فرهنگ عامه
-
محرم در فرهنگ عامه/ ۸
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیسقایی کودکان و فلسفه گردنبند «چهل بسمالله»
فرهنگ عامه در ایران، معمولا بستر پویایی برای تبدیل مفاهیم مذهبی به رفتارهای عینی و ملموس اجتماعی بوده است. در جغرافیای کویری ایران، بهویژه در استان یزد، که ارزش آب با حیات و ممات مردمانش گره خورده، کهنالگوی «سقا» فراتر از یک عنوان مذهبی، به نمادی از ایثار تبدیل شده است. آیین سقایی کودکان در محرم، در واقع بازتابی از فداکاری و شجاعت تاریخی حضرت عباس (ع) برای سیراب کردن لبان تشنه در کربلاست.
-
استان ها > خراسان رضویتعزیهخوانی؛ جلوهای درخشان از فرهنگ دینی و آیینی ایران در قالب هنر
یک پژوهشگر تاریخ و فرهنگ گفت: تعزیهخوانی یا شبیهخوانی، یکی از برجستهترین جلوههای فرهنگ دینی و آیینی ایران است که طی قرنها توانسته روایتهای ماندگار عاشورا و دیگر وقایع مذهبی را در حافظه تاریخی جامعه زنده نگه دارد.
-
محرم در فرهنگ عامه / ۷
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیاز هیئت تا اینستاگرام؛ فضای مجازی با آیینهای محرم چه کرد؟
تلاقی آیینهای سنتی با ابزارهای جهان مدرن، الگوهای مشارکت مردمی در مناسک مذهبی را متحول کرده است. به گفته یک پژوهشگر، این روزها شبکههای اجتماعی به بستری برای بازخوانی، ثبت تصویری و احیای رسوم کهن و بومی تبدیل شدهاند؛ فرآیندی که نشان میدهد فرهنگ عامه با ابزارهای نوین بهروزرسانی میشود تا علاوه بر حفظ هویت تاریخی خود، بستری برای پیوند مجدد نسلها و فرارفتن از مرزهای جغرافیایی باشد.
-
محرم در فرهنگ عامه / ۶
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومی«پولکهگردانی» در شب تاسوعا
همزمان با فرارسیدن روزهای پایانی دهه نخست ماه محرم، آیین سنتی و مذهبی «پولکهگردانی» به عنوان یکی از منحصربهفردترین رسوم عاشورایی در مناطق جنوب آذربایجان شرقی و غربی برگزار میشود؛ آیین کهنی که با چرخاندن گویهای آتشین در دل شب، یاد ۷۲ شهید دشت کربلا را در خطه آذربایجان زنده نگه میدارد.
-
محرم در فرهنگ عامه / ۵
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیدخالت نهادهای رسمی در آیینهای محرم تا کجا مجاز است؟
فرهنگ عامه و آیینهای عاشورایی به عنوان نقطه اتکای هویت جمعی ایرانیان، فرایندی از پایین به بالا دارند که استانداردسازی دستوری و دولتی کردن آنها، فلسفه وجودی و اجتماعیشان را مخدوش میکند. یک پژوهشگر فرهنگ عامه با تشریح دوگانه «دین رسمی و دین زیسته»، مرز میان پویایی طبیعی فولکلور و تحریف آیینها را تبیین کرده و به واکاوی رسوم نوظهوری چون حلواپزان بازار و نذورات مدرن در سوگواری محرم پرداخت.
-
فرهنگی و هنری > ادبیات و کتاب«هالیو، موج کرهای» در بازار
کتاب «هالیو، موج کرهای: قدرت نرم و دیپلماسی عمومی به سبک کره جنوبی» نوشته محسن سوهانی همراه با مقدمهای از سفیر این کشور در ایران منتشر شد. این اثر با رویکردی تحلیلی، روند تبدیل کره جنوبی از کشوری بحرانزده به یک ابرقدرت فرهنگی جهان را از طریق ابزارهایی چون کیپاپ، سینما و فناوریهای دیجیتال واکاوی میکند.
-
محرم در فرهنگ عامه /۴
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیاز عزاداری در ایران کوچک تا «مورخوانی» زنان!
