مریم جامی در گفتوگو با ایسنا درباره ایده شکلگیری این اثر اظهار کرد: ایده «آذرنگ» از چراغدانهای خراسانی و لالهشمعدانیهای قدیمی الهام گرفته شده است؛ عناصری که در گذشته علاوه بر کارکرد روشنایی، بخشی از هویت بصری و فرهنگی فضا نیز محسوب میشدند.
وی افزود: نوری که در این چراغدانها جریان داشت، تنها روشنکننده محیط نبود بلکه به فضا معنا و روح میبخشید. در فرهنگ ایرانی، نور همواره جایگاه ویژهای داشته و هدف من این بود که این مفهوم را به فضای شهری معاصر منتقل کنم و جایگاهی دوباره برای آن تعریف شود.
تلفیق نور و رنگ؛ هویت اصلی المان آذرنگ
این هنرمند درباره انتخاب نام «آذرنگ» برای این المان، توضیح داد: این نام از ترکیب دو واژه «آذر» و «رنگ» شکل گرفته است؛ آذر به معنای آتش و نور همچنین رنگ، اشارهای به نقاشیها و رنگآمیزیهای هنر ویترای روی بدنه اثر دارد. در حقیقت، تلفیق نور و رنگ، هویت اصلی این المان را شکل داده است.
جامی با اشاره به پیشینه تاریخی این ایده افزود: در چراغدانهای سنتی، نور پس از عبور از شیشههای رنگی و تزئینات مختلف، کیفیتی شاعرانه پیدا میکرد و به اشکال و جلوههای بصری متفاوتی تبدیل میشد. همین تجربه بصری و معنایی برای من در طراحی «آذرنگ» اهمیت ویژهای داشت. این اثر تنها یک عنصر روشنایی نیست بلکه تلاشی برای خلق یک تجربه بصری در فضای شهری است.
وی ادامه داد: در مطالعات اولیه برای طراحی این المان، به بررسی عناصر روشنایی در تاریخ هنر ایران پرداختم و به این نتیجه رسیدم که لالهشمعدانی یکی از ابتداییترین عناصر روشنایی در ایران بوده است؛ عنصری که حتی در فضاهایی چون حرم مطهر امام رضا(ع) نیز کاربرد داشته است. بررسیهای تاریخی نشان میدهد نمونههایی از شمعدانهای ایرانی متعلق به هزاره ششم پیش از میلاد هستند که این موضوع قدمت و اهمیت این عنصر را در هنر ایرانی نشان میدهد.
این هنرمند خاطرنشان کرد: لالهشمعدانی در دورههای مختلف تاریخی از جمله سلجوقی، تیموری، صفوی و قاجار دستخوش تحول شده و در هر دوره ویژگیهایی به آن افزوده شده است. بهویژه در دوره قاجار، استفاده از بلور، کریستال و نقاشی روی شیشه به این عنصر جلوهای تازه بخشید. تمامی این مطالعات، زمینه شکلگیری هویت «آذرنگ» را فراهم کرد.
جامی درباره طراحی بخشهای مختلف اثر گفت: در طراحی پایهها نیز از نمونههای تاریخی الهام گرفته شد. در دورههای مختلف، پایههای فلزی، برنزی و سنگی با نقوش گیاهی و تزئینی برای لالهشمعدانیها ساخته میشد و یکی از مهمترین این نقوش، طرحهای گیاهی بود که در طراحی «آذرنگ» نیز مورد استفاده قرار گرفت.
وی درباره نورپردازی این المان، توضیح داد: از آنجا که «آذرنگ» بر پایه مفهوم نور و رنگ شکل گرفته، حذف نور از آن ممکن نبود. این اثر در روز با نقاشیهای ویترای و فرمهای بصری خود جلوه دارد و در شب نیز با نورپردازی داخلی، حالتی شبیه به شعله شمع درون لالهشمعدانی را تداعی میکند. در داخل فرم لالهگون اثر، پروژکتورهایی تعبیه شده که نقش همان شعله را ایفا میکنند.
