سید امیر منصوری در دویست و هشتاد و نهمین برنامه سهشنبههای علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با عنوان «کانونهای کتابت شاهنامه و جایگاه نسخههای آستان قدس رضوی در این زمینه» که امروز سهشنبه، ۲۲ اردیبهشتماه در تالار اندیشه کتابخانه حرم مطهر رضوی برگزار شد، اظهار کرد: یکی از شاهنامه خطی وقفی که امروز از آن رونمایی شد، در سال ۱۱۶۶ هجری قمری به کتابخانه آستان قدس رضوی تقدیم شده است؛ با توجه به نوع کاغذ و مرکب استفاده شده در این نسخه، متون موجود در انتهای نسخه و ۶ ستونه بودن آن، این اثر متعلق به اواخر قرن یازدهم هجری قمری یا اوائل قرن دوازدهم هجری قمری است و همچنین قطع رحلی آن نشان میدهد که اثر برای شخص بزرگی در هند کتابت شده است.
وی تصریح کرد: این شاهنامه خطی که به شماره ۴۱۲۷ در کتابخانه حرم رضوی در دسترس اهل علم و ادب قرار دارد، بهخط نستعلیق خوش ۳۷ سطری، در ۳۲۵ برگ نوشته شده است و همچنین قابل ذکر است که این شاهنامه در اثری ۴جلدی که دربردارنده مجموعهای از چند اثر ادبی همچون مثنوی، شاهنامه، گرشاسبنامه، خمسه نظامی و متون سرایش شده در زمان جهانگیر است، کتابت شده است.
او درباره سیر کتابت این شاهنامه، خاطرنشان کرد: اولین شاهنامه موجود، متعلق به آناتولی(ترکیه امروزی) است که در سال ۶۱۴ هجری قمری برای سلاجقه آسیای کبیر، کتابت شده است. بسیاری از نسخههای مورد استفاده توسط پژوهشگران تصحیحکننده شاهنامه، نسخههای کتابت شده در اوائل قرن هشتم هجری قمری در شیراز بوده است. برای نمونه میتوان به شاهنامه کتابت شده در سال ۷۳۱ هجری قمری، اشاره کرد که متعلق به دربار آل اینجو بوده است.
مشاور علمی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی ضمن معرفی نسخههای دیگری از شاهنامه فردوسی، بیان کرد: این نسخهها در مناطقی همچون بیروت، ایتالیا، روسیه و قاهره نگهداری میشود و بررسی قرابتها، ابعاد کاغذ، خطوط، نوع مرکب و غیره در این نسخهها، بیانگر سرعت انتقال علم و کتابت زبان فارسی است.
منصوری در ادامه با تأکید بر نقش هند در کتابت شاهنامه، بیان کرد: قطعا بیشترین نسخههای شاهنامه که در سدههای ۱۲ و ۱۳ هجری قمری کتابت شده در هند نوشته شده است که البته بیشترین نسخه شاهنامههای موجود در کتابخانه این آستان مقدس نیز در هند، نگاشته شده است که این مسئله قرابت و نزدیکی میان ایران و هند و ارادت واقفان هندی به این مجموعه را نشان میدهد.
نگهداری از قدیمیترین شاهنامه تاریخدار در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی
وی ادامه داد: قدیمیترین نسخه شاهنامه کتابت شده در هند، موجود در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی که قدیمیترین شاهنامه تاریخدار این کتابخانه نیز به شمار میآید، متعلق به سال ۱۰۶۷ هجری قمری است.
مشاور علمی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی با بیان این که نخستین شاهنامه کتابت شده در خراسان، شاهنامه بایسنقری است، تأکید کرد: از این شاهنامه، دو نسخه در کتابخانه و موزه ملی ملک، موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی و کتابخانه کاخ گلستان، وجود دارد. در اصل بیشتر شاهنامهها درباری بوده یعنی به سفارش وزرا و پادشاهان، کتابت شده است اما از نیمه دوم قرن دهم هجری قمری با افزایش میزان کاغذ و کاهش هزینه اتمام کتابت اثری همچون شاهنامه، «وراقان» نیز این اثر فردوسی را در هند نگاشتهاند؛ ذکر این نکته نیز ضروری است که مردم ایران بهواسطه طومارهای نقالی در طول تاریخ، توانستهاند شاهنامه بخوانند.
انتهای پیام