آیینهای سوگواری ماه محرم در میان اقوام غرب و جنوب غربی ایران، پیوندی دیرینه با رسوم باستانی و حماسی این خطه دارد؛ مناسکی باشکوه که گاه در قالب آیین اساطیری «چَمَر» و برافراشتن «کُتَل» در ایلام تجلی پیدا میکند و گاه در همنوایی باشکوه لرهای بختیاری و اعراب خوزستان، تصویری بینظیر از همگرایی فرهنگی را به رخ میکشد.
-
محرم در فرهنگ عامه /۳
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومینحوه مواجهه اهل سنت کردستان با سوگ عاشورا
آیینها و سنتهای محرم در جغرافیای فرهنگی ایران، آینهای تمامنما از تکثر فرهنگ عامه اقوام است؛ از غربال خاک و غلتیدن در گِل تا گَز کردن مسیر «چهل منبر» برای حاجتروایی. این مناسک، فراتر از یک سوگواری ساده، پیوندی عمیق میان هویت و سنت حول عاشورا خلق کردهاند. یک پژوهشگر فرهنگ عامۀ منطقه غرب این ساختار چهلتکه و ریشههای تاریخی آن را بررسی کرده است.
-
محرم در فرهنگ عامه /۲
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیرسم «قند و چای» در شب عاشورا
شناخت ریشههای تاریخی و مردمشناختی مناسک مذهبی، ابعاد تازهای از اصالتهای بومی را آشکار میکند. یک کارشناس فرهنگ عامه ضمن بررسی سیر تحول عزاداریهای دهه اول محرم در یکی از مناطق تابعه استان اردبیل، به تبیین فلسفه تاریخی یک رسم قاجاری و همچنین جایگاه و تقویت زبان ایرانیِ «تاتی» در مرثیهسراییهای این دیار پرداخت.
-
محرم در فرهنگ عامه /۱
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیاستقبال از محرم با «شیر اژدها»!
در آستانه ماه محرم، فرهنگ عامه و باورهای فولکلوریک مردم ایران نمایانگر مناسک و خردهفرهنگهای بکری میشود که پیامآور شور، حزن و آمادهسازی روانی جامعه برای استقبال از عزاداریهای امام حسین (ع) است. در این میان، اهالی روستای تاریخی «کلخوران شیخ» در شهر اردبیل با برپایی آیین «شیر اژدها»، پیوندی میان پایان مناسک ماه ذیالحجه و چاووشخوانیهای حسینیِ پس از آن تا رسیدن به ماه محرم برقرار میکنند.
-
استان ها > خراسان رضویفرهنگ عامه؛ از حضور در بزنگاههای اجتماعی تا حفظ هویت ملی
یک پژوهشگر فرهنگ عامه خراسان گفت: فرهنگ عامه، بخش جداییناپذیر زندگی اجتماعی مردم و مجموعه رفتارها و اعمال جمعی است که در میان اکثریت مردم رواج دارد و برخلاف رفتارهای فردی یا خانوادگی، زمان دقیق شکلگیری آن مشخص نیست.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیهمۀ آنچه درباره خلیج فارس گفته نمیشود
خلیج فارس نه صرفا یک پهنۀ آبی، بلکه متنی زنده از تاریخ، اسطوره و زیست روزمره ایرانیان است؛ جایی که از ژرفای چهارهزار ساله دریانوردی تا لالایی مادران ساحلنشین، از ایزدان آب تا موسیقی و آیینهای مردمی، هویتی شکل گرفته که در حافظه فرهنگی یک ملت ریشه دارد، هویتی که پاسداری از آن، تنها به سیاست محدود نمیشود، بلکه در زبان، هنر و روایتهای مردم تداوم مییابد.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیآیینهایی برای بدرقه رمضان
ماه رمضان در فرهنگ ما تجربهای جمعی است که در تار و پود زندگی روزمرۀ مردم تنیده شده و با مجموعهای از آیینها و باورهای بومی معنا پیدا میکند. در این میان، روزهای پایانی این ماه، بهویژه سیام رمضان، واجد اهمیت ویژهای است؛ روزی که در آن، نشانههای وداع با ماه روزهداری و آمادگی برای ورود به عید فطر، در رفتارها و رسوم مردم جلوهگر میشود.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیپخت آش بیبی چهارشنبه برای دفع بلا
