به گزارش ایسنا، ایبنا نوشت:
تاریخ نه روایتی ایستا که موجودیتی پویاست
کتاب «پادشاهان، جادوگران و کودکان» اثر تورج دریایی، تاریخدان و از چهرههای پیشرو در مطالعات ایران باستان، ما را به تأملی عمیق در نسبت تاریخ، اسطوره و انسان فرامیخواند. پادشاهان، جادوگران و کودکان نه صرفا مجموعهای از یادداشتهای تاریخی، بلکه بازاندیشی در بنیانهای اندیشه و قدرت در تمدن ایرانی است؛ پژوهشی میانرشتهای که در آن نویسنده از مرزهای تاریخنگاری سنتی فراتر میرود و پرسشهای فلسفی و انسانشناختی را به دل متنهای باستانی میبرد.
در این اثر، تاریخ نه روایتی ایستا، که موجودیتی پویاست و در لایههای فرهنگ، ایدئولوژی و حافظه جمعی بازتاب مییابد. از آیینها و اسطورهها تا ساختار قدرت و جنسیت، از بازنمایی زنان در متون زرتشتی تا سیاست فرهنگی ساسانیان، کتاب تصویری چندوجهی از جهان ایرانی عرضه میکند؛ جهانی که همواره در مرز میان اسطوره و واقعیت زیسته است.
اعرابی که اهورامزدا را میپرستیدند
در بخشی از کتاب با نام «اعرابی که اهورامزدا را میپرستیدند؛ آیین زرتشتی در عربستان پیش از اسلام» میخوانیم:
«همزمان با گسترش فعالیتهای باستانشناسی در خلیجفارس، آگاهی ما از سنن مذهبی گوناگون در شبهجزیره عربستان پیش از اسلام نیز افزایش مییابد. مردمانی که در عربستان، بحرین و یمن میزیستند، با آیینهای دینی ایرانیان آشنا بودند. برای نمونه، در دوران بیزانس-ساسانی، غیرمسلمانان مکه به محمد(ص) گفتند که ایرانیان همانگونه که پیشتر بر اهل کتاب، یعنی مسیحیان بیزانس، پیروز شدهاند، مسلمانان را نیز شکست خواهند داد. طبری، مورخ مسلمان آملی، نقل میکند که محمد (ص) به پیروزی زرتشتیان در نبرد با اهل کتاب چندان تمایلی نداشته است. در پاسخ به این نگرانی وحیای نازل شد که بعدها به نام سوره روم (سوره سیام قرآن) شناخته شد و شکست شاه شاهان ساسانی، خسرو دوم (۵۹۰ - ۶۲۸ میلادی) و پیروزی امپراتور هراکلیوس (۶۱۰-۶۴۱ میلادی) را پیشبینی کرد. از این رو، قرآن منبعی ارزشمند برای تحلیل دیدگاههای نخستین مسلمانان درباره سیاستهای ایران و بیزانس به شمار میآید.
آیین زرتشتی یکی از ادیان مهم در شبهجزیره عربستان پیش از اسلام محسوب میشد. زرتشتیان در این دوره در عربستان و به احتمال زیاد در میان قبایل تمیم در یمن زندگی میکردند و همچنین شواهدی از سکونت آنان در بحرین و عمان در دست است. به نظر میرسد در بحرین آتشکدهای وجود داشته که بعدها در حیره به تصرف مسلمانان درآمده است. اعراب ساکن خلیجفارس نهتنها تعاملات گستردهای با آیین زرتشتی داشتند، بلکه برخی قبایل به این دین گرایش پیدا کرده بودند. شواهد حاکی از آن است که در اوایل قرن ششم و زمان قباد یکم (۴۸۸ - ۴۹۶ و ۴۹۸ - ۵۳۱ میلادی( قبایل اعراب حجاز جذب آیین زرتشتی مزدکی شدهاند.
در پی سیطره اسلام اعراب زرتشتی به اسلام گرویدند و آتشکدهها متروکه شده یا ویران گشتند. بهتازگی گورهایی منسوب به ساسانیان، متعلق به حدود قرن پنجم در شارجه امارات کشف شدهاند. اگر وجود گورهای پارسیان در شبهجزیزه عربستان اثبات شده باشد، یافتن بقایای معماری مذهبی زرتشتی نیز در این منطقه ممکن است. برای گسترش درک ما از ماهیت زرتشتیگری عربی و بهویژه شناخت کیفیت معماری معابد ساختهشده در شبهجزیره عربستان، پژوهشهای باستانشناختی بیشتری لازم است.»
پژوهش درباره موضوع زنان در ایران باستان
او در جایی دیگر میگوید: علاقه من به پژوهش درباره موضوع زنان در ایران باستان از چندین عامل نشأت میگیرد: نخست اینکه جامعه ایرانی، چه در داخل ایران و چه خارج از آن تصوری اشتباه و خیالپردازانه از جایگاه، حقوق و آداب و رسوم مربوط به زنان در گذشته دارد. محرک این تصور عمدتا رویکردهای افراطی ملیگرایانه یا سیاسی است که در آنها، نه فقط ناآگاهی، بلکه دلزدگی از اسلام نیز زمینه را برای عرض اندام تصویری افسانهای از آن دنیای باستانی فراهم آورده است؛ تصویری آکنده از سالیان سال فرمانروایی زنان، شاهدختهایی مقتدر و زنانی ملبس به جامعههایی اندک بر پهنه فلات ایران.
[...] در مجموع به نظر میرسد آن دوران نه آن قدرها باشکوه و نه آنچنان وحشتناک بوده و عناصری از هر لبه این طیف را دربرداشته است. پژوهش و کار درباره موضوع زنان ایرانی در دوران باستان، هنوز در آغاز راه است!»
انتهای پیام
