احسان عاقل در گفتوگو با ایسنا با اشاره به مهمترین آسیبهای واردشده به بدنه تئاتر در پی تعطیلی سالنهای نمایش در دوران جنگ، اظهار کرد: بیشترین آسیب متوجه مؤسسات هنری تکمنظوره تئاتر، آموزشگاههای بازیگری و گروههای نمایشی شده است؛ چراکه در این مدت فعالیتها عملاً متوقف شده، اما هزینهها همچنان ادامه دارد.
وی افزود: با تعطیلی سالنهای تئاتر، چرخه فعالیت این حوزه بهطور کامل متوقف میشود، اما هزینههای مؤسسات و آموزشگاهها متوقف نمیشود. پرداخت اجارهبها، هزینههای آب، برق، گاز و نگهداری تجهیزات و امکانات آموزشی و اجرایی همچنان بر دوش فعالان این حوزه است، در حالی که هیچ درآمدی وجود ندارد.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: برخی نمایشها مجوز اجرا دریافت کرده و در آستانه اجرا بودند، اما شرایط موجود مانع اجرای آنها شد. در نتیجه تمام هزینههایی که گروهها و مؤسسات برای تولید آثار انجام دادهاند، عملاً از جیب خودشان پرداخت شده و تاکنون نیز حمایت مشخصی برای جبران این خسارتها در نظر گرفته نشده است. در شرایط کنونی لازم است انگیزه در میان جوانان و گروههای نمایشی حفظ شود تا همچنان با اشتیاق وارد این عرصه شوند، اما وقتی فعالیتها متوقف و هزینهها پابرجاست، طبیعی است که این شرایط بر انگیزه هنرمندان تأثیر منفی بگذارد.
عاقل اضافه کرد: طی سالهای گذشته تلاش زیادی شده تا گروههای جوان و هنرمندان تازهکار به تئاتر علاقهمند شوند و فعالیت کنند، اما اکنون بخشی از این انگیزهها در حال از بین رفتن است. از سوی دیگر، برای شکلگیری و تثبیت مخاطب تئاتر نیز زمان و هزینه زیادی صرف شده تا مردم تماشای نمایش را در سبد اوقات فراغت خود قرار دهند.
وی با اشاره به خطر از دست رفتن مخاطبان خاطرنشان کرد: هرچه مدت تعطیلی سالنها طولانیتر شود، احتمال فاصله گرفتن مخاطبان از تئاتر بیشتر خواهد شد. افرادی که به تماشای مستمر نمایش عادت کرده بودند، بهتدریج این عادت را از دست میدهند. این وضعیت شبیه مغازهای است که مدتی تعطیل میشود و پس از بازگشایی نیز زمان زیادی لازم دارد تا دوباره رونق بگیرد. تعطیلی اجراها، توقف کلاسهای آموزشی و تداوم هزینههای جاری، همگی به بدنه تئاتر آسیب میزند. مؤسسات و آموزشگاههایی که به صورت استیجاری فعالیت میکنند، ناچارند ماهانه هزینههای اجاره و خدمات را پرداخت کنند و همزمان با کاهش استقبال هنرجویان و مخاطبان نیز مواجه هستند.
این کارگردان تئاتر درباره شرایط ازسرگیری اجراها افزود: حتی اکنون که امکان اجرای نمایشها فراهم شده است، همچنان چالشهایی وجود دارد، زیرا مشخص نیست مخاطبان تا چه اندازه از اجراها استقبال خواهند کرد و آیا فروش گیشه توان جبران هزینهها را دارد یا خیر. در چنین شرایطی بسیاری از گروهها با ریسک جدی مواجه هستند. این آسیب در شهرهای کوچک چند برابر است. شاید در تهران یا شهرهای بزرگی مانند مشهد، به دلیل جمعیت بیشتر، مخاطبان تئاتر سریعتر بازگردند، اما در شهرستانهای کوچک شرایط بسیار سختتر است. برای مثال در شهری مانند کاشمر، جذب مخاطب تئاتر با زحمت فراوان و صرف زمان و هزینه زیاد انجام شده است.
دولت برای احیای تئاتر ریسک مالی گروهها را بپذیرد
عاقل با تحلیل وضعیت فعلی تئاتر و چالشهای پیشروی گروههای نمایشی، بر نقش حیاتی دولت و نهادهای فرهنگی در احیای تئاتر تأکید کرد و گفت: در شرایط کنونی، نخستین و مؤثرترین اقدام دولت برای حمایت از بدنه تئاتر، رایگان کردن سالنهای تحت پوشش نهادهای دولتی برای گروههای نمایشی است. این اقدام میتواند بخش قابلتوجهی از فشار مالی کارگردانان و گروهها را کاهش دهد.
وی افزود: به محض دریافت مجوز اجرا و احراز شرایط، باید یک کمکهزینه مشخص و قطعی به گروهها تعلق گیرد. وقتی هنرمند مطمئن باشد پس از طی مراحل دشوار تمرین و اخذ مجوز، از حمایت مالی برخوردار میشود، با انگیزه و اطمینان بیشتری وارد مرحله اجرا خواهد شد. این حمایت میتواند به موتور محرک تولید آثار نمایشی تبدیل شود.