ماه رمضان در فرهنگ ایرانی و در بسیاری از شهرها به عرصهای برای شکلگیری آیینهای مردمی تبدیل شده است که در لایههای زندگی روزمره جریان داشتهاند؛ موضوعی که سبب شده است تا گاهی برخی رسمها چندان جنبۀ مذهبی نداشته باشند اما در نقطهای مشخص به محلی برای کمک به همنوعان و یا حتی امیدی برای دفع بلا تبدیل شوند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیماجرای «سرخاب و سفیداب» روزهای پایانی رمضان
ماه رمضان در لایههای مختلف فرهنگ عامه، آیینها و باورهای مردمی حضوری پررنگ دارد. در بسیاری از مناطق ایران، مردم در کنار انجام فرایض دینی، آیینهایی را به جا میآورند که در سنتهای کهن و تجربههای جمعی نسلها ریشه دارد. این آداب و رسوم گاه در قالب باورهای نمادین، گاه در شکل مراسم مذهبی و گاه در رفتارهای اجتماعی و خانوادگی نمود پیدا میکند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیرسم «قنبرخوانی» شبهای قدر
شبهای قدر در فرهنگ عامه ایرانی تنها مناسبتهایی برای انجام اعمال عبادی نیستند، بلکه با مجموعهای از آیینها و سنتهای مردمی نیز همراه شدهاند؛ آیینهایی که طی نسلها در حافظه جمعی مردم باقی مانده و بخشی از زیست فرهنگی جامعه را شکل دادهاند؛ «قنبرخوانی» یکی از همین آیینهاست که در فهرست میراث ناملموس کشور نیز ثبت شده است.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومی«صلواتخوانی» شبهای قدر
با فرارسیدن شبهای قدر، شهرها و روستاهای ایران حالوهوایی متفاوت به خود میگیرند؛ شبهایی که در باور مسلمانان زمان نزدیکی بیشتر با خداوند و بازگشت به خویشتن معنوی است. در این شبها، آیینها و سنتهای گوناگونی در میان مردم شکل گرفته که هرکدام به نوعی بیانگر پیوند عمیق فرهنگ ایرانی با مناسک دینی است و «صلواتخوانی» یکی از همین آیینها است.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیراهی برای حاجتخواهی در شب هفدهم رمضان
در تقویم آیینی ماه رمضان، برخی روزها و شبها در میان مردم جایگاه ویژهای پیدا کردهاند و همین اهمیت، زمینه شکلگیری رسمها و سنتهایی را فراهم کرده است که نسل به نسل منتقل شدهاند. هفدهم ماه رمضان از جمله این مناسبتهاست که در روایتهای دینی و در حافظه فرهنگی برخی مناطق ایران معنای خاصی دارد.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیماجرای آجیل مشکلگشای «اُهُی اُهُی»!
نیمه ماه رمضان در تقویم آیینی ایرانیان فقط یک تاریخ ساده نیست؛ شب پانزدهم، همزمان با ولادت امام حسن مجتبی (ع) به یکی از پررنگترین بزنگاههای آیینی این ماه تبدیل شده که با آداب و رسومی گره خورده است. در بسیاری از شهرها و روستاها، این شب به شکل خاصی برگزار میشود و رسمها و آیینهای مردمی در آن جلوهای ویژه پیدا میکنند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیهُمها هُمهای رمضان!
ماه رمضان در فرهنگ عامه ایرانیان تنها یک دورۀ عبادی نیست؛ ماهی است که در لایههای مختلف زندگی روزمره، زبان، تخیل و روایتهای مردمی رسوخ کرده و به شیوههای گوناگون بازنمایی شده است. در بسیاری از مناطق کشور، مردم برای گذر زمان، سنجش سختی روزهداری و بیان تجربۀ خود از این ماه، تعبیرها و آیینهایی ساختهاند که آمیزهای از طنز، تقدس، اسطوره و احساس است.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیرسم «ختم خضر نبی» چیست؟
ماه رمضان در ایران با لایهای از باورها و آیینهای محلی درهمتنیده است که در هر منطقه رنگ و معنای خاص خود را دارد. بسیاری از این رسمها، در ظاهر سادهاند اما در باطن، حامل امید، نذر و نوعی گفتوگوی درونی با امر قدسی هستند؛ آیینهایی که نسل به نسل منتقل شده و هنوز در برخی شهرها و روستاها اجرا میشوند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومی۳ فال مخصوص ماه رمضان!
