بزرگترین اشتباه این است که بهبود نسبی و فصلی ناشی از بارشها رابه معنای «احیا» بدانیم. اگر وضعیت فعلی را مطلوب جلوه دهیم، در واقع ریشه اصلی بحران یعنی غارت سیستماتیک منابع آبی را نادیده گرفتهایم و همه چیز را به بارندگی گره زدهایم، واقعیت این است که وضعیت فعلی نه نشانه احیا است و نه حال خوب؛ دریاچه ارومیه همچنان در بحران است و نباید اجازه داد بارش های اتفاقی، چشم ما را بر سوءمدیریت ببندد.
طبق گفته آرزو اشرفیزاده - مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست - درباره آخرین وضعیت دریاچه ارومیه؛ با توجه به بارش مناسب برف و باران در سال آبی جاری در حوضه ارومیه و زاب و انجام اقدامات ساماندهی در جهت تسهیل جریان ورودی از رودخانهها و سایر اقدامات و پیگیریهای صورت گرفته وضعیت آبی دریاچه ارومیه و تالابهای اقماری بهتر شده است، بهگونهای که ارتفاع آب در دریاچه ارومیه نسبت به ابتدای سال آبی جاری تقریباً یک متر و ۳۰ سانتیمتر افزایش یافته و دریاچه دارای بیش از ٢ میلیارد متر مکعب آب است. با این حال این شرایط پایدار نیست.
احمد بایبوردی رییس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجانشرقی در گفتوگو با ایسنا، اظهارکرد: وضعیت فعلی حوضه دریاچه ارومیه نسبت به ماههای گذشته بهتر شده و بارشهای اخیر اثر مثبت آشکاری بر تراز و پهنه آبی دریاچه گذاشته است. در گزارشهای اخیر آمده که سطح تراز دریاچه به حدود ۱۲۷۱ متر رسیده و برخی منابع از رسیدن آن به بالاترین سطح در چند سال اخیر خبر دادهاند. همچنین گزارشهایی درباره افزایش پهنه آبی و بهبود نسبی شرایط زیستی جزایر دریاچه منتشر شده است.
وی ادامه داد: این وضعیت هنوز احیای پایدار نیست؛ بلکه یک فرصت تنفسی و احیای نسبی است. دریاچه ارومیه با یک یا چند دوره بارندگی احیا نمیشود. تابستان، تبخیر شدید، برداشتهای کشاورزی، چاههای غیرمجاز، کاهش جریانهای پایه، رسوبگذاری مسیرها و ضعف حکمرانی آب میتواند بخش زیادی از این دستاورد را از بین ببرد.
وی با بیان اینکه وضعیت دریاچه ارومیه امیدوارکنندهتر شده، اما شکننده است، افزود: اگر مدیریت علمی و هماهنگ انجام شود، این بارشها میتواند نقطه شروعی برای تثبیت شرایط باشد؛ اما اگر رها شود، در چند ماه گرم سال بخش مهمی از آن از دست خواهد رفت.
بایبوردی در پاسخ به سوال اینکه آیا امیدی برای احیای دریاچه ارومیه وجود دارد، گفت: بله، امید وجود دارد؛ اما امید به شرط اقدام؛ دریاچه ارومیه هنوز ظرفیت بازگشت نسبی دارد، بهشرط آنکه نگاه ما از «احیای شعاری» به «حکمرانی واقعی آب» تغییر کند.
وی تصریح کرد: احیای دریاچه فقط با بارش ممکن نیست، بارش لطف طبیعت است، اما احیا نتیجه مدیریت است، باید حقابه زیستمحیطی دریاچه تضمین شود، برداشتهای بیرویه کنترل گردد، الگوی کشت اصلاح شود، سدها هماهنگ مدیریت شوند، مسیرهای انتقال آب باز و نگهداری شوند، چاههای غیرمجاز تعیینتکلیف شوند و ستاد احیا از حالت گفتاردرمانی خارج شود.