چالشهای اجرایی پروژه؛ از تامین مواد اولیه تا روشنایی
خالق اثر «آذرنگ» درباره چالشهای اجرای پروژه افزود: محدودیت زمانی، شرایط ناشی از جنگ، دشواری تأمین متریال و نیروی کار از جمله چالشهای اصلی پروژه بود. در بخش نورپردازی نیز تلاش شد نور بهگونهای تنظیم شود که ضمن ایجاد روشنایی یکنواخت، از خیرگی جلوگیری کند. به همین دلیل، محل قرارگیری منابع نوری چندین بار تغییر داده شد تا در نهایت نور به شکلی متعادل در تمام سطح گلبرگها پخش شود.
جامی با اشاره به موقعیت نصب اثر در میدان شریعتی مشهد، تصریح کرد: هرچند در ابتدای طراحی، محل نصب بهطور دقیق مشخص نبود اما ما از ابتدا میدانستیم که این المان در فضایی پرتردد نصب خواهد شد. به همین دلیل، مقیاس شهری، ارتباط بصری با مخاطب، زیبایی اثر و کیفیت اجرای جزئیات برای ما اهمیت فراوانی داشت. تمامی بخشهای اثر، از طراحی پایه سنگی و نقوش شاهعباسی گرفته تا فرم گلبرگها و نقاشیهای ویترای، با دقت و ظرافت بالا اجرا شد تا اثری در شأن فضای شهری و مخاطبان آن خلق شود.
وی درباره مواد سازنده و فرآیند ساخت توضیح داد: «آذرنگ» اثری منحصربهفرد است و نمونه مشابهی پیش از این ساخته نشده بود. پس از تأیید طرح اولیه، بخش مهمی از زمان پروژه صرف طراحی صنعتی و تبدیل طرح به نقشههای اجرایی شد. این اثر در دو بخش اصلی ساخته شده است؛ پایه سنگی و بخش فوقانی لالهشکل.
این هنرمند گفت: پایه اثر دارای اسکلت فلزی و فونداسیونی مستحکم است، زیرا وزن نهایی سازه حدود هشت تن برآورد شد. بخش بیرونی پایه از سنگ تراورتن ساخته شده که قابلیت حجاری و اجرای جزئیات را داشته است. پس از طراحی سهبعدی، طرحها با دستگاه روتاری روی سنگ اجرا و سپس بهصورت دستی قلمزنی شدند تا فرم نهایی از دل سنگ شکل بگیرد.
جامی ادامه داد: بخش فوقانی اثر دارای استراکچر فلزی است و گلبرگها نیز با ساختار فلزی و ورقهای پلکسی شکل گرفتهاند. روی این ورقها نقاشی ویترای اجرا شده و خطوط فلزی پیرامونی نیز بهنوعی یادآور خطوط نقاشیهای سنتی روی شیشه هستند.
ترجمه روح تاریخی لالهشمعدانی در یک اثر هنری به زبان امروز
وی درباره ابعاد این اثر توضیح داد: ارتفاع کلی «آذرنگ» حدود پنج متر و بیست سانتیمتر است که از این میزان، حدود دو متر و نیم مربوط به پایه سنگی و دو متر و هفتاد سانتیمتر مربوط به بخش لالهشکل اثر است.
خالق این اثر درباره پیوند میان هنر سنتی و فضای معاصر شهری، اظهار کرد: «آذرنگ» اگرچه ریشه در یک عنصر تاریخی دارد اما قرار نیست صرفاً بازآفرینی گذشته باشد. این اثر تلاشی برای ترجمه روح تاریخی لالهشمعدانی به زبان امروز است. از متریال مدرن گرفته تا شیوه نورپردازی و طراحی فرمها، همگی با رویکردی معاصر انجام شدهاند؛ هرچند ریشه آنها در نقوش اسلیمی و هنر ایرانی است.
جامی درباره بازخورد شهروندان گفت: این اثر در یکی از پرترددترین میادین شهر، نصب شده و طی روزهای اخیر با استقبال مردم مواجه شده است. شهروندان در کنار آن جمع میشوند، مینشینند و با اثر ارتباط برقرار میکنند. همانگونه که در گذشته لالهشمعدانی محوری برای گردهم آمدن افراد بود، امروز نیز «آذرنگ» توانسته به فضایی برای تعامل و حضور مردم در شهر تبدیل شود.
انتهای پیام