در کنار شبهای دعا و سفرههای افطار، ماه رمضان در برخی شهرهای ایران با رسم «فال گرفتن» همراه بوده است؛ رسمی کهن که در فرهنگ عامه ریشه دارد و میان «فال نیک» و «فال بد» نوسان میکند و اگرچه از منظر عقلانی اثری عینی برای آن متصور نیست، اما در تجربۀ زیسته مردم، کارکردی امیدبخش و آرامکننده داشته است.
-
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیدفع بلا با یک آش مخصوص!
ماه رمضان با مجموعهای از آداب و رسوم محلی همراه است که در هر منطقه رنگ و بویی متفاوت گرفته و بخشی از هویت فرهنگی مردم را شکل داده است. آیینهایی که هر روز هفته، بهانهای برای همنشینی، نذر، دعا و امید بودهاند. بسیاری از این رسوم امروز یا منسوخ شدهاند یا به شکل کمرنگتری ادامه دارند؛ اما یادآوری آنها، یادآوری ردپای فرهنگ عامهای است که نسل به نسل منتقل شده و اکنون در معرض فراموشی است.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومی«جوراببازی» در شبهای ماه رمضان
«بازی» هم در میان آیینهای ماه رمضان نقش مهمی دارد؛ بازیهایی که صرفا برای سرگرمی نیستند و به بخشی از زیست جمعی مردم تبدیل شدهاند و در دل مسجد، قهوهخانه یا حتی کافهقنادی، شبهای این ماه را به مجالی برای رقابت، خنده و همنشینی تبدیل میکنند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومی«نازخوانها» کجا رفتند؟!
ماه رمضان در گوشهوکنار ایران با آیینهایی همراه است که از همان روزهای ابتداییِ ماه شکل میگیرند و رنگ و بوی محلی دارند. در برخی روستاها این رسوم علاوه بر جنبۀ مذهبی، کارکرد اجتماعی هم پیدا کرده و بهانهای برای همدلی و کمک به نیازمندان میشوند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیبختگشایی در شب اول ماه رمضان!
درحالی که ماه رمضان در نقاط مختلف ایران با مجموعهای از آیینها همراه است، در برخی مناطق استان یزد شب اول این ماه رنگ و بویی متفاوت داشت؛ جایی که زنان و دختران با گردهم آمدن برای اجرای رسمی موسوم به «چَخریسان» پنبهریسی را به آیینی برای حاجتخواهی برای گشایش بخت و... تبدیل میکردند.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیدر انتظار ماه!
انتظار برای ماه رمضان، در میان ترکمنها تنها به رؤیت هلال ماه محدود نمیشود و مجموعهای از رسمها و آمادگیهاست که از روزها پیش آغاز میشود و حالوهوای زندگی را به استقبال ماه میبرد.
-
به بهانه ثبت «روز پرچم» در تقویم ملی
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیوقتی به «پرچم» احترام میگذاریم به چه احترام میگذاریم؟
در آخرین جلسه شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام شد که روز اول مهرماه همزمان با شروع سال تحصیلی به عنوان «روز پرچم» برای درج در متن تقویم رسمی کشور مورد تأیید و تصویب قرار گرفته است؛ رویدادی که در ظاهر یک مناسبت تازه است اما در عمق خود به مسئلهای فراتر از تقویم مربوط میشود.
-
فرهنگی و هنری > فرهنگ عمومیجشنی برای سالها انتظار!
روز نهم ربیعالاول در فرهنگ عمومی ایرانیان، به جشنی از امید و انتظار بدل شده است. مردمی که در قالب آیینهای ساده همچون چراغانی، نذری دادن و... ایمان خود را بازگو کرده و در حقیقت روایتی از پیوند دیرینه دین و زندگی روزمره را بازآفرینی میکنند؛ روایتی که در فرهنگ عامه، نشانهای از پایداریِ باور به ظهور امام زمان (عج) و عدالت موعود است.