وی ادامه داد: به بیان روشنتر، دریاچه ارومیه با باران زنده میشود، اما با مدیریت زنده میماند. بارشهای اخیر نشان دادند که اگر طبیعت فرصت بدهد، دریاچه هنوز قابلیت واکنش و بازگشت دارد؛ اما این فرصت اگر به برنامه عملیاتی، بودجه مؤثر، هماهنگی بیندستگاهی و کاهش مصرف آب در حوضه تبدیل نشود، دوباره از دست خواهد رفت و در این راستا امید برای احیای دریاچه وجود دارد، اما زمان زیادی برای خطا نداریم. بارشهای اخیر یک هشدار مثبتاند؛ یعنی طبیعت هنوز در را نبسته است، اما تصمیم نهایی با مدیریت حوضه آبریز است.
محمدحسین حسنزاده، مدیرکل حفاظت محیطزیست آذربایجان شرقی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: حجم آب دریاچه ارومیه به دنبال گشایشهای آبی و مدیریت منابع، از ۲۵۰ میلیون مترمکعب به حدود ۳.۸ میلیارد مترمکعب رسیده که افزایش چشمگیر و نویدبخشی دارد. هرچند شرایط کنونی امیدبخش است، اما به هیچ وجه به معنای عبور کامل از بحران نیست و دریاچه هنوز تا احیای کامل، فاصله دارد.
وی با استناد به اطلاعات ثبتشده تا ۱۸ اردیبهشت اظهار کرد: تراز فعلی دریاچه ارومیه به ۱۲۷۱ متر رسیده که در سالهای اخیر رقم قابل توجهی به شمار میرود؛ در حالی که این عدد در پاییز سال گذشته با تراز ۱۲۶۹.۵ متر، فاصلهای حدود دو متر با وضعیت فعلی داشت. همچنین وسعت دریاچه اکنون حدود سه هزار کیلومتر مربع است.در فصل تابستان بخشی از آب دریاچه بر اثر تبخیر از دست میرود، اما با وجود این واقعیت طبیعی، وضعیت فعلی نسبت به سالهای گذشته قابل توجه و متفاوت است. با این حال، سرعت و مدت زمان احیای دریاچه، مستقیماً به عملکرد ما در مدیریت مصرف آب و اصلاح رفتارهای بهرهبرداری بستگی دارد.
حسنزاده با تاکید بر لزوم تداوم برنامههای علمی و هماهنگی بین ارگانها، گفت: اگر مردم، بخش کشاورزی، دانشگاهها و رسانهها در یک مسیر مشترک و با برنامهای واحد حرکت کنند، امکان تثبیت شرایط فعلی فراهم میشود. تامین حقابه دریاچه، اصلاح الگوی کشت، کاهش سطح زیر کشت و تقویت نگاه مشارکتی از جمله مهمترین اولویتهای استان ما است که میتواند به حفظ وضعیت موجود و پیشبرد روند احیا کمک کند.
وی همچنین با اشاره به نقش آذربایجان شرقی در تامین بخشی از نیازهای آبی دریاچه ارومیه، گفت: بخشی از منابع آبی استان به حوضههای دیگری مانند دریای خزر میریزد، اما در عین حال رودخانههایی مانند قلعهچای و آجیچای از جمله مسیرهای مهمی هستند که به دریاچه ارومیه منتهی میشوند و در تامین حقابه آن نقش دارند.
وی اضافه کرد: در سالهای اخیر، بخشی از نیاز آبی دریاچه از طریق خروجی تصفیهخانهها تامین شده و با تکمیل فاز دوم این طرحها، امکان انتقال آب بیشتر به بستر دریاچه فراهم میشود. حفظ کیفیت آب خروجی، کاهش برداشتهای غیرمجاز و هدایت حقابه به سمت دریاچه از جمله محورهای مهمی است که باید با جدیت دنبال شود.
مدیرکل حفاظت محیطزیست آذربایجان شرقی در پایان سخنانش تاکید کرد: اگرچه رسیدن به شرایط مطلوب دور از دسترس نیست، اما این مسیر کوتاهمدت نخواهد بود و برآوردها نشان میدهد که احیای پایدار دریاچه ارومیه دستکم به یک بازه زمانی ۱۰ ساله نیاز دارد.
انتهای پیام
