فرسایش؛ سه‌ضلع تهدیدکننده جنگل‌های زاگرس

قدر جنگل‌ها را بدانیم

انتهای پیام