این کارگردان تئاتر با اشاره به افزایش چشمگیر هزینههای تولید تئاتر خاطرنشان کرد: هزینههای دکور و ملزومات صحنه بهشدت افزایش یافته است؛ بهگونهای که نمایشی که پیشتر با ۲۰ میلیون تومان تولید میشد، امروز به بیش از ۸۰ میلیون تومان بودجه نیاز دارد. در چنین شرایطی، هیچ کارگردان یا تهیهکنندهای نمیتواند نسبت به استقبال مخاطب اطمینان داشته باشد. دولت باید با پرداخت کمکهزینه و فراهم کردن امکانات رایگان صوتی و نوری، بخشی از این ریسک را پوشش دهد.
استمرار اجرا، کلید بازگشت مخاطب به تماشاخانهها
عاقل درباره راهکار تقویت دوباره فرهنگ تماشای تئاتر در میان مردم گفت: بازگشت اعتماد مخاطبان تنها با استمرار اجراها و روشن ماندن چراغ تماشاخانهها امکانپذیر است. شاید در ابتدای مسیر، استقبال از نمایشها چندان گسترده نباشد، اما تداوم اجراها به تدریج فضای هنری را به شرایط عادی بازمیگرداند. دولت میتواند یک بازه زمانی مشخص، مانند فصل تابستان، را بهعنوان دوره حمایت ویژه تعریف کند تا تمامی نمایشهایی که در این بازه موفق به دریافت مجوز و اجرا میشوند، متناسب با حجم تولید، کمکهزینه بلاعوض دریافت کنند. اجرای چنین طرحی میتواند تماشاخانهها را دوباره فعال کند و زمینه بازگشت تئاتر به روند عادی را از مهرماه فراهم سازد.
وی با تأکید بر لزوم حمایت مالی از گروههای نمایشی بیان کرد: نگرانی اصلی بسیاری از کارگردانان این است که پس از ماهها تلاش، به دلیل استقبال نکردن مخاطب، با بدهی مواجه شوند. اگر دولت این نگرانی را کاهش دهد، هنرمندان با تمام توان فعالیت خواهند کرد. گروههای تئاتری ذاتاً برای دیده شدن آثار خود تلاش میکنند، اما برای شروع دوباره، حمایت جدی دولت ضروری است.
اجرای عمومی باید در اولویت حمایت از تئاتر باشد
این کارگردان تئاتر درباره نقش جشنوارهها و رویدادهای فرهنگی در احیای تئاتر خاطرنشان کرد: اجرای عمومی و حمایت مالی مستقیم از گروههای نمایشی، تأثیر بیشتری نسبت به صرف برگزاری جشنوارهها دارد. ابتدا باید شرایطی فراهم شود تا گروهها بتوانند اجرای عمومی داشته باشند و از طریق کمکهزینه، روند تولید آثار خود را ادامه دهند. وقتی گروهها فرصت اجرای عمومی پیدا کنند، تمرین بیشتری خواهند داشت و کیفیت آثار نیز افزایش مییابد. در چنین شرایطی، جشنوارهها میتوانند بهعنوان مرحلهای مکمل وارد عمل شوند و آثار خود را از میان نمایشهایی که اجرای عمومی داشتهاند انتخاب کنند. این روند هم به ارتقای کیفیت آثار کمک میکند و هم حمایت مؤثرتری از گروهها به همراه دارد.
عاقل افزود: جشنوارهها در صورت برگزاری پس از اجرای عمومی، میتوانند زمینه ایجاد رقابت و انگیزه بیشتر میان گروههای نمایشی را فراهم کنند و در نهایت به ارتقای سطح کیفی تئاتر منجر شوند.
امید و استمرار، مهمترین عامل ادامه حیات تئاتر
وی با اشاره به روحیه فعالان این حوزه گفت: هنرمند تئاتر معمولاً فردی است که با عشق و علاقه در این مسیر فعالیت میکند و به راحتی نمیتواند از آن فاصله بگیرد. بسیاری از فعالان این عرصه زندگی و زمان خود را صرف تئاتر کردهاند و حتی در شرایط دشوار نیز تلاش میکنند چراغ این هنر خاموش نشود. هنرمندان تئاتر حتی در مواجهه با دشواریها و محدودیتها نیز مسیر خود را ادامه میدهند و علاوه بر فعالیت شخصی، به هنرجویان، دانشجویان و همکاران خود نیز انگیزه میبخشند. مهمترین عامل ادامه حیات تئاتر، امید و استمرار است و هنرمند باید باور داشته باشد که با تمرین و تلاش میتواند شرایط بهتری رقم بزند.
این کارگردان تئاتر تصریح کرد: اکنون بهترین زمان برای تمرین و آمادهسازی گروههای نمایشی است. اگر امکاناتی مانند در اختیار قرار دادن سالنهای تمرین به صورت رایگان، حمایت مالی از گروهها و تسهیل روند دریافت مجوزها فراهم شود، میتوان امیدوار بود چرخه فعالیت تئاتر دوباره به وضعیت عادی بازگردد و حتی شرایطی بهتر از گذشته شکل بگیرد.
انتهای پیام
